KINDERTANDHEELKUNDE
SAMENVATTING
1 GROEI EN ONTWIKKELING
Algemeen
- Kinderen groeien mn in eerste weken
• Variatie tussen kinderen
- Ontwikkeling afh van
• Genetica
• Kansen en aanmoediging die een kind krijgt
- Groei
• Kan kwantitatief gemeten worden
- Ontwikkeling
• Kan kwalitatief gemeten worden
Impact
- Voeding
• Gevolgen ondervoeding
o Wasted: lager gewicht dan normaal voor lengte
o Stunted: korte lengte dan normaal voor leeftijd
o Wasted en stunted: combinatie van beide
- Omgevingsfactoren + leerprossen
• Bv. ziekte, ervaringen
• Indien je opgroeit in een omgeving waarin je je maximaal potentiaal kan bereiken
" eindigen met hoog genetisch potentieel, ookal kreeg je een laag genetisch
potentieel
• Indien je volgens genetisch potentieel een weinig angstig profiel hebt, maar toch
in veel onaangename situaties terecht komt " sneller ontstaan van angst " meer
bestand tegen angst
Ontwikkeling
- Typen
• Fysische ontwikkeling (lengte, groei)
• Motorische ontwikkeling
o Grove en fijn
• Cognitief/intellectueel
• Socio-emotionele ontwikkeling
o Ontwikkeling social smile " kind lacht naar iedereen
• Taal + communicatie
o Creëert veiligheid
• Sensorische ontwikkeling (smaak)
o Al kennis maken met smaak in baarmoeder
o Baby heeft voorkeur voor zoete smaken e
- (Cognitieve) fasen (door Piaget)
1
, • 1: sensori-motorisch handelen (0-2j)
o Zintuigelijke en motorische ervaringen
o Baby’s worden bewust van relatie tussen eigen handelen en effect op
omgeving
o Leren door zich aan te passen en nieuwe ervaringen op te nemen in
denkschema’s
• 2: pre-operationeel denken (2-7j)
o Kind denkt onsystematisch + onlogisch
o Intuïtie
o Egocentrisch " kinderen denken dat hoe zij de wereld ervaren, de wereld ook
echt is
o Tellen, categoriseren en sortering voor verkrijgen ordering
o Omgang met hoeveelheden en vormen
• 3: concreet-operationeel denken (7-12j)
o Kind denkt systematisch + logisch
o Kenbaar worden met hoeveelheid, lengte, gewicht en substantie
o Motorisch handelen, taal en symbolen worden gebruikt om te leren of
ontwikkeling
o Kind ontdekt verschil tussen levende en levenloze dingen
• 4: formeel-operationeel denken (>12j)
o Abstract denken + redeneren
o Opkomen van vragen
o Nieuwsgierig naar ≠ oplossingen
o Dingen verbeelden + beeld vormen van ideaal
- Tandenpoetsen
• Is afh van motoriek en intellectuele vaardigheden (juiste bewegingen, goed
vasthouden) " pas goed rond 8-10j " ouders moeten voor die tijd dus goed
napoetsen
• Indien kind regelmatig handschrift heeft " voldoende controle over fijne motoriek
" kind kan waarschijnlijk zelf de tanden poetsen
2 OPVANG VAN HET KIND
Pijlers die belangrijke rol spelen in opbouw van relatie tandarts en kind
- Ouders/begeleiders
• Pijlers voor opbouw
o Relatie ouder-tandarts
§ Angst voor ta kan vanuit ouder op kind worden overgedragen
§ Indien motivatie mondgezondheid bij ouders, vaak ook bij kinderen
o Relatie ouder-partner: stabiel of spanningen?
§ Indien spanningen in gezin " kind is gevoeliger voor stress bij ta " blijft
rustig als ta
§ Betrek ouder bij geruststellen van kind
o Laat kind op schoot bij ouder behandeld worden " geeft vertrouwen
o Laat ouders nog eens uitleggen wat er gaat gebeuren " meer
vertrouwen
o Indien ouders niet positief inspelen op behandeling " betrek oma,
tante, ta-assistente
o Relatie ouder-kind:
§ Bij stressvolle situaties " kind kan terugvallen op ouder voor zoeken
veiligheid en steun
§ Sommige kinderen beter behandelbaar in afwezigheid van ouder
• Bedreigingen voor opbouw
o Te angstig " negatieve houding tov ta en verzorging
- Kind
2
, • Pijlers voor opbouw
o Ken informatie over kind
§ Medische anamnese (bv. regelmatig ziek geweest, hoe verliep contact
met dokters?)
