Zuurvaste bacteriën
Mycobacteriën
> 20 soorten, meerderheid saprofieten
sommige gastheerspecificiteit:
M. tuberculosis, M. leprae: pathogeen bij de mens
M. bovis: pathogeen bij rund (+ mens)
M. avium: pathogeen bij pluimvee (+ mens)
Uitzicht:
- recht of licht gebogen
- zuurvast (Ziehl-Neelsen +) en auramine +
door specifieke celwandstructuur, rijk aan lipiden en arabinose-galactoseglycaan
- traag groeiend (zichtbare kolonies na 2-6 weken)
door specifieke celwandstructuur: vertraging binnendringen van voedingsstoffen
- strikt aëroob
- onbeweeglijke staven
indeling
1. Mycobacterium tuberculosis-complex
2. Mycobacterium leprae
3. Atypische Mycobacteriën
= MOTT: Mycobacteria other than tuberculosis
= NTM: Non Tuberculosis Mycobacteria
Mycobacterium tuberculosis complex
- Robert Koch → synoniem bacterie is Bacille van Koch
- 1896
- ontdekking tuberculose
pathogeen vermogen:
- verwekker van tuberculose (TBC) (Bacille van Koch (BK))
- besmetting door inhalatie van besmette partikels (M. bovis t.g.v. drinken van rauwe besmette
melk)
eerst: acute ontstekingshaard in long (= primaire ontstekingshaard): meestal spontane
genezing met fibrose en verkalking van het letsel
primaire ontstekingshaard gaat gepaard met een positieve tuberculine-test en verkalkte haarden op
RX-long
tuberculine-test
- overgevoeligheid t.o.v. een extrakt van M. tuberculosis = PPD (purified protein derivative)
- 2 verschillende testen:
o intradermotest (Mantouxtest): meest nauwkeurig
o scarificatietest (percutane of cuti-test)
- vals -: oudere patiënten, AIDS-patiënten, “overwhelming”-infectie
- vals +: vroegere BCG-vaccinatie, infecties door “atypische”, mycobacteriën
bij +/- 5%: uitbreiding primaire ontstekingshaard tot chronische long TBC en vorming van tuberkels
(die een vorm van ontaarding = verkazing ondergaan)
kaasachtige etter kan doorbreken in een luchtpijptak en opgehoest worden (open long-TBC)
met achterblijven van een holte (caverne)
ook jaren later: uitbreiding nog mogelijk vanuit de primaire haard
, gevolg: uitzaaiing naar:
- bloedbaan: (meningitis, osteïtis, ...)
- lymfewegen: klier-TBC
- bronchi: aantasting andere long
- spijsverteringsstelsel inslikken van sputum (darm-TBC)
uitzaaiing : +/- 5-15% van de personen met primaire ontstekingshaard
Uitzaaiing afhankelijk van:
- virulentie van de M. tuberculosis stam
- gastheerfactoren (natuurlijke en verworven gevoeligheid)
o natuurlijke factoren: cellulaire immuniteit
o verworven gevoeligheid:
- diabetes
- ondervoeding
- virale aandoeningen
- alcoholisme
- verhoogde leeftijd
- maligne aandoeningen
- ……
Transmissie : aërogene weg
via aërosols (ontstaan bij patiënten met open TBC die hoesten, niezen, praten, ..)
