Samenvatting politicologie

SAMENVATTING POLITICOLOGIE
1 Politiek en politieke wetenschap
1.1 Politiek
Politiek heeft betrekking op het sturen van de samenleving
 Etimologie: Grieks ‘politika’ = dat wat met de polis/staat te maken heeft
 Afspraken noodzakelijk om te kunnen samenwerken
 Grote groep  meer afspraken  formalisering
 Omgaan met verschillen en conflicten
 Aristoteles: mens is een zoön politikon (sociaal wezen)
 Plato: boek Politeia (hoe kan samenleving optimaal bestuurd worden?)

Veel breder begrip van politiek: politici, partijen, verkiezingen, staten, regio’s,
wetten, parlementen, regeringen, diplomaten, …

1.2 Variaties in politiek
1.2.1 Territorium
Samenlevingen verbonden aan grondgebied:
 Gemeenten
 Provincies
 Regio’s
 Landen
 Internationale organisaties van landen

Lidmaatschap is omvattender en dwingender (regelgeving  enkel omzeilen
door verhuizing)

Meest belangrijke en omvattende vorm van sturing (door historische evolutie)

Andere politieke structuur: Rooms-Katholieke Kerk, maar zonder grondgebied
(dalende macht door stijgende macht wereldlijke heersers)

Staten:
 = samenlevingen met een grondgebied
 Vaak ook interne structuren (federalisme)
 Lidmaatschap niet louter functioneel
 Mate van regelgeving kan per staat sterk verschillen

1.2.2 Cultureel
Reikwijdte van politiek = mate waarin regels in het dagelijkse leven van
burgers mogen ingrijpen
 Oorspronkelijk: basisregels, politie en rechtbanken (justitie en
binnenlandse zaken); bescherming van grenzen (defensie en buitenlandse
zaken); belastingen (financiën)
 Later: zeggenschap over sociale rechten (onderwijs en arbeidsrechten)
 Evolutie in politieke cultuur:
o Ongeschreven regels over wat politiek kan worden en wat niet
o Regels veranderen op grond van behoeften
o Steeds vaker ingrijpen in privésfeer (bijv. partnergeweld, alcohol)

,1.2.3 Vormen
Heeft betrekking op de dagelijkse praktijk van het politieke bedrijf:
 Verschillen tussen politieke systemen (regimes)
 Classificaties
o Democratisch versus autoritair
 Democratie: macht is tijdelijk, verspreid over verschillende
groepen, verkiezing, fundamentele rechten
o Unitaire versus federale staat
 Unitarisme: centraal bestuur
 Federalisme: deelgebieden met eigen gedecentraliseerd
bestuur
o Variatie in instellingen en procedures
 Verkiezingen, kieskringen, formules, politieke partijen,
parlement, staatshoofd, …

1.3 Politieke wetenschap
Doelstelling: politieke gebeurtenissen en instellingen proberen te begrijpen en
verklaren (≠ beoordelen, maar analyseren)

Regels van de politieke wetenschap:
 Intellectuele distantie
o Niet deelnemen aan het politieke bedrijf
o Neutraliteit bestaat niet  effect op keuze onderwerpen
 Aandacht voor postkolonialisme, groene partijen, rechts-
populistische partijen, terrorisme, …
o Politicoloog doet verslag over zijn bevindingen
 Meningen kunnen worden bijgestuurd
 Beleid kan worden bijgestuurd
 Strategie van actiegroepen kan worden gewijzigd
 Wetenschappelijke methode
o Bewust ingezamelde waarnemingen
 Betekenis geven aan maatschappelijke gebeurtenissen (bijv.
aanslag)
 Geschikte methoden en technieken
 Voortdurend systematisch verzamelen van data 
verschijnsel duiden binnen brede categorie (geval van
algemeen verschijnsel)
o Keuze onderzoekstechnieken
 Kwantitatief = richt zich op numerieke data (getallen) en
statistiek
 Kwalitatief = focus op woorden en betekenissen
o Openheid
 Zeggen wat je doet en waarom je het doet
 Repliceerbaar  controleren en verfijnen

1.4 Instrumenten van de politieke wetenschap
Doelstelling: politiek begrijpbaar te maken, te analyseren en inzichten aan te
reiken over het hoe en waarom van de gebeurtenissen

,1.4.1 Concepten
= begrip, algemene categorie, verschijnsel dat wordt benoemd om het
nauwkeurig te kunnen afbakenen (bijv. geslacht, gender)

Bijv. ‘polyarchie’: welomschreven ideaaltype van een niet-reëel regime

Concepten sturen ons denken en helpen ons hoofd- en bijzaken van elkaar te
onderscheiden

1.4.2 Modellen
= vereenvoudigde weergave van de realiteit, waarin relaties worden beschreven
(complexiteit wordt gereduceerd)

Bijv. wegenkaart

Politieke kringloop van David Easton (1965)




Twee inputs:
 Eisen = vragen vanuit individuen of groepen om een politieke
oplossing
o Politieke eisen kunnen zeer gevarieerd (content overload) en
zeer talrijk (volume overload) zijn  stress
o Gatekeepers of sluiswachters (bijv. instellingen en structuren)
reguleren de uiting van politieke eisen (bundelen individuele
eisen tot principes)
 Steun = uitingen van vertrouwen in het systeem
o Negatief (gehoorzaamheid)
o Positief (bijv. betogen)
o Niet-naleving is de afwezigheid van steun

Output: politieke beslissingen

Feedback:
 Eis werd ingewilligd  nieuwe eisen + steun aan regime
 Niet-inwilliging  verlies van steun aan het regime

, 1.4.3 Theorieën
= beschrijven en verklaren de verbanden tussen politieke verschijnselen

Resultaat van waarnemingen en onderzoek  sturen onderzoek

Hypothese = voorspelling die getoetst wordt

Bijv. theorie van de ‘personalisering’: individuele kenmerken van kandidaten
bepalen hoe kiezers stemmen