Lesnotities Rechtsvinding
Academiejaar 2021-2022
RECHTSVINDING
INLEIDING LES 1 ____________________________________________________________________________ 9
DEEL I. WAT IS UITLEGGING? _________________________________________________________________ 9
TITEL I. UITLEGGING: ALGEMEEN DEEL ___________________________________________________________ 10
H1. Begripsomschrijving: wat is ‘uitlegging’ of interpretatie? ___________________________________ 10
Soorten uitlegging/Interpretatie _________________________________________________________________ 11
H2. ‘RECHT’ ALS UITLEGGINGSOBJECt ______________________________________________________ 12
H3. Uitleggingsdoel ____________________________________________________________________ 12
H4. UITLEGGINGSSUBJECT _______________________________________________________________ 13
§1. Standpunten en rollen zie slide 33 ____________________________________________________________ 13
§2. Niet-juridische factoren die besluitvorming beïnvloeden___________________________________________ 13
TITEL II. TWEE PARADIGMA’S _________________________________________________________________ 13
Inleiding: hoe kijken we naar rechtsvinding _________________________________________________ 14
H1. POSITIVISTISCH PARADIGMA __________________________________________________________ 14
§1. Ontologisch uitgangspunt ___________________________________________________________________ 14
§2. Epistemologisch uitgangspunt ________________________________________________________________ 14
A. Formalistisch-positivistische visie _________________________________________________________ 15
B. Descriptief-positivistische visie ___________________________________________________________ 15
§3. Gevolgen ontologisch en epistemologisch uitgangspunt ___________________________________________ 15
A. Bestaan vs. toepassing __________________________________________________________________ 15
B. Theorie over uitlegging? _________________________________________________________________ 16
§4. Axiologisch uitgangspunt ____________________________________________________________________ 16
A. Verband met ontologisch en epistemologisch uitgangspunt ____________________________________ 17
B. De rol van de uitlegger: de neutrale archeoloog ______________________________________________ 17
C. Uitspraken over ‘geldend recht’ als verifieerbare uitspraken ____________________________________ 18
§5. Methodologisch uitgangspunt ________________________________________________________________ 18
§6. Staatkundig uitgangspunt ___________________________________________________________________ 19
H2. CONSTRUCTIVISTISCH PARADIGMA les 2 ________________________________________________ 19
§1. Ontologisch uitgangspunt ___________________________________________________________________ 20
§2. Epistemologisch uitgangspunt ________________________________________________________________ 20
§3. Gevolgen ontologisch en epistemologisch uitgangspunt ___________________________________________ 21
A. Bestaan impliceert toepassing ____________________________________________________________ 21
B. Symbolen en betekenis _________________________________________________________________ 21
§4. Axiologisch uitgangspunt ____________________________________________________________________ 23
A. Verband met ontologisch en epistemologisch uitgangspunt ____________________________________ 23
B. De rol van de uitlegger: de creatieve kunstenaar _____________________________________________ 24
C. Uitspraken over ‘geldend recht’ als WAARDERINGSUITSPRAKEN !! VIP !! __________________________ 25
§5. Methodologisch uitgangspunt ________________________________________________________________ 25
A. De eenvoud van het syllogisme doorprikt ___________________________________________________ 26
1. Heuristiek vs. legitimatie ________________________________________________________________ 26
2. De toekomst van het syllogisme: zwanenzang of sirenezang? ___________________________________ 28
B. Van redeneren (logica) naar argumenteren (retorica) _________________________________________ 31
§6. Staatkundig uitgangspunt ___________________________________________________________________ 33
H3. Vergelijkingsschema: ________________________________________________________________ 33
DEEL II. UITLEGGING IN STAATKUNDIG PERSPECTIEF _____________________________________________ 34
1
,Lesnotities Rechtsvinding
Academiejaar 2021-2022
TITEL I. DRIE PIJLERS: DEMOCRATIE, RECHTSSTAAT EN MENSENRECHTEN ___________________________ 34
H1. LINK MET RECHTVAARDIGHEIDSSTROMINGEN ___________________________________________ 34
H2. DEMOCRATIE (D) à formele criteria____________________________________________________ 35
H3. RECHTSSTAAT (R) à procedurele criteria ________________________________________________ 36
H4. MENSENRECHTEN/Grondrechten (M) à Materiële criteria __________________________________ 36
