BOUWMATERIALEN
In dit deel van de cursus Constructie van
Gebouwen worden bouwmaterialen en
bouwproducten uitvoerig besproken.
Alexander Scheepers, Anaïs Van Der
Hauwaert, Driek Steegmans, Lotte
SAMENVATTING
Nuyts Pluk Van Brempt, Louise-Marie
Molderes, Tomas Pauwels, Valerie
Mennes
Prof. Karen Allacker
CVG
Bouwmaterialen, deel 1
,CVG samenvatting bouwmaterialen deel 1
Inhoud
A. Hout 5
1. Opbouw van het materiaal hout 5
1.1. Bomen 5
1.2. Macroscopische studie van hout 6
1.3. Microscopische structuur van hout 6
1.4. Groeiringen 7
2. Producten, vormgeving en vormeigenschappen 8
2.1. Houtsecties 8
2.2. Winnen en debiteren van hout 8
2.3. Vochtgehalte en vormveranderingen, vormstabiliteit van het hout 9
2.4. Afgeleide houtproducten 10
3. Houtsoorten 11
3.1. Botanische indeling, botanische namen 11
3.2. Ambachtelijke indelingen, houtambachten 11
3.3. Duurzaamheidsklassen, sortering op uitzicht 12
3.4. Enkele belangrijke houtspecies 12
4. Eigenschappen van hout 12
4.1. Gewicht 12
4.2. Mechanische eigenschappen 12
4.3. Gebreken van het hout 13
4.4. Bilan van de voornaamste eigenschappen met het oog op toepassingen 13
5. Toepassingen, algemene maatregelen 13
5.1. Algemene maatregelen tegen vocht (damp en/of vloeistof) 13
5.2. Algemene maatregelen tegen het werken van hout 13
B. Natuursteen 14
1. Petrografische indeling van de natuurstenen 14
1.1. Stollingsgesteenten 14
1.2. Sedimentgesteenten 15
1.3. Metamorfe gesteenten 15
2. Verwerking van natuursteen 16
2.1. Verwerking in natuurlijke vorm: breuksteen 16
2.2. Verwerking in ambachtelijke vorm: gehouwen steen 16
2.3. Moderne verwerking: platen en blokken 16
2.4. Ontginning als los materiaal, als grondstof 16
3. Eigenschappen en pathologie (aantastingen) van natuurstenen 16
3.1. Kenmerken die de toepassing bepalen/keuzecriteria 16
3.2. Pathologie (ziektebeeld), verwering en onderhoud van natuurstenen 16
4. Huidige belangrijke toepassingen van natuursteen 17
4.1. Massieve muren in breuksteen (Rubble walling) 17
4.2. Muurbekleding in plaatvorm, buiten (ashler facing) 17
4.3. Muurbekleding in plaatvorm binnen 17
4.4. Vloerbekleding in natuursteentegels, trappen 18
4.5. Bouwranden 18
5. Milieu impact 18
C. Keramische producten 19
1. Uit klei gebakken bouwproducten 19
1.1. Gebakken kleiproducten, de keramiek 19
1.2. De baksteennijverheid in België 20
2
,CVG samenvatting bouwmaterialen deel 1
D. Bindmiddel/mortel 23
1. Inleiding 23
2. Kalk (CaO) 23
3. Gips (CaSO4.2H20) waterhoudend calciumsulfaat 24
4. Cementen 25
4.1. Beschrijving 25
4.2. Soorten 25
4.3. Eigenschappen: scheikundig en thermisch 26
5. Mortels 27
5.1. Zand 27
5.2. Aanmaakwater 27
5.3. Mortelsoorten 27
E. Beton 29
1. Inleiding 29
2. Soorten beton 29
2.1. Soorten 29
2.2. Thermische eigenschappen 29
2.3. De granulometrische kromme van granulaten 30
3. Standaard beton 30
3.1. Betonsoorten met volumieke massa van minstens 1800, meestal ±2400 kg/m3 30
3.2. Eigenschappen van beton 30
