VMV 5 samenvatting

H1: Zorgontvanger met ziekte van
Parkinson
Pathofysiologie, beloop en prognose van ziekte
van Parkinson
Ziekte van Parkinson = extrapiramidale aandoening met verandering in houding en beweging

Incidentie stijgt  dubbele vergrijzing

Young onset Parkinson = ziekte van Parkinson < 40 jaar

De oorzaak
Kenmerk: parkinsonisme of extrapiramidale syndroom (bv. bewegingsarmoede, spierstijfheid, beven)

Parkinsonisme kan door ander aandoeningen veroorzaakt worden, maar voornamelijk door ziekte van
Parkinson

1. Degenereren zenuwcellen van substantia nigra in het striatum (produceren dopamine = speelt
belangrijke rol bij prikkeloverdracht in extrapiramidale systeem)
2. Progressief verlies van dopamine producerende cellen
3. Dopaminetekort
4. Onevenwicht in balans ‘dopamine en acetylcholine’
5. Acetylcholine is te veel aanwezig in verhouding
6. Onevenwicht veroorzaakt motorische symptomen




Autonome symptomen en stemmingsstoornissen  celverlies in andere hersendelen waardoor ook
andere neurotransmitters verstoord zijn

Reden afsterven dopamineproducerende zenuwcellen: onbekend  erfelijk en sommige
bestrijdingsmiddelen spelen mogelijks een rol

Ziekteverschijnselen
Motorische verschijnselen
 Automatische bewegingen verminderen
 Schuifelende gang ontstaat
 Bewegingen verlopen trager en moeilijk beweging in gang zetten
 Opstarten beweging vergt veel concentratie
 Uitvoer van fijne beweging vermoeilijkt
 Gelaatsuitdrukking verdwijnt
 Slikken verloopt moeilijker
 Verminderen knipperen met ogen
 Geschrift verandert en wordt onvast en kleiner

,  Stramme spieren bezorgen pijn en contracturen en zorgen voor veranderde houding

Tremor begint aan één hand en breidt daarna geleidelijk uit naar de armen, benen en daarna naar het
gehele lichaam

Autonome en andere verschijnselen
Niet-motorische symptomen:

 Reukstoornis: bij ¾ is reuk al verstoord door ziekte die zich motorisch uit
 Dysautonomie: ontstaat door aantasting van autonome ZS
o Orthostatische hypotensie
o Erectiestoornis
o Frequente mictie aandrang
o Urinaire incontinentie
o Speekselvloed
 Psychische veranderingen

Psychische veranderingen
Eerste psychische veranderingen:

 Spontaan gesprek beginnen vermindert
 Van onderwerp veranderen vermoeilijkt
 Onderbroken worden als men ergens mee bezig is, is lastig

 Initiatiefverlies volgt hieruit

Verdere psychische veranderingen:

 Stemmingsstoornissen
 Angststoornissen
 Dementie
 Impulscontrolestoornissen
 Psychotische symptomen: in eerste plaats gevolg van medicamenteuze behandeling
(dopamine-agonisten)

Behandeling
1. Medicamenteuze behandeling
a. Aanvullen van neurotransmitter dopamine (dopamine-agonisten)
b. Verminderen van aandeel anticholinergica
2. Neurochirurgische behandeling
3. Paramedische zorg

Uitgangspunten voor verpleegkundig proces bij
ziekte van Parkinson
Patiëntgerichtheid, klinisch redeneren en zelfmanagement staan centraal

Klinisch redeneren (= continu en procesmatig gegevens verzamelen, analyseren en verbanden kunnen
leggen, gericht op het vaststellen van vragen, noden en problemen van zorgontvanger met ziekte van
Parkinson en diens naasten)  gekenmerkt door: risicoinschatting, vroeg-signalering,
probleemherkenning, evidence-based interventie en evaluatie

Zorgcoördinatie bij ziekte van
Parkinson
Problemen op diverse domeinen: bv. wonen, gezondheid, welzijn, werk,
participatie…

, Zorgdriehoek Kaiser Permanente

Rol van verpleegkundige en verpleegkundige
interventies
Twee algemene verpleegkundige taken: voorlichting en educatie & medicatieadvisering en monitoring

Voorlichting en educatie
Kennis bieden over werking van het lichaam, ziekte, gezonde voeding en gezondheidssysteem

 Motivatie en hulp bij gezond gedrag  betere fysieke en mentale gezondheid en meer QOL

