Gender en diversiteit
INHOUDSTAFEL
1. INLEIDING................................................................................................................................................. 4
1.1 WAT IS GENDER, WAT IS DIVERSITEIT.........................................................................................................4
1.2 WAAROM GENDER IN DE INTERNATIONALE EN EUROPESE POLITIEK?.......................................................8
2. DE GESCHIEDENIS VAN GENDERGELIJKHEID BINNEN DE EUROPESE UNIE..................................................10
2.1 THEORETISCHE LENS: HET FEMINISTISCH HISTORISCH INSTITUTIONALISME............................................10
2.2 SLEUTELMOMENTEN IN DE GESCHIEDENIS VAN DE EU EN HET GENDEGELIJKHEIDSBELEID.....................10
2.2.1 Uitgelicht: 1957, Artikel 119................................................................................................................11
2.2.2 Uitgelicht –1975-1978.........................................................................................................................11
2.2.3 Positieve actie in de kille jaren (1980-1991)........................................................................................12
2.2.4 Driedubbele verandering 1996-2007...................................................................................................12
2.2.5 Crisis, crisis, crisis (2008…)...................................................................................................................13
2.3 INSTRUMENTEN VOOR GENDERGELIJKHEIDSBELEID: VOORDELEN EN NADELEN.....................................14
3. IMPLEMENTATIE VAN HET GELIJKHEIDSACQUIS.......................................................................................18
3.1 ACTOREN IN DE EUROPESE UNIE..............................................................................................................18
3.1.1 De Commissie......................................................................................................................................19
3.1.2 De Europese Raad................................................................................................................................19
3.1.3 De Raad van de EU..............................................................................................................................19
3.1.4 het EP...................................................................................................................................................20
3.1.5 Informele netwerken...........................................................................................................................20
3.2 IMPLEMENTATIE.......................................................................................................................................21
3.3.1 Bindende instrumenten – pincers & prestige......................................................................................21
3.3.2 Niet-bindende instrumenten...............................................................................................................23
3.3.3 Het acquis en de uitbreidingen............................................................................................................23
4. WAT IS INTERSECTIONALITEIT? EU EN INTERSECTIONALITEIT...................................................................26
4.1 WAT IS INTERSECTIONALITEIT?.................................................................................................................26
4.2 HOE WORDT INTERSECTIONALITEIT IN EU BELEID EN INSTITUTIES VORMGEGEVEN? (LOMBRADO &
VERLOO)......................................................................................................................................................... 28
4.3 HOE WORDT INTERSECTIONALITEIT GEMAINSTREAMED IN EU MIGRATIEBELEID? (WELFENS)................29
5. DE WOMEN, PEACE AND SECURITY AGENDA – VN EN NAVO....................................................................32
5.1 FEMINISME & IR........................................................................................................................................32
5.2 CONFLICT & VEILIGHEID EN GENDER........................................................................................................32
5.3 DE VERENIGDE NATIES & GENDERGELIJKHEID..........................................................................................33
5.3.1 Het VN systeem...................................................................................................................................33
5.3.2 MDGs en SDGs.....................................................................................................................................35
5.3.3 VN veiligheidsraad en interventies......................................................................................................36
5.4 WOMEN, PEACE EN SECURITY AGENDA....................................................................................................36
5.4.1 Voorlopers Women Peace & Security..................................................................................................36
5.4.2 VN – Veiligheidsraad en de Women Peace & Security resoluties........................................................36
5.4.3 Four pillars of the WPS Agenda en indicatoren...................................................................................37
5.5 WPS AGENDA EN DE NAVO.......................................................................................................................39
5.5.1 De NAVO en gender.............................................................................................................................39
5.5.2 Watermelons and weddings................................................................................................................40
6. NAAR EEN MEN, PEACE AND SECURITY AGENDA?....................................................................................42
6.1 IN DE ACTUALITEIT....................................................................................................................................42
6.2 WPS AGENDA............................................................................................................................................42
6.3 MASCULINITIES.........................................................................................................................................43
1
, 6.4 GENDERNORMEN EN GEWELD.................................................................................................................43
6.5 MANNEN IN DE WPS AGENDA..................................................................................................................45
6.6 NAAR EEN MPS AGENDA?.........................................................................................................................47