§ Ontwikkelingsachterstand?
§ Tandheelkundige anamnese (1e keer bij ta? Hoe verliepen de andere ta-
bezoeken?)
§ In welke situatie groeit het kind op?
o Observeer kind " gespannen, onrustig, kalm, op gemak?
• Bedreigingen voor opbouw
o Mentale stoornis
o Te jonge kinderen kunnen trauma van behandeling psychologisch nog niet
aan
o Indien negatieve ervaring in verleden " agressief worden tov omgeving "
weigering medewerking
o Taalprobleem
- Tandarts en omgeving
• Pijlers voor opbouw
o Omgeving
§ Geen prikkelbare omgeving
§ Opgeruimd kabinet (bv. geen etsgel spuitje)
§ Laat kind de tandheelkunde ontdekken spelerwijs
o Ingesteldheid tov kind
§ Positieve houding
§ Geduld en mildheid
§ Plan moeilijke behandelingen ’s ochtends
§ Bijscholing over nieuwe technieken en kennis
o Benadering kind
§ Contact leggen
§ Respect tonen
§ Goede en duidelijke communicatie
§ Win vertrouwen
§ Atraumatisch werken
• Bedreigingen voor opbouw
o Te weinig tijd " kind kan niet vertrouwd geraken met ta en omgeving
o Onvoorzichtigheid " ta kan kind kwetsen + slechte ervaring opdoen
o Ongepaste benadering of onvoldoende kennis " bv. onaangepast taalgebruik
Angst
- Ontstaan van angst
• Directe conditionering
o Negatieve thkige ervaring
o Negatieve medische ervaring
o Gedrag van ta
• Indirecte conditionering: ouders, broers en/of zussen
- Angstreductie
• Basisprincipes
o Goede communicatie
o Vaak combinatie van ≠ technieken
o Zeg tegen kind dat je tot 5 gaat tellen en dat je dan gaat rusten " hierdoor wil
kind het wel proberen
• Houding ta
o Toon empathie + sympathie
o Luister actief naar pt
3
, o Gebruik geen bedreigende taal
o Respecteer emoties
o Ga zitten op niveau van pt (niet staan)
• Algemene technieken
o Corrigeer verkeerde cognitie " geef correcte info
o Verhoog beheersbaarheid " geef pt controle (bv. tellen)
o Verhoog voorspelbaarheid " tell-show-feel-do methode
o Geef positieve ondersteuning
o Beperk tijd tussen zittijden
o Vertrouwbaarheid geven
o Goede pijnstilling
o Veilige omgeving
• Non-farmacologische benaderingen
o Positieve bevestiging
§ Bv. wauw wat zit je goed in je stoel, we gaan kijken of dat ook nog zo
goed gaat als we de stoel plat leggen
o Tell-show-feel-do
§ Indien volgende behandeling " opnieuw " kinderen vergeten namelijk
snel
o Desensitiseren van stimulus/graduele exposure
§ Doel: werking via gewenning en positieve contacten
o Overwinnen van angst of angst vermijden
o Begeleiden toenemende moeilijkheid
· Indien blokkeren " stap terug, zeker niet forceren
· Preventieve thk " weinig invasieve thk " complexere behandeling
o Modelling
§ Sociaal leren van anderen door observatie of imitatie
o Leren van ouders, broers of zus " start met behandeling van een van
hen
o Leren van uit video, boekje…
§ Doel
o Angst verminderen
o Introductie nieuwe behandelingen
o Distractie
§ Toename behandelbaarheid door afleiding
o Bv. iets vertellen of filmpje laten zien
§ Doel
o Afleiden aandacht van onaangename perceptie
o Relaxatie
§ Dmv specifieke oefeningen
o ~ Distractie
§ Doel
o Afleiden aandacht van onaangename perceptie
o Onderbreken onaangepast gedrag
o Voice control
§ Door verandering van toon of volume " wekken aandacht kind
o Vaak icm mimiek
o Belangrijker hoe je iets zegt, dan wat
o Bv. naam zeggen als kind huilt, zeg daarna wel dat je niet boos bent,
maar even wilde dat het kind naar je luisterde
§ Doel
o Naar je toe trekken aandacht van kind
o Onderbreken van onaangepast gedrag
o Hypnose
§ Ontspanning en concentratie
4
SAMENVATTING
1 GROEI EN ONTWIKKELING
Algemeen
- Kinderen groeien mn in eerste weken
• Variatie tussen kinderen