 Groepscursussen
 Schriftelijk materiaal
 Online informatie

Medicatieadvisering en monitoring
Medicamenteuze behandeling ondersteunen adhv aantal gericht verpleegkundige interventies

Responsfluctuaties
= schommelingen in de klinisch waarneembare motorisch, cognitieve en emotionele reacties op
Parkinson medicatie

Bij anamnese afname aandacht besteden aan:

 Effect en bijwerkingen van medicatie
 Hoeveelheid en patroon van ‘on-off’-fluctuaties per dag en aanwezigheid van dyskinesiën en
early-morning dystonia
 De wijze waarop medicatie wordt ingenomen
 Tijdstip inname medicatie
 Therapietrouw

‘on-off’-fluctuaties 3 dagen in kaart brengen:

 Wisselend beloop van ‘on-off’-fluctuaties die impact hebben op dagelijks functioneren van ZO
 Aanwezigheid van onverklaarbare ‘off’-periodes (bv. bij delier, infectie…)
 Een ‘niet-pluis’-gevoel door niet-adequate inname van medicatie

Ondersteuning medicamenteuze behandeling
Verpleegkundige interventies die bijdragen aan medicamenteuze behandeling:

 Voorlichting en educatie over inname parkinsonmedicatie
 Verbeteren van medicamenteuze therapietrouw
 Verbeteren maaglediging
 Suggestie tot optimalisatie medicatie
 Voorkomen obstipatie

‘Competitie levodopa en eiwitten in voeding’  medicatie 1 uur voor of 1 uur na maaltijd innemen,
omdat verminderde activiteit van dit enzym kan zorgen dat bloedconcentratie van medicatie wordt
verhoogd, waardoor werking en bijwerkingen van medicatie kunnen worden versterkt

‘Ijzerpreparaten’  bij gelijktijdige toediening van ferroverbindingen (ijzerpreparaten) kan resorptie
van levodopa afnemen, door vorming van slecht oplosbaar complex

Vertraagde maaglediging aanbevelingen:

 Gebruik van meerdere kleine maaltijden per dag
 Verminderen hoeveelheid vet in voeding
 Voldoende drinken

,  Vermindering hoeveelheid vezels

Geavanceerde therapieën
Bv. apomorfine, intraduodenale levodopa / carbidopatherapie of diepe hersensimulatie

Begeleiding bij geavanceerde therapieën:

1. Voorbereidende fase (parkinsonverpleegkundige in ziekenhuis)
a. Werking en effectiviteit van therapie
b. Voor- en nadelen
c. Werking van materiaal
d. Traject dat patiënt moet doorlopen
2. Instellingsfase / opstart (parkinsonverpleegkundige in ziekenhuis)
a. Controleren of patiënt min 1 dag voor aanvang gestart is met domperidon
b. Opstarten apomorfinechallengetest
c. Inventariseren van ‘on-off’-fluctuaties
d. Instructies pomp en naald
3. Chronische fase (generalistische verpleegkundige)

Apomorfine
= dopamine-agonist die enkel toegediend kan worden via SC inspuiting

Nevewerkingen: ernstige misselijkheid en bloeddrukdaling

Toediening kan gebeuren via:

 Klassieke spuit-naald systeem
 Apomorfine® pen
 Apomorfine® pomp

Intraduodenale levodopa / carbidopatherapie
= werkzame stoffen levodopa in combinatie met carbidopa

 Levodopa wordt in dunne darm opgenomen en via bloed naar hersenen gebracht, waar het wordt
omgezet in dopamine

 Continue en gelijkmatige afgifte van parkinsonmedicatie, waardoor er minder ‘on-off’-fluctuaties
plaatsvinden

Diepe hersenstimulatie (Deep Brain Stimulation (DBS))
= een of twee geleidingsdraden via kleine opening in schedel worden diep in hersenen geplaatst. De
draden zijn onderhuids met neurostimulator verbonden. Dit leidt tot blokkering van signalen die
motorische symptomen van ZvP veroorzaken

 Kan leiden tot grote verbetering van motorische symptomen in de off-fase en daarmee verbetert
functioneren

Klinisch redeneren bij mentale dysfunctie
Cognitieve achteruitgang en dementie
 Neemt toe met leeftijd en ziekteduur

Veelvoorkomende problemen:

 Afgenomen vaardigheden in plannen
 Traagheid in het denken
 Verminderd probleemoplossend vermogen
 Problemen met multitasking
 Verminderde cognitieve flexibiliteit