TITEL II. DRIE VISIES OP DE VERHOUDING TUSSEN DE STAATSMACHTEN LES 3________________________ 36
H1. DRIE VISIES OP DE TRIAS _____________________________________________________________ 37
§1. Klassieke visie van Montesquieu ______________________________________________________________ 37
§2. Radicale Visie van de Franse Revolutie _________________________________________________________ 39
A. Proloog: 18e-eeuwse problemen __________________________________________________________ 40
B. Een droombeeld _______________________________________________________________________ 41
C. Een ontnuchterende werkelijkheid ________________________________________________________ 43
§3. Binaire visie van Hans Kelsen _________________________________________________________________ 44
A. Rechtsvorming en rechtstoepassing: slechts een relatief onderscheid ____________________________ 44
B. Visie op de ‘scheiding der machten’ _______________________________________________________ 45
TITEL III. DE VERHOUDING TUSSEN WETGEVER EN RECHTER _____________________________________ 48
H1. VERHOUDING TUSSEN ENERZIJDS RECHTSSTAAT EN MENSENRECHTEN EN ANDERZIJDS DEMOCRATIE48
§1. Het verband tussen enerzijds Rechtsstaat en Mensenrechten en anderzijds Democratie _________________ 48
§2. De spanningen tussen enerzijds Rechtsstaat en Mensenrechten en anderzijds Democratie _______________ 48
H2. DEMOCRATIE, RECHTSSTAAT EN MENSENRECHTEN IN POLEN (EN EUROPA) ____________________ 50
H3. MACHT EN TEGENMACHT IN BELGIË ___________________________________________________ 52
§1. Stelling 1: controle door rechters van democratisch tot stand gekomen regelgeving kan niet (of amper) worden
verantwoord ________________________________________________________________________________ 52
§2. Kritiek op stelling 1 ________________________________________________________________________ 53
§3. Even tussendoor: grondwettigheidstoetsing in België _____________________________________________ 53
§4. Hoe kan het legitimatief deficit worden ondervangen? ____________________________________________ 54
DEEL III. UITLEGGINGSDOEL LES 4_____________________________________________________________ 55
TITEL I. UITLEGGINGSDOEL: DRIE SOORTEN DOELSTELLINGEN ____________________________________ 55
H1. DOELSTELLING VAN INTERPRETATIE ____________________________________________________ 55
§1. Bepalen van taalkundige betekeniS____________________________________________________________ 56
§2. Een juiste afhandeling van geschillen __________________________________________________________ 57
§3. Bepalen bijdrage van een Symbool aan inhoud van recht __________________________________________ 58
H2. DOELSTELLING VAN DE UITLEGGER_____________________________________________________ 59
§1. Twee soorten situaties______________________________________________________________________ 59
§2. Authentieke interpretatie ___________________________________________________________________ 60
A. Authentieke interpretatie (in de ruime zin) __________________________________________________ 60
B. Authentieke interpretatie (in de enge zin)___________________________________________________ 60
1. Voorwaarden en gevolgen interpretatieve wet ____________________________________________ 61
2. Twee verschillen interpretatieve wet – ‘gewone’ retroactieve wet _____________________________ 62
§3. Andersoortige interpretatie__________________________________________________________________ 62
A. Overzicht _____________________________________________________________________________ 62
B. Het belang van rollen (en standpunten) ____________________________________________________ 62
1. Algemeen __________________________________________________________________________ 63
2. Belang van rollen: Johnny, het legalistische kind ___________________________________________ 64
3. Diversiteit aan rechterlijke standpunten __________________________________________________ 65
4. Drie personages _____________________________________________________________________ 66
C. Houding van uitleggers __________________________________________________________________ 68
DEEL IV. UITLEGGINGSOBJECT/VOORWERP ____________________________________________________ 69
TITEL I. HET (ONMOGELIJKE) ONDERSCHEID TUSSEN ‘RECHTSFEITEN’ EN ‘RECHTSREGELS’ _____________ 69
2
,Lesnotities Rechtsvinding
Academiejaar 2021-2022
H1. WENSDROOM VAN HET POSITIVISTISCHE PARADIGMA _____________________________________ 69
H2. RELEVANTIE (EN NOODZAAK) VAN HETONDERSCHEID TUSSEN ‘RECHTSFEITEN’ EN ‘RECHTSREGELS’ _ 70
H3. EEN WENSDROOM DOORPRIKT _______________________________________________________ 70
§1. Drie begrippen ____________________________________________________________________________ 70
A. Feiten _______________________________________________________________________________ 70
B. Rechtsfeiten __________________________________________________________________________ 70