3.3. Samenstellingen voor constructief beton 31
4. Licht beton met minerale toeslagstoffen 32
5. Cellenbeton 32
5.1. Schuimbeton 32
5.2. Gasbeton, cellenbeton 33
6. Beton met houtachtige toeslagstoffen 33
7. Polystyreenbeton 34
8. Vezelcement 34
8.1. Basisproductie 34
8.2. Vezelcementproducten 34
8.3. Eigenschappen 34
8.4. Cellulose – vezelcementplaat 35
9. Kalkzandsteen 35
10. Verwerken van beton, technologie 35
10.1. Aanmaken van beton, transport 35
10.2. Verdichten van het beton 35
10.3. Beschermingsmaatregelen tijdens verharding 36
11. Bekistingen voor beton 37
11.1. Algemene vereisten voor bekistingen 37
11.2. Soorten bekistingen, materiaalkeuze 37
11.3. Technologie van de tijdelijke bekistingsmaterialen 37
11.4. Arbeidseconomische beschouwingen bij betonconstructies 38
12. Wapening voor beton 38
13. Ontkisten 38
14. Afwerking en bescherming van betonoppervlakken 39
15. Voorgespannen beton 39
16. Milieu-impact van beton 39
F. Glas 40
1. Het materiaal glas 40
1.1. Definitie 40
3
, CVG samenvatting bouwmaterialen deel 1
1.2. Fabricage 40
1.3. Samenstelling 40
1.4. Eigenschappen van glas 40
2. Glasproducten voor de bouwsector 42
3. Nabehandelingen 43
4. Milieu-impact van glas 44
4.1. Grondstoffen 44
4.2. Energie 44
4.3. Luchtemissies 44
G. Metaal 45
1. Metalen 45
2. Staal 45
3. Aluminium 46
4. Koper 46
5. Zink 46
6. Lood 46
7. Galvanische corrosie (spanningscorrosie) 47
8. Milieu-impact van metalen 47
H. Levenscyclusanalyse 48
1. LCA 48
2. Bouwkundige toepassingen 48
4
In dit deel van de cursus Constructie van
Gebouwen worden bouwmaterialen en
bouwproducten uitvoerig besproken.
Alexander Scheepers, Anaïs Van Der
Hauwaert, Driek Steegmans, Lotte
SAMENVATTING
Nuyts Pluk Van Brempt, Louise-Marie
Molderes, Tomas Pauwels, Valerie
Mennes
Prof. Karen Allacker
CVG
Bouwmaterialen, deel 1
,CVG samenvatting bouwmaterialen deel 1
Inhoud
A. Hout 5
1. Opbouw van het materiaal hout 5
1.1. Bomen 5
1.2. Macroscopische studie van hout 6
1.3. Microscopische structuur van hout 6
1.4. Groeiringen 7
2. Producten, vormgeving en vormeigenschappen 8
2.1. Houtsecties 8
2.2. Winnen en debiteren van hout 8
2.3. Vochtgehalte en vormveranderingen, vormstabiliteit van het hout 9
2.4. Afgeleide houtproducten 10
3. Houtsoorten 11
3.1. Botanische indeling, botanische namen 11
3.2. Ambachtelijke indelingen, houtambachten 11
3.3. Duurzaamheidsklassen, sortering op uitzicht 12
3.4. Enkele belangrijke houtspecies 12
4. Eigenschappen van hout 12
4.1. Gewicht 12
4.2. Mechanische eigenschappen 12
4.3. Gebreken van het hout 13
4.4. Bilan van de voornaamste eigenschappen met het oog op toepassingen 13
5. Toepassingen, algemene maatregelen 13
5.1. Algemene maatregelen tegen vocht (damp en/of vloeistof) 13
5.2. Algemene maatregelen tegen het werken van hout 13
B. Natuursteen 14
1. Petrografische indeling van de natuurstenen 14
1.1. Stollingsgesteenten 14
1.2. Sedimentgesteenten 15
1.3. Metamorfe gesteenten 15
2. Verwerking van natuursteen 16