- Ontwikkeling afh van
• Genetica
• Kansen en aanmoediging die een kind krijgt
- Groei
• Kan kwantitatief gemeten worden
- Ontwikkeling
• Kan kwalitatief gemeten worden
Impact
- Voeding
• Gevolgen ondervoeding
o Wasted: lager gewicht dan normaal voor lengte
o Stunted: korte lengte dan normaal voor leeftijd
o Wasted en stunted: combinatie van beide
- Omgevingsfactoren + leerprossen
• Bv. ziekte, ervaringen
• Indien je opgroeit in een omgeving waarin je je maximaal potentiaal kan bereiken
" eindigen met hoog genetisch potentieel, ookal kreeg je een laag genetisch
potentieel
• Indien je volgens genetisch potentieel een weinig angstig profiel hebt, maar toch
in veel onaangename situaties terecht komt " sneller ontstaan van angst " meer
bestand tegen angst
Ontwikkeling
- Typen
• Fysische ontwikkeling (lengte, groei)
• Motorische ontwikkeling
o Grove en fijn
• Cognitief/intellectueel
• Socio-emotionele ontwikkeling
o Ontwikkeling social smile " kind lacht naar iedereen
• Taal + communicatie
o Creëert veiligheid
• Sensorische ontwikkeling (smaak)
o Al kennis maken met smaak in baarmoeder
o Baby heeft voorkeur voor zoete smaken e
- (Cognitieve) fasen (door Piaget)
1
, • 1: sensori-motorisch handelen (0-2j)
o Zintuigelijke en motorische ervaringen
o Baby’s worden bewust van relatie tussen eigen handelen en effect op
omgeving
o Leren door zich aan te passen en nieuwe ervaringen op te nemen in
denkschema’s
• 2: pre-operationeel denken (2-7j)
o Kind denkt onsystematisch + onlogisch
o Intuïtie
o Egocentrisch " kinderen denken dat hoe zij de wereld ervaren, de wereld ook
echt is
o Tellen, categoriseren en sortering voor verkrijgen ordering
o Omgang met hoeveelheden en vormen
• 3: concreet-operationeel denken (7-12j)
o Kind denkt systematisch + logisch
o Kenbaar worden met hoeveelheid, lengte, gewicht en substantie
o Motorisch handelen, taal en symbolen worden gebruikt om te leren of
ontwikkeling
o Kind ontdekt verschil tussen levende en levenloze dingen
• 4: formeel-operationeel denken (>12j)
o Abstract denken + redeneren
o Opkomen van vragen
o Nieuwsgierig naar ≠ oplossingen
o Dingen verbeelden + beeld vormen van ideaal
- Tandenpoetsen
• Is afh van motoriek en intellectuele vaardigheden (juiste bewegingen, goed
vasthouden) " pas goed rond 8-10j " ouders moeten voor die tijd dus goed
napoetsen
• Indien kind regelmatig handschrift heeft " voldoende controle over fijne motoriek
" kind kan waarschijnlijk zelf de tanden poetsen
2 OPVANG VAN HET KIND
Pijlers die belangrijke rol spelen in opbouw van relatie tandarts en kind
- Ouders/begeleiders
• Pijlers voor opbouw
o Relatie ouder-tandarts
§ Angst voor ta kan vanuit ouder op kind worden overgedragen
§ Indien motivatie mondgezondheid bij ouders, vaak ook bij kinderen
o Relatie ouder-partner: stabiel of spanningen?
§ Indien spanningen in gezin " kind is gevoeliger voor stress bij ta " blijft
rustig als ta
§ Betrek ouder bij geruststellen van kind
o Laat kind op schoot bij ouder behandeld worden " geeft vertrouwen
o Laat ouders nog eens uitleggen wat er gaat gebeuren " meer
vertrouwen
o Indien ouders niet positief inspelen op behandeling " betrek oma,
tante, ta-assistente
o Relatie ouder-kind:
§ Bij stressvolle situaties " kind kan terugvallen op ouder voor zoeken
veiligheid en steun
§ Sommige kinderen beter behandelbaar in afwezigheid van ouder
• Bedreigingen voor opbouw
o Te angstig " negatieve houding tov ta en verzorging
- Kind
2
, • Pijlers voor opbouw
o Ken informatie over kind
§ Medische anamnese (bv. regelmatig ziek geweest, hoe verliep contact
met dokters?)
