HOOFDSTUK 9: DE ZINTUIGEN.
WELKE ZIJN DE ALGEMENE ZINTUIGEN? WELKE ZIJN DE SPECIALE ZINTUIGEN?
Adaptatie = afname van de gevoeligheid in aanwezigheid van een constante prikkel
Algemene zintuigen
- Zintuigcellen van de algemene zintuigen liggen door het hele lichaam verspreid, eenvoudig van bouw
- Ze worden ingedeeld aan de hand van de aard van de prikkel waarvoor ze gevoelig zijn:
o Temperatuur
o Pijn
o Aanraking
o Druk
o Trilling
o Proprioceptie (lichaamshouding)
Speciale zintuigen
- Reuk (olifactie)
- Smaak (gustatie)
- Gezichtsvermogen
- Evenwicht
- Gehoor
Zijn in gespecialiseerde organen geconcentreerd
WAT IS EEN NOCIRECEPTOR, THERMORECEPTOR, MECHANORECEPTOR, CHEMORECEPTOR?
Typen zintuigen die gevoelig zijn voor:
- Voor pijn (nocireceptoren)
- Voor temperatuur (thermoreceptoren)
- Voor lichaamshouding (mechanoreceptoren)
- Voor chemische prikkels (chemoreceptoren)
WELKE TWEE TYPEN VEZELS GELEIDEN DE PIJNPRIKKEL (VAN NOCIRECEPTOR NAAR CZS)?
Gemyeliniseerde vezels
- Geleiden zeer plaatselijke gewaarwordingen van snelle pijn
- Vb. pijn bij injectie of snijwond
- Bereiken CZS snel -> leiden tot somatisch reflex
- Worden ook naar de primaire sensorische schors doorgeschakeld waardoor we ons van de prikkel bewust
worden
Tragere, ongemyeliniseerde vezels
- Leiden gewaarwordingen van (trage pijn of brandende en schrijnende pijn)
- Kunnen alleen het algemene betrokken gebied identificeren
- Vb. het gevoel van messteken in je lichaam
, WAT IS GEREFEREERDE PIJN?
Gerefereerde pijn = de pijnwaarneming in delen van het lichaam die niet werkelijk worden geprikkeld
Vb. pijn in de linkerarm is afkomstig van het hart
SOM DE DRIE GROEPEN MECHANORECEPTOREN EN BESPREEK ZE.
Tastreceptoren (aanraking)
- Leveren gewaardwordingen van aanraking, druk en trilling
- Met receptoren voor fijne aanraking en druk krijgen we gedetailleerde informatie over de bron van een
prikkel zoals de exacte plaats, de vorm, omvang, textuur en beweging
- Met de info van receptoren voor grove aanraking en druk kunnen we de prikkel niet goed lokaliseren en
krijgen we weinig additionele info over de prikkel
- 6 typen tastreceptoren in de huid
o Vrije zenuwuiteinden
o Rond de haarwortel
o Tactiele schijfjes (tastlichaampjes van merkel)
o Tastlichaampjes (lichaampjes van meisner)
o Lichaampjes van pacini
o Lichaampjes van ruffini
Baroreceptoren (druk)
- Leveren info die noodzakelijk is voor de regulering van autonome activiteiten door het registreren van
drukveranderingen
- Bestaan uit vrije zenuwuiteinden
Proprioreceptoren (houding)
- Registreren de positie van gewrichten, de spanning in pezen en banden en de mate van spiercontractie
GEUR: HOE HEET DE REUKZENUW IN HET LATIJN?
n. olfactorius
GEUR: VERKLAAR WAAROM BEPAALDE GEUREN DIEPE EMOTIONELE EN GEDRAGSMATIGE REACTIES
VEROORZAKEN.
De uitgebreide verbindingen met het limbische systeem en de hypothalamus verklaren de diepe emotionele en
gedragsmatige reacties die bepaalde geuren teweeg kunnen brengen.
of
Prikkels die via de n. olfactorius worden geleid, worden niet gefilterd door de thalamus, maar komen direct terecht in
de olfactorische cortex. Deze ligt dicht bij de zonde voor geheugen van het limisch systeem.
