2021-2022 Gezondheids-
psychologie
Toegepaste psychologie
Lore Schets
,OVERZICHT
WELKOM
CURSUSTEKST
INHOUD GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
− Wat is gezondheid? (H1)
− Sociale verschillen in ziekte en gezondheid (H2)
− Ongezond gedrag (H3)
− Gezond gedrag (H4)
− Modellen voor het voorspellen van gedrag (H5)
− Gedragsverandering: mechanismen en methoden (H6)
− Preventie van gezondheidsproblemen (H7)
− Stress, gezondheid en ziekte: theorie (H10)
− Pijn (H15)
− Slaap (extra stukje boek vanaf p.341)
− cvs/me
− Gastcollege e-health
EXAMEN
− Kennis/inzicht/toepassing
− Schriftelijk
• Meerkeuze vragen (met giscorrectie) 8/20
• Open vragen 12/20 (termen, definities, modellen)
• Meerkeuze toelichten
• Stellingen
• Casus (over een persoon die kampt met pijn, slaap, overgewicht)
,HOOFDSTUK 1 - WAT IS GEZONDHEID?
LEERDOELEN
− Wat bedoelen we met gezondheid en hechten we allemaal dezelfde betekenis aan dit woord?
− Welke verschillende opvattingen bestaan er over gezondheid?
− Wat is gezondheidspsychologie?
INHOUD
1.1 Wat is gezondheid? Veranderende perspectieven
1.2 Individuele, culturele en leeftijdgerelateerde perspectieven op gezondheid
1.3 Wat is gezondheidspsychologie?
1.1. WAT IS GEZONDHEID? VERANDERENDE PERSPECTIEVEN
Van oudsher hebben mensen een relatie gezien tussen
• geest
• god(en)
• fysieke gesteldheid
1.1.1. RELATIE TUSSEN LICHAAM EN GEEST
HIPPOCRATES (OUDHEID: 460-377 V.CHR.) – GRIEKSE ARTS
Ziekte = een verstoord evenwicht tssn 4 circulerende lichaamsvloeistoffen (humores):
• Gele gal
• Slijm
• Bloed
• Zwarte gal
Als deze goed in evenwicht zijn = gezond, niet goed in evenwicht = pathogenen
Genezing: opnieuw balans brengen via aderlaten, vasten, dieet, geneesmiddelen
Nu: als er een disbalans is = gezondheidsproblemen maar er is geen evidentie voor de 4 lichaamsvloeistoffen
Toen: Lichaam en geest = 1 eenheid , Hoeveelheid sappen → persoonlijkheid
, GALENUS (129-199 N.CHR.)
Etiologie = oorzaak van een ziekte
Fe etiologische basis voor alle ziekten (geestelijk en lichamelijk) is puur lichamelijk
4 lichamelijke humores -> 4 temperamenten -> specifieke ziekten
Bv. melancholieke vrouwen hadden grotere kans op borstkanker door een grote hoeveelheid zwarte gal
De geest speelt dus geen rol in de etiologie van ziekten
VROEGE MIDDELEEUWEN: GELOOF EN SPIRITUALITEIT
Ziekte = straf van God of gevolg van kwade geesten die de ziel binnendrongen
Verbod op wetenschappelijk onderzoek
Religieuze gezichtspunten hielden stand tot de ‘renaissance’ begon
1600 n.Chr.: wetenschappelijke revolutie (deels te danken aan Descartes)
DESCARTES (1596-1650)
Lichaam en geest zijn 2 afzonderlijke/onafhankelijke entiteiten = dualisme
Lichaam = machine → mechanistisch standpunt = lichaam bestaat uit verschillende onderdelen (autopsie
bestond, lichamen inspecteren)
1.1.2. BIOMEDISCH ZIEKTEMODEL
= reductionistisch (reduceert het lichaam tot op celniveau)
Gezondheid = afwezigheid van ziekte
Ziekten en symptomen hebben een achterliggende fysiologische verklaring
Genezing werkt mechanistisch en rechtlijnig maar…waarom dan verschillende reacties van mensen?
