Grampositieve bacteriën
Groep 1: Grampositieve kokken
- geslacht Staphylococcus
- geslacht Streptococcus
- geslacht Enterococcus
- zeldzaam voorkomende gram
positieve kokken
o geslacht Aerococcus
o geslacht Micrococcus
o Rothia mucilaginosa
o anaërobe gram + kokken
o ……
Indeling
Micrococcaceae : Staphylococcus, Micrococcus, Planococcus, Stomatococcus : katalase positief
Familie van katalase negatieve Grampositieve kokken
geslacht Staphylococcus
Staphylococcus aureus CNS (=coagulase negatieve stafylokokken)
20-tal soorten:
St. epidermidis huidcommensaal
St. saprophyticus
St. hominis
………..
Staphylococcus Voorkomen:
aureus zeer verspreide commensaal van de mens vnl. in keel, neus (15% van de gezonde bevolking) en
de huid
merendeel van de bevolking is permanent of intermittent drager
Verspreiding:
- rechtstreeks contact o.a. handen van personeel in ziekenhuizen via lucht bij niezen
(speekseldruppels)
- onrechtstreeks contact (stof, besmette voorwerpen,...)
Pathogeen vermogen:
BELANGRIJKE PATHOGENE BACTERIE bij vermindering van de lokale of algemene weerstand
- huidinfecties (furunkel, impetigo,..)
- pneumonie (longinfecties)
- sepsis en metastatische abcessen: osteomyelitis, artritis, endocarditis, …
- enterocolitis: t.g.v. toxineproductie
- Toxisch shock syndroom (koorts, huidrash, bloeddrukval,...)
- …..
belangrijk pathogeen zowel buiten als in het ziekenhuis
- niet-gehospitaliseerde patiënten : S. aureus is meestal afkomstig van eigen flora
(endogene bron)
- gehospitaliseerde patiënten : S. aureus is meestal afkomstig van de omgeving
(exogene bron)
Pathogenese:
- Staphylococcus aureus produceert coagulase, hyaluronidase, stafylokinase, toxinen ...
waardoor de infectie in de hand wordt gewerkt
- voorbeschikkende factoren = huidletsels, lichaamsvreemd materiaal (katheters),
diabetes, neutropenie, immunosuppressie
, Coagulase negatieve stafylokokken (CNS)
20-tal soorten: Vindplaats:
- Staphylococcus epidermidis zeer verspreide commensalen op de huid en slijmvliezen
- Staphylococcus saprophyticus Pathogeen vermogen:
- Staphylococcus haemolyticus GERING PATHOGEEN VERMOGEN
- Staphylococcus hominis …, maar de laatste jaren worden ze in toenemende mate ervaren als
- ......... belangrijke nosocomiale pathogenen
bepaalde soorten hebben een iets groter pathogeen vermogen dan
andere soorten
oorzaken van toenemend belang van CNS
- uitselecteren door gebruik van breedspectrumantibiotica : gevolg
kolonisatie met CNS op huid en slijmvliezen
- toename van het aantal intensieve behandelingen met gebruik van
katheters en prothesen
➢ kathetersepsis
➢ endocarditis (kunstkleppen)
➢ prothese-infecties
CNS hebben een gering pathogeen vermogen en een infectie
veronderstelt dan ook aanwezigheid van voorbeschikkende factoren
(immunologische status patiënt)
Staphylococcus saprophyticus
- kan het urinair epitheel koloniseren
- een belangrijke oorzaak van urineweginfecties
- soms pyelonefritis en prostatitis
Pathogenese:
bepaalde CNS produceren een slijmkapsel (= virulentie-factor)
waarmee ze zich kunnen vasthechten op vreemd materiaal
Staphylococcus: labo-diagnose
1. Gramkleuring
2. Isolatie : facultatief aëroob
o Bloedagar
o St. aureus : goudgeel pigment, licht verheven beta-hemolyse
(koloniemorfologie)
o CNS : witte kolonies, meestal geen beta-hemolyse
o MSA (mannitol salt agar)
o St. aureus : geel-verkleuring tgv mannitol-afbraak
o CNS : meestal geen mannitol-afbraak
, 3. Identificatie
o Katalase
o POSITIEF : geslacht Staphylococcus (afbraak H2O2 door katalase)
o NEGATIEF : geslacht Streptococcus of geslacht Enterococcus
Katalase test : directe techniek Katalase test : indirecte techniek
o Coagulasetest
o POSITIEF : Staphylococcus aureus (plasma → stolsel)
o NEGATIEF : CNS
Positieve coagulase Negatieve coagulase
= St. aureus
= CNS (coagulase negatieve stafylokokken)
coagulase-test(en):
vrije coagulase (tube-test)
- Voordeel: goed afleesbaar: REFERENTIETEST !!
- Nadeel: definitieve aflezing kan tot 24 uur na enting duren
coagulase-test(en): alternatieven VOORDEEL: snel afleesbaar
gebonden coagulase (clumping factor) NADEEL:
- druppel fysiol. water + stafylokok - moeilijk afleesbaar
- + druppel plasma, mengen - gevolg: veel vals positieve en vals
- grove agglutinatie na enkele sec = + negatieve resultaten !!