- kleine partikels van 1 tot 5 µm (met enkele bacteriën) blijven lang ronddwarrelen in de lucht
- kunnen de pulmonaire alveolen bereiken
- grotere partikels (met talrijke bacteriën) blijven niet ronddwarrelen in de lucht en zijn dus
minder infectieus
transmissie via aërogene weg
wordt bevorderd door:
- aantal infectieuse aerosols in de lucht
- volume en verluchting van het lokaal
- duur van de blootstelling
M. bovis: transmissie via het drinken van rauwe (niet-gepasteuriseerde) besmette melk
Mycobacterium leprae
pathogeen vermogen
- verwekker van lepra (melaatsheid)
- tuberculoïde lepra
o hypochrome (zwarten) of hyperchrome goed afgelijnde letsels (blanken)
o gevoelsvermindering → hierdoor ga je niet weten dat je de ziekte hebt
o zeer weinig bacteriën
- lepromateuze letsels
o slecht afgelijnde letsels
o zeer veel bacteriën
Mycobacterium
labo-diagnose
1. Microscopisch onderzoek na Ziehl-Neelsen kleuring (zuurvaste kleuring)
- sputum, etter, maagvocht , ... = uitstrijken op draagglaasje
- punctievocht, urine, ... = eerst afcentrifugeren en sediment uitstrijken
- daarna Ziehl-Neelsen kleuring en/of auraminekleuring
Mycobacteriën
> 20 soorten, meerderheid saprofieten
sommige gastheerspecificiteit:
M. tuberculosis, M. leprae: pathogeen bij de mens
M. bovis: pathogeen bij rund (+ mens)
M. avium: pathogeen bij pluimvee (+ mens)
Uitzicht:
- recht of licht gebogen
- zuurvast (Ziehl-Neelsen +) en auramine +
door specifieke celwandstructuur, rijk aan lipiden en arabinose-galactoseglycaan
- traag groeiend (zichtbare kolonies na 2-6 weken)
door specifieke celwandstructuur: vertraging binnendringen van voedingsstoffen
- strikt aëroob
- onbeweeglijke staven
indeling
1. Mycobacterium tuberculosis-complex
2. Mycobacterium leprae
3. Atypische Mycobacteriën
= MOTT: Mycobacteria other than tuberculosis
= NTM: Non Tuberculosis Mycobacteria
Mycobacterium tuberculosis complex
- Robert Koch → synoniem bacterie is Bacille van Koch
- 1896
- ontdekking tuberculose
pathogeen vermogen:
- verwekker van tuberculose (TBC) (Bacille van Koch (BK))
- besmetting door inhalatie van besmette partikels (M. bovis t.g.v. drinken van rauwe besmette
melk)
eerst: acute ontstekingshaard in long (= primaire ontstekingshaard): meestal spontane
genezing met fibrose en verkalking van het letsel
primaire ontstekingshaard gaat gepaard met een positieve tuberculine-test en verkalkte haarden op
RX-long
tuberculine-test
- overgevoeligheid t.o.v. een extrakt van M. tuberculosis = PPD (purified protein derivative)
- 2 verschillende testen:
o intradermotest (Mantouxtest): meest nauwkeurig
o scarificatietest (percutane of cuti-test)
- vals -: oudere patiënten, AIDS-patiënten, “overwhelming”-infectie
- vals +: vroegere BCG-vaccinatie, infecties door “atypische”, mycobacteriën
bij +/- 5%: uitbreiding primaire ontstekingshaard tot chronische long TBC en vorming van tuberkels
(die een vorm van ontaarding = verkazing ondergaan)
kaasachtige etter kan doorbreken in een luchtpijptak en opgehoest worden (open long-TBC)
met achterblijven van een holte (caverne)
ook jaren later: uitbreiding nog mogelijk vanuit de primaire haard
, gevolg: uitzaaiing naar:
- bloedbaan: (meningitis, osteïtis, ...)
- lymfewegen: klier-TBC
- bronchi: aantasting andere long
- spijsverteringsstelsel inslikken van sputum (darm-TBC)
uitzaaiing : +/- 5-15% van de personen met primaire ontstekingshaard
Uitzaaiing afhankelijk van:
- virulentie van de M. tuberculosis stam
- gastheerfactoren (natuurlijke en verworven gevoeligheid)
o natuurlijke factoren: cellulaire immuniteit
o verworven gevoeligheid:
- diabetes
- ondervoeding
- virale aandoeningen
- alcoholisme
- verhoogde leeftijd
- maligne aandoeningen
- ……
Transmissie : aërogene weg
via aërosols (ontstaan bij patiënten met open TBC die hoesten, niezen, praten, ..)
- kleine partikels van 1 tot 5 µm (met enkele bacteriën) blijven lang ronddwarrelen in de lucht
- kunnen de pulmonaire alveolen bereiken
- grotere partikels (met talrijke bacteriën) blijven niet ronddwarrelen in de lucht en zijn dus
minder infectieus
transmissie via aërogene weg
wordt bevorderd door:
- aantal infectieuse aerosols in de lucht
- volume en verluchting van het lokaal
- duur van de blootstelling
M. bovis: transmissie via het drinken van rauwe (niet-gepasteuriseerde) besmette melk
Mycobacterium leprae
pathogeen vermogen
- verwekker van lepra (melaatsheid)
- tuberculoïde lepra
o hypochrome (zwarten) of hyperchrome goed afgelijnde letsels (blanken)
o gevoelsvermindering → hierdoor ga je niet weten dat je de ziekte hebt
o zeer weinig bacteriën
- lepromateuze letsels
o slecht afgelijnde letsels
o zeer veel bacteriën
Mycobacterium
labo-diagnose
1. Microscopisch onderzoek na Ziehl-Neelsen kleuring (zuurvaste kleuring)
- sputum, etter, maagvocht , ... = uitstrijken op draagglaasje
- punctievocht, urine, ... = eerst afcentrifugeren en sediment uitstrijken
- daarna Ziehl-Neelsen kleuring en/of auraminekleuring
