Samenvatting dierengedrag dierenzorg

Dierengedrag

Inleiding

1. Studie van gedrag
 Veel kennis opgeleverd
 Over gedrag dieren in vrije natuur & gedomesticeerde dieren
2. Wat is gedrag?
 Gedrag varieert van eenvoudige handelingen tot complexe gedragingen
 Bedoeling: in leven blijven en zich kunnen voortplanten
 Motor gedrag  zenuwstelsel
 Gedrag gestuurd vanuit autonoom & perifeer zenuwstelsel
 Prikkels verplaatsen zich over zenuwcellen – neuronen & vrijstelling van
neurotransmittoren
 Eenvoudigste vorm gedrag: reflexboog
 Prikkel gaat via afferent neuron naar ruggenmerg
o Verder geleid via efferent neuron met reactie als gevolg
 Inzicht kan helpen bij ontwikkelen van medicatie voor bepaalde gedragsproblemen
 Bv Clomicalm bij honden
o Tegen scheidingsangst
o Werkzame bestanddeel werkt in op CZS & blokkeert heropname serotonine en
noradrenaline
3. Wat is (toegepaste) ethologie?
 Alle kennis verworven bij ethologie word gebruikt bij gedomesticeerde dieren
 = biologische studie van gedrag
 Nemen evolutieleer mee als achtergrond op wetenschappelijk verantwoorde manier
 Testen zaken uit --> wetenschap
 Bestudeert gedrag van eencelligen tot mens
 Beschrijvende ethologie – moderne ethologie
 Oskar Heinroth
 Verzamelden gegevens over vogels en insecten in vrije natuur
 Geen interesse in denkprocessen of emoties
 Data over uitwendig zichtbare gedrag
 Steeds nauwkeurige beschrijving van gedrag
 Inventaris maken van alle gedragselementen = ethogram
o Lijst waarin opgelijste gedragingen voorkomen
 Gedragingen krijgen definitie en afkorting
o Species
 Ethogram van bepaalde diersoort
o Experimenteel
 Gebruik tijdens experiment/onderzoek
 Verschil species  gaat enkel gedragingen opnemen die bruikbaar zijn voor
onderzoek
 Eigen selectie!
 Darwin
 Fundamentele invloed op ontwikkeling van moderne ethologie
 Evolutieleer
 Vergelijkende ethologie
 Vergelijken van gedrag doorheen evolutie bestuderen van verschillende verwante soorten
 Idee krijgen over evolutie gedrag
 Darwin deed dit
1

,  Experimentele ethologie
 Niko Tinbergen
 Ontwierp experimenten waarbij hij ingreep op natuurlijke omgeving van vrijlevende dieren
o Gedrag observeren
 Konrad Lorenz
 Theoreticus
 Geen uitgebreide experimenten
 Ontwikkelde theorie over inprenting
o Deed eenvoudige observaties bij dieren die hij opkweekte
 Gedrag van dieren verklaren
 4 vragen van Tinbergen
 1. Waardoor wordt het gedrag veroorzaakt?
o Causaliteit zoeken
o Door welke prikkels wordt gedrag veroorzaakt?
 Interne of externe prikkels
 2. Wat is de functie van het gedrag?
 3. Hoe ontwikkelt het gedrag zich ontogenetisch (tijdens levensloop dier)
o = tijdens levensloop van individu
o Vanaf geboorte tot sterven
 Bepaalde dieren ondergaan leerprocessen waardoor bepaalde gedragingen
veranderen
 4. Hoe is het gedrag fylogenetisch ontstaan?
o Vanwaar komt het gedrag doorheen evolutie
 Vb. verklaring fluiten/zingen
o 1. Toenemende daglengte die hormonale veranderingen teweeg brengen
o 2. Soortgenoten aantrekken om te paren
o 3. Geleerd van de ouders
o 4. Complexe zang ontstaan vanuit eenvoudigere geluiden aangezien primitieve
vogels simpele geluiden voorbrachten
 Bevat geen vraag over wat dieren voelen
 Cognitieve ethologie
 Kijken wat dieren voelen
 Toegepaste ethologie
 Kennis & inzicht verworven bij observaties van wilde dieren toepassen bij gedomesticeerde
diersoorten
 Dierenwelzijn & welzijnsinschatting
4. Grondleggers van de ethologie
 Tinbergen
 Oorzaak van gedrag achterhalen
 Bezig gehouden met experimentele ethologie
 Greep in in natuur met bv. neppe eieren
 Werk vooral gericht op werken met sleutelprikkels
 Dieren reageren met bepaald gedrag op specifieke stimulus
o Reactie past bij prikkel
 Via modellenonderzoek onderzoek naar wanneer kuikens pikken
o Kuiken pikt wanneer het ouderdier jong in nest komt voeren
o Sleutelprikkel achterhalen
 Rode vlek en smallere snavel geeft pikreactie
 Kleur beinvloed pikfrequentie weinig