6.7 PROBLEMEN MET MPS..............................................................................................................................47
6.7.1 Wright..................................................................................................................................................47
6.7.2 Duriesmith...........................................................................................................................................48
7. RAS EN RACISME IN INTERNATIONALE RELATIES......................................................................................50
7.1 RAS EN RACISME IN ONTSTAANS GESCHIEDENIS IR..................................................................................50
7.1.1 Definities..............................................................................................................................................50
7.1.2 Ras en racisme in IR.............................................................................................................................51
7.1.3 Ontstaan van IR...................................................................................................................................51
7.2 VOORBEELD: OEKRAÏNE............................................................................................................................53
7.3 VOORBEELD: DE EU EN DE GESCHIEDENIS VAN KOLONIALISME...............................................................55
8. NORM DIFFUSIE...................................................................................................................................... 59
8.1 CENTRALE VRAAG.....................................................................................................................................59
8.2 DEFINITIE NORM.......................................................................................................................................59
8.3 BUSH.........................................................................................................................................................60
8.4 SINGH........................................................................................................................................................62
8.4.1 Kernaspecten WPS agenda..................................................................................................................63
8.4.2 Theorie rond normdiffusie...................................................................................................................63
8.4.3 Achtergrond Conflict Sri Lanka............................................................................................................63
8.4.4 Gender als categorie............................................................................................................................64
8.4.5 Women as agents................................................................................................................................65
9. VAN GLOBAL NAAR LOCAL....................................................................................................................... 66
9.1 ARTIKEL LEVITT ET AL.: HOE WORDEN GLOBALE IDEEËN LOKAAL ONTVANGEN/VERTAALD/VERVORMD?
........................................................................................................................................................................ 66
9.1.1 Doing vernacularization......................................................................................................................66
9.1.2 Hoe gaat een lokale organisatie te werk?...........................................................................................67
9.1.3 Belangrijke bevindingen......................................................................................................................68
9.2 ARTIKEL GOTTARDO EN CYMENT: HOE WORDEN LOKALE IDEEËN VERTAALD NAAR GLOBAAL NIVEAU?.68
10. GENDER, SEKSUALITEIT, FUNDAMENTALISME EN ONTWIKKELING..........................................................70
10.1 GENDER, FUNDAMENTALISME EN RELIGIE.............................................................................................70
10.1.1 Religieuze orthodoxie en gender.......................................................................................................70
10.1.2 Religieus fundamentalisme...............................................................................................................71
10.2 SOGIESC EN DE SDG’S.............................................................................................................................74
11. SOCIALE BEWEGINGEN EN TEGENBEWEGINGEN.....................................................................................75
11.1 TRANSNATIONAL VS GLOBAL..................................................................................................................75
11.2 TRANSNATIONAL SOLIDARITIES..............................................................................................................76
11.3 TRANSNATIONAL ACTIVISM AND HUMAN RIGHTS REGIME....................................................................76
11.2.1 LGBT rights and the fetishisation of the legal system.......................................................................77
11.2.2 How laws can remain un-implemented.............................................................................................77
11.2.3 Human Rights, what else is lost?.......................................................................................................78
11.4 TRANSNATIONAL ACTIVISM AND DIFFUSION OF MODES OF ACTIVISM..................................................79
2
, PRAKTISCH
Opdrachten en evaluatie
Let’s argue: voor elke les neem je literatuur door, doorgaans 2 artikels, verslag van hoe je die hebt
gelezen, neem argumenten uit en inleveren op blackboard
geen punten, maar als hulpmiddel om les voor te bereiden en argumenteren in vingers krijgen
verplicht indienen anders geen deelname aan het examen
meenemen naar de les om prof laten weten hoe je tekst hebt verwerkt
(zie slide specifiek inhoud)
One minute paper: reflectie op de les, wat heb je bijgeleerd, zijn er dingen die je nog niet begrijpt
geen punten
Examen: open boek met essay vragen
je mag alle artikels meedoen en slides MAAR er mogen geen notities op staan
extra opdracht in april: evaluatie van stukje EU beleid
! Zie ook bespreking laatste les met vb examen
Rozemarijn Van Dyck: assistant – helpen met vragen over opdracht
Opbouw van de lessen
Nadruk iets meer op gender dan andere elementen van diversiteit
3 grote delen:
1. EU niveau
2. Intl organisaties – voornamelijk VN en een beetje NAVO
3. Globale samenleving – ook over sociale bewegingen, civil society...
Is gender fluid? – boek waar lessen op is gebaseerd
3
, I. EUROPEES NIVEAU
1. INLEIDING
1.1 WAT IS GENDER, WAT IS DIVERSITEIT
Wat is gender?
