Samenvatting Biologie Nectar VWO 3 11.4 & 5 en H12

§11.4
 In je celkern zitten een soort draden –> chromosomen, en deze bestaan voor een groot
deel uit DNA. -> dit is de bouwbeschrijving van je lichaam (oogkleur, bloedgroep, enz).
 Elke cel heeft 23 chromosomenparen -> dit zijn 46 chromosomen -> alle chromosomen
samen noem je het genoom.
 Het 23e chromosomenpaar zijn je geslachtschromosomen -> Vrouwen: XX / Mannen: XY
 Elk chromosoom in de celkern bevat een lange
DNA-molecuul. Dit lijkt op een wenteltrap dat
steeds is opgebouwd uit 2 stoffen
 De stoffen zijn weergegeven in rood, groen, geel
en blauwe kleur -> deze kleuren vormen samen de
code voor het maken van eiwitten (regelen alles in
de cel {eigenschappen, oogkleur, enz})
 Een stukje DNA met de informatie voor 1
eigenschap noem je een gen

 Op chromosoom 15 ligt het gen voor de oogkleur OCA2 bevat de code voor het P-eiwit
dat zorgt voor de oogkleur -> Weinig: Blauwe ogen / Veel: Bruine ogen
 Een gen kan ook verschillende varianten hebben -> allel. Doordat chromosomen in paren
komen bestaat de informatie van eigenschappen uit 2 allelen

 In een eicel en zaadcel zitten 23 chromosomen, als ze samensmelten worden het er 46.
 Een moeder geeft altijd een X-chromosoom door en de vader X of Y-chromosoom, hij
bepaalt dus of je een jongen of meisje wordt (of transgender als je dat graag wilt)

 De informatie wat op je genen zit -> Genotype / Zichtbare eigenschappen -> Fenotype.
 Sommige eigenschappen bepaal je zelf -> niet-erfelijke eigenschappen, je fenotype word
dan volledig bepaalt door de invloeden uit je omgeving

 Soms worden kinderen geboren met een aangeboren afwijking. Ze ontstaan door:
1. Schadelijke stoffen of ziekteverwekkers
 Deze stoffen kunnen via de placenta bij het ongeboren kindje komen.
2. Door een fout in het aantal chromosomen in de cellen
 Kinderen met het syndroom van Down hebben 47 in plaats van 46
chromosomen in hun cellen. Dat komt doordat zij zijn ontstaan uit een
eicel met 24 chromosomen.
3. Door een fout in de structuur van 1 chromosoom
 Er zit misschien een extra stukje DNA op het chromosoom, of een deel van
het DNA is op het chromosoom van plaats verwisseld. Kleurenblindheid is
een erfelijke aandoening.
 Aandoeningen zoals het syndroom van down kunnen al tijdens de zwangerschap worden
ontdekt. Een arts doet dan prenataal onderzoek. Dit is onderzoek voor de geboorte.



 Er zijn verschillende soorten prenataal onderzoek.

, 1. De verloskundige kan een echo maken en luisteren naar het kloppend hartje van
het kind, of de grote bekijken van de baby. En doordat een bepaalde leeftijd een
bepaalde grootte wordt, weet de verloskundige hoe oud de baby is en wanneer
de geboorte plaatsvindt.
2. Bij een vruchtwaterpunctie zuigt een arts met een naald een beetje vruchtwater
uit de baarmoeder. In het vruchtwater zitten de cellen van de foetus. De arts
onderzoekt de chromosomen die in de cellen zitten op aandoeningen
3. Bij een vlokkentest zuigt de arts de cellen uit de placenta op. Ook daarin zitten
cellen van de foetus die worden onderzocht op fouten in de chromosomen.




§11.5
 Zaadcellen en eicellen ontstaan door
een speciale deling: meiose /
reductiedeling. Dat vindt plaats in de
geslachtsorganen.
 Haploïd: De cel bevat van elk
chromosomenpaar 1 exemplaar.
Daarom geeft iedere ouder bij de
bevruchting 23 chromosomen door.

 De celdeling van lichaamscellen noem
je mitose. -> als een cel zich deelt
maakt het eerst een kopie van
zichzelf. Hierdoor ontstaan
verdubbelde chromosomen. Na de
mitose zijn er uit 1 cel 2 nieuwe cellen
ontstaan.
 Elke lichaamscel is een diploïd: Elk
soort chromosoom is 2voudig
aanwezig.