2

,  Supranormale stimuli
o Overdreven prikkels die in natuur niet te vinden zijn  roepen sterkere reactie op
 Koekoeksjong heeft grotere bek en in algemeen groter
 Scholekster heeft voorkeur op neppe, grote eieren dan eigen eieren
 Konrad Lorenz
 Theoreticus
 Onderzoek gedaan met ganzen die hij zelf heeft uitgebroed
 Ganzen hebben volgreactie op laarzen  inprenting
 Introductie term inprenting voor bepaalde sociale leerprocessen
 Proces berust op aanw. Van sociale partners tijdens gevoelige periode
 Volgreactie / volggedrag bij eenden na uitkippen
o Volgen bewegende voorwerpen na uitkippen
 Normaal moeder waarop volggedrag gericht wordt
 Ander voorwerp kan ook
o Gevoeligste periode: leeftijd 14-16u
 Laarzen worden gezien als moederdier
 Gebonden aan gevoelige periode
o Verdwijnt na bepaalde tijd
o Gevoelige tijd waar dieren gevoelig zijn aan volgreactie  wat op dat bij hen is,
volgen ze
 Socialisatie
o Aanpassing van gedrag via inprenting aan sociaal samenleven met soortgenoten
o Belangrijk proces
 Dieren leren basis van interacties met andere
o Honden leren zo hoe ze moeten interageren met soortgenoten
 Socialisatieperiode: 4de – 12de levensweek
 Karl Von Frisch
 Nobelprijs geneeskunde
 Onderzoek bijen
 Beschikken over complex communicatiesysteem
 Ondervond dansen van bijen als communicatie
o Vorm van communicatie om door te geven waar goed voedsel te vinden is
o Dans geeft info over richting en afstand
o Kwispeldans: verder gelegen bloemen
o Rondedans: dicht gelegen bloemen




3

, Communicatie

1. Wat is communicatie?
 Definitie
 Communicatie treedt op wanneer dier reageert op signalen die uitgezonden worden door ander
dier
 Informatie-overdracht van signalen + reactie hierop van ander dier
 Wenkkrab
 1 grote schaar
o Tijdens balts gaat die schaar op en neer bewogen worden
o Ook tijdens agonistische interacties
 Ander mannetje reageerd hierop --> communicatie
 Mieren
 Laten geurspoor achter wnr voedsel gevonden is
o Andere mieren en dieren kunnen dit oppikken om goed voedsel ook te vinden
o Geen communicatie met dat iedereen dit kan verstaan
 Eerder signaal
 Pas van communicatie spreken als beide partijen er een voordeel uit halen uit reactie
 = treedt op wanneer een dier reageert op de signalen die worden uitgezonden door ander dier & ze beide
hieruit voordeel kunnen halen
 Mimicry
 = nabootsen van vormen/gedragingen van andere soorten
 Bv. zweefvlieg
 Heeft = kleuren als van wesp maar is niet gevaarlijk
 Verdedigingsmechanisme
 Studie naar sociale communicatie bij rhesusapen
 Altmann
 50 signalen
 Opname alle signalen die effect had op het gedrag van anderen
 Hinde & Rowell
 22 signalen
 Enkel signalen opnemen die ontstaan met bedoeling om gedrag te beïnvloeden
o Ander dier moet erop reageren
 Voorwaarden
 Zender produceert signaal
 Doel: in leven blijven & voortplanten
 Ontvanger die signaal opvangt
 Zintuigen voor nodig
 Signaal
 Bepaalde functie
 Bijdrage fitness van zender en ontvanger
o = voortplantingssucces
 Altijd verzonden in specifieke context
o Belangrijk om hiermee rekening te houden tijdens onderzoek
o Vrouwelijk/mannelijk, leeftijd, omgeving, …
 Respons
 Biologische betekenis voor zender en ontvanger
 Doel/functies signalen
 Herkenning
 Tussen jonge & oude dieren
 Alarm slaan
4