WELKE ZIJN DE ALGEMENE ZINTUIGEN? WELKE ZIJN DE SPECIALE ZINTUIGEN?
Adaptatie = afname van de gevoeligheid in aanwezigheid van een constante prikkel
Algemene zintuigen
- Zintuigcellen van de algemene zintuigen liggen door het hele lichaam verspreid, eenvoudig van bouw
- Ze worden ingedeeld aan de hand van de aard van de prikkel waarvoor ze gevoelig zijn:
o Temperatuur
o Pijn
o Aanraking
o Druk
o Trilling
o Proprioceptie (lichaamshouding)
Speciale zintuigen
- Reuk (olifactie)
- Smaak (gustatie)
- Gezichtsvermogen
- Evenwicht
- Gehoor
Zijn in gespecialiseerde organen geconcentreerd
WAT IS EEN NOCIRECEPTOR, THERMORECEPTOR, MECHANORECEPTOR, CHEMORECEPTOR?
Typen zintuigen die gevoelig zijn voor:
- Voor pijn (nocireceptoren)
- Voor temperatuur (thermoreceptoren)
- Voor lichaamshouding (mechanoreceptoren)
- Voor chemische prikkels (chemoreceptoren)
WELKE TWEE TYPEN VEZELS GELEIDEN DE PIJNPRIKKEL (VAN NOCIRECEPTOR NAAR CZS)?
Gemyeliniseerde vezels
- Geleiden zeer plaatselijke gewaarwordingen van snelle pijn
- Vb. pijn bij injectie of snijwond
- Bereiken CZS snel -> leiden tot somatisch reflex
- Worden ook naar de primaire sensorische schors doorgeschakeld waardoor we ons van de prikkel bewust
worden
Tragere, ongemyeliniseerde vezels
- Leiden gewaarwordingen van (trage pijn of brandende en schrijnende pijn)
- Kunnen alleen het algemene betrokken gebied identificeren
- Vb. het gevoel van messteken in je lichaam
, WAT IS GEREFEREERDE PIJN?
Gerefereerde pijn = de pijnwaarneming in delen van het lichaam die niet werkelijk worden geprikkeld
Vb. pijn in de linkerarm is afkomstig van het hart
SOM DE DRIE GROEPEN MECHANORECEPTOREN EN BESPREEK ZE.
Tastreceptoren (aanraking)
- Leveren gewaardwordingen van aanraking, druk en trilling
- Met receptoren voor fijne aanraking en druk krijgen we gedetailleerde informatie over de bron van een
prikkel zoals de exacte plaats, de vorm, omvang, textuur en beweging
- Met de info van receptoren voor grove aanraking en druk kunnen we de prikkel niet goed lokaliseren en
krijgen we weinig additionele info over de prikkel
- 6 typen tastreceptoren in de huid
o Vrije zenuwuiteinden
o Rond de haarwortel
o Tactiele schijfjes (tastlichaampjes van merkel)
o Tastlichaampjes (lichaampjes van meisner)
o Lichaampjes van pacini
o Lichaampjes van ruffini
Baroreceptoren (druk)
- Leveren info die noodzakelijk is voor de regulering van autonome activiteiten door het registreren van
drukveranderingen
- Bestaan uit vrije zenuwuiteinden
Proprioreceptoren (houding)
- Registreren de positie van gewrichten, de spanning in pezen en banden en de mate van spiercontractie
GEUR: HOE HEET DE REUKZENUW IN HET LATIJN?
n. olfactorius
GEUR: VERKLAAR WAAROM BEPAALDE GEUREN DIEPE EMOTIONELE EN GEDRAGSMATIGE REACTIES
VEROORZAKEN.
De uitgebreide verbindingen met het limbische systeem en de hypothalamus verklaren de diepe emotionele en
gedragsmatige reacties die bepaalde geuren teweeg kunnen brengen.
of
Prikkels die via de n. olfactorius worden geleid, worden niet gefilterd door de thalamus, maar komen direct terecht in
de olfactorische cortex. Deze ligt dicht bij de zonde voor geheugen van het limisch systeem.