C. Rechtsregels __________________________________________________________________________ 71
§2. Toepassing van die drie begrippen op het onderscheid ‘oordeel in feite’ en ‘oordeel in rechte’ ____________ 72
A. Theoretisch onderscheid tussen ‘oordeel in feite’ en ‘oordeel in rechte’ __________________________ 72
B. Onderscheid tussen de twee paradigma’s in dit verband _______________________________________ 72
C. Het onderscheid in de (cassatie)praktijk/ Betekenis van het theoretisch onderscheid voor de taak van het
Hof van Cassatie ___________________________________________________________________________ 72
D. Een onmogelijk onderscheid tussen ‘rechtsfeiten’ en ‘rechtsregels’ ______________________________ 74
1. Waarom? Een vicieuze cirkel ___________________________________________________________ 74
2. Het doorbreken van de cirkel: Vorverständnis _____________________________________________ 75
A) De opbouw van Vorverständnis: de hermeneutische spiraal ________________________________ 75
B) De reikwijdte van Vorverständnis: wat met computers? ___________________________________ 76
TITEL II. CONSTRUCTIE VAN RECHTSREGELS ___________________________________________________ 77
H1. CONSTRUCTIEMETHODE _____________________________________________________________ 77
§1. Waarom moeten we rechtsregels construeren?__________________________________________________ 77
§2. Een praktisch voorbeeld ____________________________________________________________________ 77
H2. CONSTRUCTIEVOORWERP = constructiemateriaal _________________________________________ 77
§1. Twee perspectieven op bouwstenen van ‘regelpremissen’ _________________________________________ 78
A. Bouwstenen van ‘regelpremissen’ als rechtsbronnen __________________________________________ 78
1. De ‘rechtsbron’ als metafoor ___________________________________________________________ 78
2. Soorten ‘rechtsbronnen’ ______________________________________________________________ 79
3. Vooronderstellingen van de rechtsbronnen metafoor _______________________________________ 83
A) Positivistisch paradigma ____________________________________________________________ 83
B) Gevolgen van het positivistisch paradigma______________________________________________ 83
1. Bindende vs. niet-bindende bronnen ________________________________________________ 83
2. Zelfstandige vs. niet-zelfstandige bronnen ____________________________________________ 84
3. Conflicterende ordes en normen: hiërarchie der normen ________________________________ 84
B. Bouwstenen van ‘regelpremissen’ als rechtsknopen __________________________________________ 85
1. Een alternatieve metafoor _____________________________________________________________ 85
2. Vooronderstellingen van de rechtsknopenmetafoor à waarom? ______________________________ 86
A) Constructivistisch paradigma ________________________________________________________ 86
B) Gevolgen van het constructivistisch paradigma __________________________________________ 87
C. Bouwstenen van ‘regelpremissen’ in geglobaliseerd perspectief _________________________________ 90
§2. Voornaamste gezaghebbende handelingen (VGH) ________________________________________________ 90
A. Inleiding _____________________________________________________________________________ 91
1. Waarover gaat het? __________________________________________________________________ 91
2. VGH... van welk soort recht? ___________________________________________________________ 91
3. Twee manieren om te kijken naar VGH ___________________________________________________ 92
B. Handelingen van wetgevende actoren les 6 _________________________________________________ 92
1. Wat is wetgeving? ___________________________________________________________________ 92
A) Omschrijving _____________________________________________________________________ 93
B) Uitwerking _______________________________________________________________________ 93
I. Zelfstandig uitgewerkt door bepaalde actor ___________________________________________ 93
a. Door federale actoren __________________________________________________________ 93
b. Door deelstatelijke actoren _____________________________________________________ 94
c. Door provinciale actoren ________________________________________________________ 94
d. Door gemeentelijke actoren _____________________________________________________ 94
e. Door parastatalen _____________________________________________________________ 94
II. Niet-zelfstandig uitgewerkt door bepaalde actor _______________________________________ 95
3
, Lesnotities Rechtsvinding
Academiejaar 2021-2022
a. kan reeds bestaande handeling reglementair karakter verlenen ________________________ 95
b. kan uitspraak met reglementair karakter doen over reglementaire norm _________________ 95
2. Belang van wetgeving doorheeen de tijd _________________________________________________ 96