1.1.3. VRAAGTEKENS BIJ DUALISME: PSYCHOSOCIALE MODELLEN VOOR GEZONDHEID EN
ZIEKTE
Veel ziekten hebben een organische oorzaak, maar veroorzaken individuele reacties
Rol van ‘geest’ of psyche blijkt daarin belangrijk
Bv. fantoompijn (amputatie, ervaren pijn daar waar geen lichaamsdeel meer is, heeft te maken met de
hersenen), placebo-effect (bepaalde verwachtingen als we een pilletje nemen) (zie ook H15)
Dus toch (tenminste) een bidirectionele relatie i.t.t. dualistisch denken
psychologie
Toegepaste psychologie
Lore Schets
,OVERZICHT
WELKOM
CURSUSTEKST
INHOUD GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
− Wat is gezondheid? (H1)
− Sociale verschillen in ziekte en gezondheid (H2)
− Ongezond gedrag (H3)
− Gezond gedrag (H4)
− Modellen voor het voorspellen van gedrag (H5)
− Gedragsverandering: mechanismen en methoden (H6)
− Preventie van gezondheidsproblemen (H7)
− Stress, gezondheid en ziekte: theorie (H10)
− Pijn (H15)
− Slaap (extra stukje boek vanaf p.341)
− cvs/me
− Gastcollege e-health
EXAMEN
− Kennis/inzicht/toepassing
− Schriftelijk
• Meerkeuze vragen (met giscorrectie) 8/20
• Open vragen 12/20 (termen, definities, modellen)
• Meerkeuze toelichten
• Stellingen
• Casus (over een persoon die kampt met pijn, slaap, overgewicht)
,HOOFDSTUK 1 - WAT IS GEZONDHEID?
LEERDOELEN
− Wat bedoelen we met gezondheid en hechten we allemaal dezelfde betekenis aan dit woord?
− Welke verschillende opvattingen bestaan er over gezondheid?
− Wat is gezondheidspsychologie?
INHOUD
1.1 Wat is gezondheid? Veranderende perspectieven
1.2 Individuele, culturele en leeftijdgerelateerde perspectieven op gezondheid
1.3 Wat is gezondheidspsychologie?
1.1. WAT IS GEZONDHEID? VERANDERENDE PERSPECTIEVEN
Van oudsher hebben mensen een relatie gezien tussen
• geest
• god(en)
• fysieke gesteldheid
1.1.1. RELATIE TUSSEN LICHAAM EN GEEST
HIPPOCRATES (OUDHEID: 460-377 V.CHR.) – GRIEKSE ARTS
Ziekte = een verstoord evenwicht tssn 4 circulerende lichaamsvloeistoffen (humores):
• Gele gal
• Slijm
• Bloed
• Zwarte gal
Als deze goed in evenwicht zijn = gezond, niet goed in evenwicht = pathogenen
Genezing: opnieuw balans brengen via aderlaten, vasten, dieet, geneesmiddelen
Nu: als er een disbalans is = gezondheidsproblemen maar er is geen evidentie voor de 4 lichaamsvloeistoffen
Toen: Lichaam en geest = 1 eenheid , Hoeveelheid sappen → persoonlijkheid
, GALENUS (129-199 N.CHR.)
Etiologie = oorzaak van een ziekte
Fe etiologische basis voor alle ziekten (geestelijk en lichamelijk) is puur lichamelijk
4 lichamelijke humores -> 4 temperamenten -> specifieke ziekten
Bv. melancholieke vrouwen hadden grotere kans op borstkanker door een grote hoeveelheid zwarte gal
De geest speelt dus geen rol in de etiologie van ziekten
VROEGE MIDDELEEUWEN: GELOOF EN SPIRITUALITEIT
Ziekte = straf van God of gevolg van kwade geesten die de ziel binnendrongen
Verbod op wetenschappelijk onderzoek
Religieuze gezichtspunten hielden stand tot de ‘renaissance’ begon
1600 n.Chr.: wetenschappelijke revolutie (deels te danken aan Descartes)
DESCARTES (1596-1650)
Lichaam en geest zijn 2 afzonderlijke/onafhankelijke entiteiten = dualisme
Lichaam = machine → mechanistisch standpunt = lichaam bestaat uit verschillende onderdelen (autopsie
bestond, lichamen inspecteren)
1.1.2. BIOMEDISCH ZIEKTEMODEL
= reductionistisch (reduceert het lichaam tot op celniveau)
Gezondheid = afwezigheid van ziekte
Ziekten en symptomen hebben een achterliggende fysiologische verklaring
Genezing werkt mechanistisch en rechtlijnig maar…waarom dan verschillende reacties van mensen?
1.1.3. VRAAGTEKENS BIJ DUALISME: PSYCHOSOCIALE MODELLEN VOOR GEZONDHEID EN
ZIEKTE
Veel ziekten hebben een organische oorzaak, maar veroorzaken individuele reacties
Rol van ‘geest’ of psyche blijkt daarin belangrijk
Bv. fantoompijn (amputatie, ervaren pijn daar waar geen lichaamsdeel meer is, heeft te maken met de
hersenen), placebo-effect (bepaalde verwachtingen als we een pilletje nemen) (zie ook H15)
Dus toch (tenminste) een bidirectionele relatie i.t.t. dualistisch denken