Latexagglutinatietesten
1. Staphaurex
- latexpartikels bedekt met fibrinogeen en IgG gericht tegen het
proteïne A van de celwand van S. aureus
- + stafylokok, mengen
- korreling = +
VOORDEEL: snel en eenvoudig afleesbaar
NADEEL:
- enkele « vals + resultaten » t.g.v. Staph. saprophyticus met proteïne A
- enkele vals – resultaten vooral bij MRSA-stammen
Groep 1: Grampositieve kokken
- geslacht Staphylococcus
- geslacht Streptococcus
- geslacht Enterococcus
- zeldzaam voorkomende gram
positieve kokken
o geslacht Aerococcus
o geslacht Micrococcus
o Rothia mucilaginosa
o anaërobe gram + kokken
o ……
Indeling
Micrococcaceae : Staphylococcus, Micrococcus, Planococcus, Stomatococcus : katalase positief
Familie van katalase negatieve Grampositieve kokken
geslacht Staphylococcus
Staphylococcus aureus CNS (=coagulase negatieve stafylokokken)
20-tal soorten:
St. epidermidis huidcommensaal
St. saprophyticus
St. hominis
………..
Staphylococcus Voorkomen:
aureus zeer verspreide commensaal van de mens vnl. in keel, neus (15% van de gezonde bevolking) en
de huid
merendeel van de bevolking is permanent of intermittent drager
Verspreiding:
- rechtstreeks contact o.a. handen van personeel in ziekenhuizen via lucht bij niezen
(speekseldruppels)
- onrechtstreeks contact (stof, besmette voorwerpen,...)
Pathogeen vermogen:
BELANGRIJKE PATHOGENE BACTERIE bij vermindering van de lokale of algemene weerstand
- huidinfecties (furunkel, impetigo,..)
- pneumonie (longinfecties)
- sepsis en metastatische abcessen: osteomyelitis, artritis, endocarditis, …
- enterocolitis: t.g.v. toxineproductie
- Toxisch shock syndroom (koorts, huidrash, bloeddrukval,...)
- …..
belangrijk pathogeen zowel buiten als in het ziekenhuis
- niet-gehospitaliseerde patiënten : S. aureus is meestal afkomstig van eigen flora
(endogene bron)
- gehospitaliseerde patiënten : S. aureus is meestal afkomstig van de omgeving
(exogene bron)
Pathogenese:
- Staphylococcus aureus produceert coagulase, hyaluronidase, stafylokinase, toxinen ...
waardoor de infectie in de hand wordt gewerkt
- voorbeschikkende factoren = huidletsels, lichaamsvreemd materiaal (katheters),
diabetes, neutropenie, immunosuppressie
, Coagulase negatieve stafylokokken (CNS)
20-tal soorten: Vindplaats:
- Staphylococcus epidermidis zeer verspreide commensalen op de huid en slijmvliezen
- Staphylococcus saprophyticus Pathogeen vermogen:
- Staphylococcus haemolyticus GERING PATHOGEEN VERMOGEN
- Staphylococcus hominis …, maar de laatste jaren worden ze in toenemende mate ervaren als
- ......... belangrijke nosocomiale pathogenen
bepaalde soorten hebben een iets groter pathogeen vermogen dan
andere soorten
oorzaken van toenemend belang van CNS
- uitselecteren door gebruik van breedspectrumantibiotica : gevolg
kolonisatie met CNS op huid en slijmvliezen
- toename van het aantal intensieve behandelingen met gebruik van
katheters en prothesen
➢ kathetersepsis
➢ endocarditis (kunstkleppen)
➢ prothese-infecties
CNS hebben een gering pathogeen vermogen en een infectie
veronderstelt dan ook aanwezigheid van voorbeschikkende factoren
(immunologische status patiënt)
Staphylococcus saprophyticus
- kan het urinair epitheel koloniseren
- een belangrijke oorzaak van urineweginfecties
- soms pyelonefritis en prostatitis
Pathogenese:
bepaalde CNS produceren een slijmkapsel (= virulentie-factor)
waarmee ze zich kunnen vasthechten op vreemd materiaal
Staphylococcus: labo-diagnose
1. Gramkleuring
2. Isolatie : facultatief aëroob
o Bloedagar
o St. aureus : goudgeel pigment, licht verheven beta-hemolyse
(koloniemorfologie)
o CNS : witte kolonies, meestal geen beta-hemolyse
o MSA (mannitol salt agar)
o St. aureus : geel-verkleuring tgv mannitol-afbraak
o CNS : meestal geen mannitol-afbraak
, 3. Identificatie
o Katalase
o POSITIEF : geslacht Staphylococcus (afbraak H2O2 door katalase)
o NEGATIEF : geslacht Streptococcus of geslacht Enterococcus
Katalase test : directe techniek Katalase test : indirecte techniek
o Coagulasetest
o POSITIEF : Staphylococcus aureus (plasma → stolsel)
o NEGATIEF : CNS
Positieve coagulase Negatieve coagulase
= St. aureus
= CNS (coagulase negatieve stafylokokken)
coagulase-test(en):
vrije coagulase (tube-test)
- Voordeel: goed afleesbaar: REFERENTIETEST !!
- Nadeel: definitieve aflezing kan tot 24 uur na enting duren
coagulase-test(en): alternatieven VOORDEEL: snel afleesbaar
gebonden coagulase (clumping factor) NADEEL:
- druppel fysiol. water + stafylokok - moeilijk afleesbaar
- + druppel plasma, mengen - gevolg: veel vals positieve en vals
- grove agglutinatie na enkele sec = + negatieve resultaten !!
Latexagglutinatietesten
1. Staphaurex
- latexpartikels bedekt met fibrinogeen en IgG gericht tegen het
proteïne A van de celwand van S. aureus
- + stafylokok, mengen
- korreling = +
VOORDEEL: snel en eenvoudig afleesbaar
NADEEL:
- enkele « vals + resultaten » t.g.v. Staph. saprophyticus met proteïne A
- enkele vals – resultaten vooral bij MRSA-stammen