3. Wetgeving als gewild en gegroeid recht __________________________________________________ 96
4. Werfkracht handelingen van wetgevende actoren __________________________________________ 97
C. Handelingen van uitvoerende actoren______________________________________________________ 97
1. Wat is wetgeving? ___________________________________________________________________ 97
2. Werfkracht handelingen van uitvoerende actoren __________________________________________ 98
D. Handelingen van rechtsprekende actoren ___________________________________________________ 99
1. Wat is rechtspraak? __________________________________________________________________ 99
2. Rechtspraak als gewild en gegroeid recht ________________________________________________ 100
A) Gewild recht: individuele uitspraken _________________________________________________ 100
B) Gegroeid recht: precedenten _______________________________________________________ 100
3. Werfkracht handelingen van rechtsprekende actoren ______________________________________ 101
E. Handelingen van rechtsgeleerde actoren __________________________________________________ 102
1. Wat is rechtsleer? __________________________________________________________________ 102
2. Taak van de rechtsleer _______________________________________________________________ 102
3. Methode van de rechtsleer ___________________________________________________________ 103
A) Algemeen _______________________________________________________________________ 103
B) Verwoording van algemene rechtsbeginselen __________________________________________ 103
I. Algemene beginselen als tegengewicht? _____________________________________________ 103
II. Beginselen van behoorlijke wetgeving (en van behoorlijk bestuur)________________________ 104
4. Werfkracht handelingen van rechtsgeleerde actoren? ______________________________________ 105
F. Handelingen van (andere) private actoren _________________________________________________ 105
1. Wat zijn ‘handelingen van (andere) private actoren’? ______________________________________ 106
2. Handelingen van (andere) private actoren als gewild en gegroeid recht ________________________ 106
A) Gewild recht: overeenkomsten, technische normen _____________________________________ 106
I. Technische normen of standards ___________________________________________________ 106
II. TN kunnen in principe vrijwillig worden toegepast, maar kan verplicht worden gemaakt (art. VIII.1
WER) _____________________________________________________________________________ 107
B) Gegroeid recht: gewoonten, gebruiken _______________________________________________ 108
I. Gewoonten ____________________________________________________________________ 108
a. Omschrijving en elementen ____________________________________________________ 108
b. Onmisbaarheid ______________________________________________________________ 109
c. Bewijs ______________________________________________________________________ 110
d. Werfkracht _________________________________________________________________ 110
II. 2. Gebruiken à zie tekst storme&storme ___________________________________________ 111
3. Werfkracht handelingen van (andere) private actoren______________________________________ 111
H3. CONSTRUCTIEMETHODE les 07 _______________________________________________________ 112
§1. Positivistisch paradigma ___________________________________________________________________ 113
A. Stap 1: Uitgangspunten, grondslag en vooronderstellingen ____________________________________ 113
B. Stap 2: Methoden om juridische betekenis van H van Wetgever te bepalen _______________________ 114
1. Taalkundige argumenten _____________________________________________________________ 115
A) Letterlijke betekenis ______________________________________________________________ 115
B) Technische betekenis _____________________________________________________________ 116
C) Gebruikelijke betekenis ____________________________________________________________ 116
2. Systematische argumenten ___________________________________________________________ 117
A) Uitgangspunt en redeneerstijl _______________________________________________________ 117
B) Systematische consistentie: argumenten op basis van verschil en van vertrouwen _____________ 118
C) Formele contextuele harmonisatie (FCH) ______________________________________________ 120
D) Zuinigheid van het systeem _________________________________________________________ 120
3. Wetshistorische argumenten _________________________________________________________ 121
C. Stap 3: Afstemming van juridische betekenis van meerdere relevante H van W ____________________ 121
D. Verhouding tussen stappen 2 en 3________________________________________________________ 122
§2. Constructivistisch paradigma________________________________________________________________ 122