- Identiteit: vorm van expressie, komt tot uiting in sociale relaties (hoe we anderen zien)
- Geslacht: wordt meer gelinkt aan het biologische geslacht, wordt vaak gezien als binair,
maar is niet noodzakelijk strikt mannelijke of vrouwelijk, interseksueel bestaat ook
- Gender is breder dan geslacht: psyche gaat hier ook mee gepaard, niet louter gelinkt aan
biologische kenmerken
- Geslacht wordt ook vaak als een juridische categorie gezien, wat een probleem kan vormen
als mensen die zich niet noodzakelijk M/V identificeren
Stereotypische ideeën:
- Klassieke idee is binair, 2 geslachten. Men gaat er vaak van uit dat dit bij gender ook het
geval is.
- Men gaat ervan uit dat dit van nature is. Gender is de sociale constructie rond geslacht.
- Er is een dichotomie tss masculien-feminien.
- Iedereen moet geclassificeerd worden in categorie M/V of anders is er iets verwarrend. We
zien tegenwoordig een evolutie naar M/V/X. Is dit een stap vooruit? Dit kan ook een risico
zijn vb. in landen waar ze dit niet hebben, dan wordt je direct geviseerd.
- Link tss geslacht en gender is onveranderlijk. Doorheen de tijd is dit hetzelfde: mannen gaan
op jacht en vrouwen zorgen voor de kinderen. Dit is toepasbaar in verschillende contexten,
waar je ook gaat.
Het feministische onderzoek gaat hier tegen in. Of op zijn minst moet je dit ter discussie stellen.
Gender gaat over sociale constructies. De betekenis die in een cultuur of in bep tijd wordt gegeven
aan biologische verschillen die reëel kunnen zijn of gepercipieerd. Het is een systeem van
betekenissen dat bepaalt hoe we de wereld rond ons begrijpen en interpreteren.
Als we terug gaan naar het klassiek beeld kunnen we een onderscheid maken in vrouwelijke en
mannelijke eigenschappen, die zijn complementair, maar ook tegengesteld aan elkaar.
Masculien Feminien
Abstract Concreet
Publiek Privé
Sterk Zwak
Rationeel Emotioneel
4
INHOUDSTAFEL
1. INLEIDING................................................................................................................................................. 4
1.1 WAT IS GENDER, WAT IS DIVERSITEIT.........................................................................................................4
1.2 WAAROM GENDER IN DE INTERNATIONALE EN EUROPESE POLITIEK?.......................................................8
2. DE GESCHIEDENIS VAN GENDERGELIJKHEID BINNEN DE EUROPESE UNIE..................................................10
2.1 THEORETISCHE LENS: HET FEMINISTISCH HISTORISCH INSTITUTIONALISME............................................10
2.2 SLEUTELMOMENTEN IN DE GESCHIEDENIS VAN DE EU EN HET GENDEGELIJKHEIDSBELEID.....................10
2.2.1 Uitgelicht: 1957, Artikel 119................................................................................................................11
2.2.2 Uitgelicht –1975-1978.........................................................................................................................11
2.2.3 Positieve actie in de kille jaren (1980-1991)........................................................................................12
2.2.4 Driedubbele verandering 1996-2007...................................................................................................12
2.2.5 Crisis, crisis, crisis (2008…)...................................................................................................................13
2.3 INSTRUMENTEN VOOR GENDERGELIJKHEIDSBELEID: VOORDELEN EN NADELEN.....................................14
3. IMPLEMENTATIE VAN HET GELIJKHEIDSACQUIS.......................................................................................18
3.1 ACTOREN IN DE EUROPESE UNIE..............................................................................................................18
3.1.1 De Commissie......................................................................................................................................19
3.1.2 De Europese Raad................................................................................................................................19
3.1.3 De Raad van de EU..............................................................................................................................19
3.1.4 het EP...................................................................................................................................................20
3.1.5 Informele netwerken...........................................................................................................................20
3.2 IMPLEMENTATIE.......................................................................................................................................21
3.3.1 Bindende instrumenten – pincers & prestige......................................................................................21
3.3.2 Niet-bindende instrumenten...............................................................................................................23
3.3.3 Het acquis en de uitbreidingen............................................................................................................23
4. WAT IS INTERSECTIONALITEIT? EU EN INTERSECTIONALITEIT...................................................................26
4.1 WAT IS INTERSECTIONALITEIT?.................................................................................................................26
4.2 HOE WORDT INTERSECTIONALITEIT IN EU BELEID EN INSTITUTIES VORMGEGEVEN? (LOMBRADO &
VERLOO)......................................................................................................................................................... 28
4.3 HOE WORDT INTERSECTIONALITEIT GEMAINSTREAMED IN EU MIGRATIEBELEID? (WELFENS)................29
5. DE WOMEN, PEACE AND SECURITY AGENDA – VN EN NAVO....................................................................32
5.1 FEMINISME & IR........................................................................................................................................32