§ Ontwikkelingsachterstand?
§ Tandheelkundige anamnese (1e keer bij ta? Hoe verliepen de andere ta-
bezoeken?)
§ In welke situatie groeit het kind op?
o Observeer kind " gespannen, onrustig, kalm, op gemak?
• Bedreigingen voor opbouw
o Mentale stoornis
o Te jonge kinderen kunnen trauma van behandeling psychologisch nog niet
aan
o Indien negatieve ervaring in verleden " agressief worden tov omgeving "
weigering medewerking
o Taalprobleem
- Tandarts en omgeving
• Pijlers voor opbouw
o Omgeving
§ Geen prikkelbare omgeving
§ Opgeruimd kabinet (bv. geen etsgel spuitje)
§ Laat kind de tandheelkunde ontdekken spelerwijs
o Ingesteldheid tov kind
§ Positieve houding
§ Geduld en mildheid
§ Plan moeilijke behandelingen ’s ochtends
§ Bijscholing over nieuwe technieken en kennis
o Benadering kind
§ Contact leggen
§ Respect tonen
§ Goede en duidelijke communicatie
§ Win vertrouwen
§ Atraumatisch werken
• Bedreigingen voor opbouw
o Te weinig tijd " kind kan niet vertrouwd geraken met ta en omgeving
o Onvoorzichtigheid " ta kan kind kwetsen + slechte ervaring opdoen
o Ongepaste benadering of onvoldoende kennis " bv. onaangepast taalgebruik
Angst
- Ontstaan van angst
• Directe conditionering
o Negatieve thkige ervaring
o Negatieve medische ervaring
o Gedrag van ta
• Indirecte conditionering: ouders, broers en/of zussen
- Angstreductie
• Basisprincipes
o Goede communicatie
o Vaak combinatie van ≠ technieken
o Zeg tegen kind dat je tot 5 gaat tellen en dat je dan gaat rusten " hierdoor wil
kind het wel proberen
• Houding ta
o Toon empathie + sympathie
o Luister actief naar pt
3
, o Gebruik geen bedreigende taal
o Respecteer emoties
o Ga zitten op niveau van pt (niet staan)
• Algemene technieken
o Corrigeer verkeerde cognitie " geef correcte info
o Verhoog beheersbaarheid " geef pt controle (bv. tellen)
o Verhoog voorspelbaarheid " tell-show-feel-do methode
o Geef positieve ondersteuning
o Beperk tijd tussen zittijden
o Vertrouwbaarheid geven
o Goede pijnstilling
o Veilige omgeving
• Non-farmacologische benaderingen
o Positieve bevestiging
§ Bv. wauw wat zit je goed in je stoel, we gaan kijken of dat ook nog zo
goed gaat als we de stoel plat leggen
o Tell-show-feel-do
§ Indien volgende behandeling " opnieuw " kinderen vergeten namelijk
snel
o Desensitiseren van stimulus/graduele exposure
§ Doel: werking via gewenning en positieve contacten
o Overwinnen van angst of angst vermijden
o Begeleiden toenemende moeilijkheid
· Indien blokkeren " stap terug, zeker niet forceren
· Preventieve thk " weinig invasieve thk " complexere behandeling
o Modelling
§ Sociaal leren van anderen door observatie of imitatie
o Leren van ouders, broers of zus " start met behandeling van een van
hen
o Leren van uit video, boekje…
§ Doel
o Angst verminderen
o Introductie nieuwe behandelingen
o Distractie
§ Toename behandelbaarheid door afleiding
o Bv. iets vertellen of filmpje laten zien
§ Doel
o Afleiden aandacht van onaangename perceptie
o Relaxatie
§ Dmv specifieke oefeningen
o ~ Distractie
§ Doel
o Afleiden aandacht van onaangename perceptie
o Onderbreken onaangepast gedrag
o Voice control
§ Door verandering van toon of volume " wekken aandacht kind
o Vaak icm mimiek
o Belangrijker hoe je iets zegt, dan wat
o Bv. naam zeggen als kind huilt, zeg daarna wel dat je niet boos bent,
maar even wilde dat het kind naar je luisterde
§ Doel
o Naar je toe trekken aandacht van kind
o Onderbreken van onaangepast gedrag
o Hypnose
§ Ontspanning en concentratie
4