4
Academiejaar 2021-2022
RECHTSVINDING
INLEIDING LES 1 ____________________________________________________________________________ 9
DEEL I. WAT IS UITLEGGING? _________________________________________________________________ 9
TITEL I. UITLEGGING: ALGEMEEN DEEL ___________________________________________________________ 10
H1. Begripsomschrijving: wat is ‘uitlegging’ of interpretatie? ___________________________________ 10
Soorten uitlegging/Interpretatie _________________________________________________________________ 11
H2. ‘RECHT’ ALS UITLEGGINGSOBJECt ______________________________________________________ 12
H3. Uitleggingsdoel ____________________________________________________________________ 12
H4. UITLEGGINGSSUBJECT _______________________________________________________________ 13
§1. Standpunten en rollen zie slide 33 ____________________________________________________________ 13
§2. Niet-juridische factoren die besluitvorming beïnvloeden___________________________________________ 13
TITEL II. TWEE PARADIGMA’S _________________________________________________________________ 13
Inleiding: hoe kijken we naar rechtsvinding _________________________________________________ 14
H1. POSITIVISTISCH PARADIGMA __________________________________________________________ 14
§1. Ontologisch uitgangspunt ___________________________________________________________________ 14
§2. Epistemologisch uitgangspunt ________________________________________________________________ 14
A. Formalistisch-positivistische visie _________________________________________________________ 15
B. Descriptief-positivistische visie ___________________________________________________________ 15
§3. Gevolgen ontologisch en epistemologisch uitgangspunt ___________________________________________ 15
A. Bestaan vs. toepassing __________________________________________________________________ 15
B. Theorie over uitlegging? _________________________________________________________________ 16
§4. Axiologisch uitgangspunt ____________________________________________________________________ 16
A. Verband met ontologisch en epistemologisch uitgangspunt ____________________________________ 17
B. De rol van de uitlegger: de neutrale archeoloog ______________________________________________ 17
C. Uitspraken over ‘geldend recht’ als verifieerbare uitspraken ____________________________________ 18
§5. Methodologisch uitgangspunt ________________________________________________________________ 18
§6. Staatkundig uitgangspunt ___________________________________________________________________ 19
H2. CONSTRUCTIVISTISCH PARADIGMA les 2 ________________________________________________ 19
§1. Ontologisch uitgangspunt ___________________________________________________________________ 20
§2. Epistemologisch uitgangspunt ________________________________________________________________ 20
§3. Gevolgen ontologisch en epistemologisch uitgangspunt ___________________________________________ 21
A. Bestaan impliceert toepassing ____________________________________________________________ 21
B. Symbolen en betekenis _________________________________________________________________ 21
§4. Axiologisch uitgangspunt ____________________________________________________________________ 23
A. Verband met ontologisch en epistemologisch uitgangspunt ____________________________________ 23
B. De rol van de uitlegger: de creatieve kunstenaar _____________________________________________ 24
C. Uitspraken over ‘geldend recht’ als WAARDERINGSUITSPRAKEN !! VIP !! __________________________ 25
§5. Methodologisch uitgangspunt ________________________________________________________________ 25
A. De eenvoud van het syllogisme doorprikt ___________________________________________________ 26
1. Heuristiek vs. legitimatie ________________________________________________________________ 26
2. De toekomst van het syllogisme: zwanenzang of sirenezang? ___________________________________ 28
B. Van redeneren (logica) naar argumenteren (retorica) _________________________________________ 31
§6. Staatkundig uitgangspunt ___________________________________________________________________ 33
H3. Vergelijkingsschema: ________________________________________________________________ 33
DEEL II. UITLEGGING IN STAATKUNDIG PERSPECTIEF _____________________________________________ 34
1
,Lesnotities Rechtsvinding
Academiejaar 2021-2022
TITEL I. DRIE PIJLERS: DEMOCRATIE, RECHTSSTAAT EN MENSENRECHTEN ___________________________ 34
H1. LINK MET RECHTVAARDIGHEIDSSTROMINGEN ___________________________________________ 34
H2. DEMOCRATIE (D) à formele criteria____________________________________________________ 35
H3. RECHTSSTAAT (R) à procedurele criteria ________________________________________________ 36
H4. MENSENRECHTEN/Grondrechten (M) à Materiële criteria __________________________________ 36