5.2 CONFLICT & VEILIGHEID EN GENDER........................................................................................................32
5.3 DE VERENIGDE NATIES & GENDERGELIJKHEID..........................................................................................33
5.3.1 Het VN systeem...................................................................................................................................33
5.3.2 MDGs en SDGs.....................................................................................................................................35
5.3.3 VN veiligheidsraad en interventies......................................................................................................36
5.4 WOMEN, PEACE EN SECURITY AGENDA....................................................................................................36
5.4.1 Voorlopers Women Peace & Security..................................................................................................36
5.4.2 VN – Veiligheidsraad en de Women Peace & Security resoluties........................................................36
5.4.3 Four pillars of the WPS Agenda en indicatoren...................................................................................37
5.5 WPS AGENDA EN DE NAVO.......................................................................................................................39
5.5.1 De NAVO en gender.............................................................................................................................39
5.5.2 Watermelons and weddings................................................................................................................40
6. NAAR EEN MEN, PEACE AND SECURITY AGENDA?....................................................................................42
6.1 IN DE ACTUALITEIT....................................................................................................................................42
6.2 WPS AGENDA............................................................................................................................................42
6.3 MASCULINITIES.........................................................................................................................................43
1
, 6.4 GENDERNORMEN EN GEWELD.................................................................................................................43
6.5 MANNEN IN DE WPS AGENDA..................................................................................................................45
6.6 NAAR EEN MPS AGENDA?.........................................................................................................................47
6.7 PROBLEMEN MET MPS..............................................................................................................................47
6.7.1 Wright..................................................................................................................................................47
6.7.2 Duriesmith...........................................................................................................................................48
7. RAS EN RACISME IN INTERNATIONALE RELATIES......................................................................................50
7.1 RAS EN RACISME IN ONTSTAANS GESCHIEDENIS IR..................................................................................50
7.1.1 Definities..............................................................................................................................................50
7.1.2 Ras en racisme in IR.............................................................................................................................51
7.1.3 Ontstaan van IR...................................................................................................................................51
7.2 VOORBEELD: OEKRAÏNE............................................................................................................................53
7.3 VOORBEELD: DE EU EN DE GESCHIEDENIS VAN KOLONIALISME...............................................................55
8. NORM DIFFUSIE...................................................................................................................................... 59
8.1 CENTRALE VRAAG.....................................................................................................................................59
8.2 DEFINITIE NORM.......................................................................................................................................59
8.3 BUSH.........................................................................................................................................................60
8.4 SINGH........................................................................................................................................................62
8.4.1 Kernaspecten WPS agenda..................................................................................................................63
8.4.2 Theorie rond normdiffusie...................................................................................................................63
8.4.3 Achtergrond Conflict Sri Lanka............................................................................................................63
8.4.4 Gender als categorie............................................................................................................................64
8.4.5 Women as agents................................................................................................................................65
9. VAN GLOBAL NAAR LOCAL....................................................................................................................... 66
