Oriënterend lezen ASO: uitgebreide samenvatting

Synthese: oriënterend lezen
1 Tekstkenmerken

Tekstkenmerken zijn opmaakonderdelen (= lay-out) van de tekst, waaruit je kan
besluiten met wel teksttype je te maken hebt. Je ziet ze wanneer je naar de tekst kijkt
vanop afstand.

Mogelijke tekstkenmerken zijn :
 tekst in kolommen
 alinea’s
 doorlopende tekst (= één blok tekst)
 vetgedrukte titel
 tussentitels
 illustraties (foto, tekening, grafiek …)
 vetgedrukte lead
 tekst of foto’s in kleur
 bronvermelding


2 Tekstdoel

Er zijn vijf tekstdoelen :
 informeren
 gevoelens opwekken (= emotioneren)
 aanzetten tot handelen (vb. aanzetten tot kopen )
 overtuigen(= persuaderen)
 ontspannen (=diverteren)


3 Tekstsoort

De tekstsoort hangt volledig samen met het tekstdoel.
 een informatieve tekst  Het doel is informeren.
 een emotieve tekst  Het doel is gevoelens opwekken.
 een activerende tekst  Het doel is aanzetten tot …
 een overtuigende tekst (= persuasieve tekst)  Het doel is overtuigen.
 een ontspannende tekst (= diverterende tekst)  Het doel is ontspannen.


4 Teksttype

Het teksttype is de benaming van de tekst waarmee je te maken hebt. Hieronder
geven we enkele voorbeelden, maar er zijn er natuurlijk veel meer.

 artikel  flaptekst  voorschrift
 gedicht  recensie  agenda
 brief  verhaal  sms
 schema  handleiding  folder / brochure
 reclametekst  kattenbelletje  affiche
 uurrooster  uitnodiging  encyclopedie
5 Zender

, De zender is diegene die de tekst geschreven heeft. Dat staat meestal onder de tekst
vermeld. Soms staat er geen schrijver vermeld, maar wel de naam van de krant of
uitgeverij.


6 Bron

Ook de bron staat onder de tekst vermeld. Het is de naam van een krant, boek,
tijdschrift… of een website. Het zijn eigennamen en je schrijft ze dus met een
hoofdletter !

Voorbeelden van bronnen :
 Het Nieuwsblad
 Wikipedia
 Knack
 Joepie
 De Grijze Jager
 De Grote Dierenencyclopedie

7 Kanaal

Het kanaal is het middel dat je nodig hebt om de boodschap tot bij de ontvanger te
brengen. Het is een soortnaam en dus geen specifieke naam.

Dit zijn vaak voorkomende kanalen :
 de krant  televisie
 internet  boek
 brief  tijdschrift
 telefoon / gsm …


8 Code

Een code is de manier waarop je een boodschap overbrengt. We hebben bij het
communicatiemodel de volgende codes geleerd :
 schriftelijke taal
 mondelinge taal
 beeld
 tekens
 gebaren
 gezichtsuitdrukkingen

Bij teksten heb je meestal te maken met schriftelijke taal (bij een geschreven tekst) en
beeld (als er foto’s of tekeningen bij zijn).




9 Lezerspubliek, doelpubliek (= ontvangers)

Het lezerspubliek is het publiek dat de zender wil bereiken met zijn tekst. Dat hangt
dus af van het onderwerp van de tekst. Je moet vooral op zoek gaan naar de
leefwereld die in de tekst wordt behandeld. Dit moet je wat in je eigen woorden
verwoorden.