TITEL II. DRIE VISIES OP DE VERHOUDING TUSSEN DE STAATSMACHTEN LES 3________________________ 36
H1. DRIE VISIES OP DE TRIAS _____________________________________________________________ 37
§1. Klassieke visie van Montesquieu ______________________________________________________________ 37
§2. Radicale Visie van de Franse Revolutie _________________________________________________________ 39
A. Proloog: 18e-eeuwse problemen __________________________________________________________ 40
B. Een droombeeld _______________________________________________________________________ 41
C. Een ontnuchterende werkelijkheid ________________________________________________________ 43
§3. Binaire visie van Hans Kelsen _________________________________________________________________ 44
A. Rechtsvorming en rechtstoepassing: slechts een relatief onderscheid ____________________________ 44
B. Visie op de ‘scheiding der machten’ _______________________________________________________ 45
TITEL III. DE VERHOUDING TUSSEN WETGEVER EN RECHTER _____________________________________ 48
H1. VERHOUDING TUSSEN ENERZIJDS RECHTSSTAAT EN MENSENRECHTEN EN ANDERZIJDS DEMOCRATIE48
§1. Het verband tussen enerzijds Rechtsstaat en Mensenrechten en anderzijds Democratie _________________ 48
§2. De spanningen tussen enerzijds Rechtsstaat en Mensenrechten en anderzijds Democratie _______________ 48
H2. DEMOCRATIE, RECHTSSTAAT EN MENSENRECHTEN IN POLEN (EN EUROPA) ____________________ 50
H3. MACHT EN TEGENMACHT IN BELGIË ___________________________________________________ 52
§1. Stelling 1: controle door rechters van democratisch tot stand gekomen regelgeving kan niet (of amper) worden
verantwoord ________________________________________________________________________________ 52
§2. Kritiek op stelling 1 ________________________________________________________________________ 53
§3. Even tussendoor: grondwettigheidstoetsing in België _____________________________________________ 53
§4. Hoe kan het legitimatief deficit worden ondervangen? ____________________________________________ 54
DEEL III. UITLEGGINGSDOEL LES 4_____________________________________________________________ 55
TITEL I. UITLEGGINGSDOEL: DRIE SOORTEN DOELSTELLINGEN ____________________________________ 55
H1. DOELSTELLING VAN INTERPRETATIE ____________________________________________________ 55
§1. Bepalen van taalkundige betekeniS____________________________________________________________ 56
§2. Een juiste afhandeling van geschillen __________________________________________________________ 57
§3. Bepalen bijdrage van een Symbool aan inhoud van recht __________________________________________ 58
H2. DOELSTELLING VAN DE UITLEGGER_____________________________________________________ 59
§1. Twee soorten situaties______________________________________________________________________ 59
§2. Authentieke interpretatie ___________________________________________________________________ 60
A. Authentieke interpretatie (in de ruime zin) __________________________________________________ 60
B. Authentieke interpretatie (in de enge zin)___________________________________________________ 60
1. Voorwaarden en gevolgen interpretatieve wet ____________________________________________ 61
2. Twee verschillen interpretatieve wet – ‘gewone’ retroactieve wet _____________________________ 62
§3. Andersoortige interpretatie__________________________________________________________________ 62
A. Overzicht _____________________________________________________________________________ 62
B. Het belang van rollen (en standpunten) ____________________________________________________ 62
1. Algemeen __________________________________________________________________________ 63
2. Belang van rollen: Johnny, het legalistische kind ___________________________________________ 64
3. Diversiteit aan rechterlijke standpunten __________________________________________________ 65
4. Drie personages _____________________________________________________________________ 66
C. Houding van uitleggers __________________________________________________________________ 68
DEEL IV. UITLEGGINGSOBJECT/VOORWERP ____________________________________________________ 69
TITEL I. HET (ONMOGELIJKE) ONDERSCHEID TUSSEN ‘RECHTSFEITEN’ EN ‘RECHTSREGELS’ _____________ 69
2
,Lesnotities Rechtsvinding
Academiejaar 2021-2022
H1. WENSDROOM VAN HET POSITIVISTISCHE PARADIGMA _____________________________________ 69
H2. RELEVANTIE (EN NOODZAAK) VAN HETONDERSCHEID TUSSEN ‘RECHTSFEITEN’ EN ‘RECHTSREGELS’ _ 70
H3. EEN WENSDROOM DOORPRIKT _______________________________________________________ 70
§1. Drie begrippen ____________________________________________________________________________ 70
A. Feiten _______________________________________________________________________________ 70
B. Rechtsfeiten __________________________________________________________________________ 70