9.1 ARTIKEL LEVITT ET AL.: HOE WORDEN GLOBALE IDEEËN LOKAAL ONTVANGEN/VERTAALD/VERVORMD?
........................................................................................................................................................................ 66
9.1.1 Doing vernacularization......................................................................................................................66
9.1.2 Hoe gaat een lokale organisatie te werk?...........................................................................................67
9.1.3 Belangrijke bevindingen......................................................................................................................68
9.2 ARTIKEL GOTTARDO EN CYMENT: HOE WORDEN LOKALE IDEEËN VERTAALD NAAR GLOBAAL NIVEAU?.68
10. GENDER, SEKSUALITEIT, FUNDAMENTALISME EN ONTWIKKELING..........................................................70
10.1 GENDER, FUNDAMENTALISME EN RELIGIE.............................................................................................70
10.1.1 Religieuze orthodoxie en gender.......................................................................................................70
10.1.2 Religieus fundamentalisme...............................................................................................................71
10.2 SOGIESC EN DE SDG’S.............................................................................................................................74
11. SOCIALE BEWEGINGEN EN TEGENBEWEGINGEN.....................................................................................75
11.1 TRANSNATIONAL VS GLOBAL..................................................................................................................75
11.2 TRANSNATIONAL SOLIDARITIES..............................................................................................................76
11.3 TRANSNATIONAL ACTIVISM AND HUMAN RIGHTS REGIME....................................................................76
11.2.1 LGBT rights and the fetishisation of the legal system.......................................................................77
11.2.2 How laws can remain un-implemented.............................................................................................77
11.2.3 Human Rights, what else is lost?.......................................................................................................78
11.4 TRANSNATIONAL ACTIVISM AND DIFFUSION OF MODES OF ACTIVISM..................................................79
2
, PRAKTISCH
Opdrachten en evaluatie
Let’s argue: voor elke les neem je literatuur door, doorgaans 2 artikels, verslag van hoe je die hebt
gelezen, neem argumenten uit en inleveren op blackboard
geen punten, maar als hulpmiddel om les voor te bereiden en argumenteren in vingers krijgen
verplicht indienen anders geen deelname aan het examen
meenemen naar de les om prof laten weten hoe je tekst hebt verwerkt
(zie slide specifiek inhoud)
One minute paper: reflectie op de les, wat heb je bijgeleerd, zijn er dingen die je nog niet begrijpt
geen punten
Examen: open boek met essay vragen
je mag alle artikels meedoen en slides MAAR er mogen geen notities op staan
extra opdracht in april: evaluatie van stukje EU beleid
! Zie ook bespreking laatste les met vb examen
Rozemarijn Van Dyck: assistant – helpen met vragen over opdracht
Opbouw van de lessen
Nadruk iets meer op gender dan andere elementen van diversiteit
3 grote delen:
1. EU niveau
2. Intl organisaties – voornamelijk VN en een beetje NAVO
3. Globale samenleving – ook over sociale bewegingen, civil society...
Is gender fluid? – boek waar lessen op is gebaseerd
3
, I. EUROPEES NIVEAU
1. INLEIDING
1.1 WAT IS GENDER, WAT IS DIVERSITEIT
Wat is gender?
- Identiteit: vorm van expressie, komt tot uiting in sociale relaties (hoe we anderen zien)
- Geslacht: wordt meer gelinkt aan het biologische geslacht, wordt vaak gezien als binair,
maar is niet noodzakelijk strikt mannelijke of vrouwelijk, interseksueel bestaat ook
- Gender is breder dan geslacht: psyche gaat hier ook mee gepaard, niet louter gelinkt aan
biologische kenmerken
- Geslacht wordt ook vaak als een juridische categorie gezien, wat een probleem kan vormen
als mensen die zich niet noodzakelijk M/V identificeren
Stereotypische ideeën:
- Klassieke idee is binair, 2 geslachten. Men gaat er vaak van uit dat dit bij gender ook het
geval is.
- Men gaat ervan uit dat dit van nature is. Gender is de sociale constructie rond geslacht.
- Er is een dichotomie tss masculien-feminien.
- Iedereen moet geclassificeerd worden in categorie M/V of anders is er iets verwarrend. We
zien tegenwoordig een evolutie naar M/V/X. Is dit een stap vooruit? Dit kan ook een risico
zijn vb. in landen waar ze dit niet hebben, dan wordt je direct geviseerd.
- Link tss geslacht en gender is onveranderlijk. Doorheen de tijd is dit hetzelfde: mannen gaan
op jacht en vrouwen zorgen voor de kinderen. Dit is toepasbaar in verschillende contexten,
waar je ook gaat.
Het feministische onderzoek gaat hier tegen in. Of op zijn minst moet je dit ter discussie stellen.
Gender gaat over sociale constructies. De betekenis die in een cultuur of in bep tijd wordt gegeven
aan biologische verschillen die reëel kunnen zijn of gepercipieerd. Het is een systeem van
betekenissen dat bepaalt hoe we de wereld rond ons begrijpen en interpreteren.
Als we terug gaan naar het klassiek beeld kunnen we een onderscheid maken in vrouwelijke en
mannelijke eigenschappen, die zijn complementair, maar ook tegengesteld aan elkaar.
Masculien Feminien
Abstract Concreet
Publiek Privé
Sterk Zwak
Rationeel Emotioneel
4