2.1. Verwerking in natuurlijke vorm: breuksteen 16
2.2. Verwerking in ambachtelijke vorm: gehouwen steen 16
2.3. Moderne verwerking: platen en blokken 16
2.4. Ontginning als los materiaal, als grondstof 16
3. Eigenschappen en pathologie (aantastingen) van natuurstenen 16
3.1. Kenmerken die de toepassing bepalen/keuzecriteria 16
3.2. Pathologie (ziektebeeld), verwering en onderhoud van natuurstenen 16
4. Huidige belangrijke toepassingen van natuursteen 17
4.1. Massieve muren in breuksteen (Rubble walling) 17
4.2. Muurbekleding in plaatvorm, buiten (ashler facing) 17
4.3. Muurbekleding in plaatvorm binnen 17
4.4. Vloerbekleding in natuursteentegels, trappen 18
4.5. Bouwranden 18
5. Milieu impact 18
C. Keramische producten 19
1. Uit klei gebakken bouwproducten 19
1.1. Gebakken kleiproducten, de keramiek 19
1.2. De baksteennijverheid in België 20
2
,CVG samenvatting bouwmaterialen deel 1
D. Bindmiddel/mortel 23
1. Inleiding 23
2. Kalk (CaO) 23
3. Gips (CaSO4.2H20) waterhoudend calciumsulfaat 24
4. Cementen 25
4.1. Beschrijving 25
4.2. Soorten 25
4.3. Eigenschappen: scheikundig en thermisch 26
5. Mortels 27
5.1. Zand 27
5.2. Aanmaakwater 27
5.3. Mortelsoorten 27
E. Beton 29
1. Inleiding 29
2. Soorten beton 29
2.1. Soorten 29
2.2. Thermische eigenschappen 29
2.3. De granulometrische kromme van granulaten 30
3. Standaard beton 30
3.1. Betonsoorten met volumieke massa van minstens 1800, meestal ±2400 kg/m3 30
3.2. Eigenschappen van beton 30
3.3. Samenstellingen voor constructief beton 31
4. Licht beton met minerale toeslagstoffen 32
5. Cellenbeton 32
5.1. Schuimbeton 32
5.2. Gasbeton, cellenbeton 33
6. Beton met houtachtige toeslagstoffen 33
7. Polystyreenbeton 34
8. Vezelcement 34
8.1. Basisproductie 34
8.2. Vezelcementproducten 34
8.3. Eigenschappen 34
8.4. Cellulose – vezelcementplaat 35
9. Kalkzandsteen 35
10. Verwerken van beton, technologie 35
10.1. Aanmaken van beton, transport 35
10.2. Verdichten van het beton 35
10.3. Beschermingsmaatregelen tijdens verharding 36
11. Bekistingen voor beton 37
11.1. Algemene vereisten voor bekistingen 37
11.2. Soorten bekistingen, materiaalkeuze 37
11.3. Technologie van de tijdelijke bekistingsmaterialen 37
11.4. Arbeidseconomische beschouwingen bij betonconstructies 38
12. Wapening voor beton 38
13. Ontkisten 38
14. Afwerking en bescherming van betonoppervlakken 39
15. Voorgespannen beton 39
16. Milieu-impact van beton 39
F. Glas 40
1. Het materiaal glas 40
1.1. Definitie 40
3
, CVG samenvatting bouwmaterialen deel 1
1.2. Fabricage 40
1.3. Samenstelling 40
1.4. Eigenschappen van glas 40
2. Glasproducten voor de bouwsector 42
3. Nabehandelingen 43
4. Milieu-impact van glas 44
4.1. Grondstoffen 44
4.2. Energie 44
4.3. Luchtemissies 44
G. Metaal 45
1. Metalen 45
2. Staal 45
3. Aluminium 46
4. Koper 46
5. Zink 46
6. Lood 46
7. Galvanische corrosie (spanningscorrosie) 47
8. Milieu-impact van metalen 47
H. Levenscyclusanalyse 48
1. LCA 48
2. Bouwkundige toepassingen 48
4