C. Rechtsregels __________________________________________________________________________ 71
§2. Toepassing van die drie begrippen op het onderscheid ‘oordeel in feite’ en ‘oordeel in rechte’ ____________ 72
A. Theoretisch onderscheid tussen ‘oordeel in feite’ en ‘oordeel in rechte’ __________________________ 72
B. Onderscheid tussen de twee paradigma’s in dit verband _______________________________________ 72
C. Het onderscheid in de (cassatie)praktijk/ Betekenis van het theoretisch onderscheid voor de taak van het
Hof van Cassatie ___________________________________________________________________________ 72
D. Een onmogelijk onderscheid tussen ‘rechtsfeiten’ en ‘rechtsregels’ ______________________________ 74
1. Waarom? Een vicieuze cirkel ___________________________________________________________ 74
2. Het doorbreken van de cirkel: Vorverständnis _____________________________________________ 75
A) De opbouw van Vorverständnis: de hermeneutische spiraal ________________________________ 75
B) De reikwijdte van Vorverständnis: wat met computers? ___________________________________ 76
TITEL II. CONSTRUCTIE VAN RECHTSREGELS ___________________________________________________ 77
H1. CONSTRUCTIEMETHODE _____________________________________________________________ 77
§1. Waarom moeten we rechtsregels construeren?__________________________________________________ 77
§2. Een praktisch voorbeeld ____________________________________________________________________ 77
H2. CONSTRUCTIEVOORWERP = constructiemateriaal _________________________________________ 77
§1. Twee perspectieven op bouwstenen van ‘regelpremissen’ _________________________________________ 78
A. Bouwstenen van ‘regelpremissen’ als rechtsbronnen __________________________________________ 78
1. De ‘rechtsbron’ als metafoor ___________________________________________________________ 78
2. Soorten ‘rechtsbronnen’ ______________________________________________________________ 79
3. Vooronderstellingen van de rechtsbronnen metafoor _______________________________________ 83
A) Positivistisch paradigma ____________________________________________________________ 83
B) Gevolgen van het positivistisch paradigma______________________________________________ 83
1. Bindende vs. niet-bindende bronnen ________________________________________________ 83
2. Zelfstandige vs. niet-zelfstandige bronnen ____________________________________________ 84
3. Conflicterende ordes en normen: hiërarchie der normen ________________________________ 84
B. Bouwstenen van ‘regelpremissen’ als rechtsknopen __________________________________________ 85
1. Een alternatieve metafoor _____________________________________________________________ 85
2. Vooronderstellingen van de rechtsknopenmetafoor à waarom? ______________________________ 86
A) Constructivistisch paradigma ________________________________________________________ 86
B) Gevolgen van het constructivistisch paradigma __________________________________________ 87
C. Bouwstenen van ‘regelpremissen’ in geglobaliseerd perspectief _________________________________ 90
§2. Voornaamste gezaghebbende handelingen (VGH) ________________________________________________ 90
A. Inleiding _____________________________________________________________________________ 91
1. Waarover gaat het? __________________________________________________________________ 91
2. VGH... van welk soort recht? ___________________________________________________________ 91
3. Twee manieren om te kijken naar VGH ___________________________________________________ 92
B. Handelingen van wetgevende actoren les 6 _________________________________________________ 92
1. Wat is wetgeving? ___________________________________________________________________ 92
A) Omschrijving _____________________________________________________________________ 93
B) Uitwerking _______________________________________________________________________ 93
I. Zelfstandig uitgewerkt door bepaalde actor ___________________________________________ 93
a. Door federale actoren __________________________________________________________ 93
b. Door deelstatelijke actoren _____________________________________________________ 94
c. Door provinciale actoren ________________________________________________________ 94
d. Door gemeentelijke actoren _____________________________________________________ 94
e. Door parastatalen _____________________________________________________________ 94
II. Niet-zelfstandig uitgewerkt door bepaalde actor _______________________________________ 95
3
, Lesnotities Rechtsvinding
Academiejaar 2021-2022
a. kan reeds bestaande handeling reglementair karakter verlenen ________________________ 95
b. kan uitspraak met reglementair karakter doen over reglementaire norm _________________ 95
2. Belang van wetgeving doorheeen de tijd _________________________________________________ 96
3. Wetgeving als gewild en gegroeid recht __________________________________________________ 96
4. Werfkracht handelingen van wetgevende actoren __________________________________________ 97
C. Handelingen van uitvoerende actoren______________________________________________________ 97
1. Wat is wetgeving? ___________________________________________________________________ 97
2. Werfkracht handelingen van uitvoerende actoren __________________________________________ 98
D. Handelingen van rechtsprekende actoren ___________________________________________________ 99
1. Wat is rechtspraak? __________________________________________________________________ 99
2. Rechtspraak als gewild en gegroeid recht ________________________________________________ 100
A) Gewild recht: individuele uitspraken _________________________________________________ 100
B) Gegroeid recht: precedenten _______________________________________________________ 100
3. Werfkracht handelingen van rechtsprekende actoren ______________________________________ 101
E. Handelingen van rechtsgeleerde actoren __________________________________________________ 102
1. Wat is rechtsleer? __________________________________________________________________ 102
2. Taak van de rechtsleer _______________________________________________________________ 102
3. Methode van de rechtsleer ___________________________________________________________ 103
A) Algemeen _______________________________________________________________________ 103
B) Verwoording van algemene rechtsbeginselen __________________________________________ 103
I. Algemene beginselen als tegengewicht? _____________________________________________ 103
II. Beginselen van behoorlijke wetgeving (en van behoorlijk bestuur)________________________ 104
4. Werfkracht handelingen van rechtsgeleerde actoren? ______________________________________ 105
F. Handelingen van (andere) private actoren _________________________________________________ 105
1. Wat zijn ‘handelingen van (andere) private actoren’? ______________________________________ 106
2. Handelingen van (andere) private actoren als gewild en gegroeid recht ________________________ 106
A) Gewild recht: overeenkomsten, technische normen _____________________________________ 106
I. Technische normen of standards ___________________________________________________ 106
II. TN kunnen in principe vrijwillig worden toegepast, maar kan verplicht worden gemaakt (art. VIII.1
WER) _____________________________________________________________________________ 107
B) Gegroeid recht: gewoonten, gebruiken _______________________________________________ 108
I. Gewoonten ____________________________________________________________________ 108
a. Omschrijving en elementen ____________________________________________________ 108
b. Onmisbaarheid ______________________________________________________________ 109
c. Bewijs ______________________________________________________________________ 110
d. Werfkracht _________________________________________________________________ 110
II. 2. Gebruiken à zie tekst storme&storme ___________________________________________ 111
3. Werfkracht handelingen van (andere) private actoren______________________________________ 111
H3. CONSTRUCTIEMETHODE les 07 _______________________________________________________ 112
§1. Positivistisch paradigma ___________________________________________________________________ 113
A. Stap 1: Uitgangspunten, grondslag en vooronderstellingen ____________________________________ 113
B. Stap 2: Methoden om juridische betekenis van H van Wetgever te bepalen _______________________ 114
1. Taalkundige argumenten _____________________________________________________________ 115
A) Letterlijke betekenis ______________________________________________________________ 115
B) Technische betekenis _____________________________________________________________ 116
C) Gebruikelijke betekenis ____________________________________________________________ 116
2. Systematische argumenten ___________________________________________________________ 117
A) Uitgangspunt en redeneerstijl _______________________________________________________ 117
B) Systematische consistentie: argumenten op basis van verschil en van vertrouwen _____________ 118
C) Formele contextuele harmonisatie (FCH) ______________________________________________ 120
D) Zuinigheid van het systeem _________________________________________________________ 120
3. Wetshistorische argumenten _________________________________________________________ 121
C. Stap 3: Afstemming van juridische betekenis van meerdere relevante H van W ____________________ 121
D. Verhouding tussen stappen 2 en 3________________________________________________________ 122
§2. Constructivistisch paradigma________________________________________________________________ 122
4
