PSYCHOLOGIE 1
Inhoudsopgave
Psychologie 1 .............................................................................................................................. 1
Hoofdstuk 1: Geest, Gedrag en Psychologische wetenschap .................................................... 4
1 Wat is psychologie en wat is het niet? ................................................................................ 4
1.1.1 Psychologie: het is meer dan je denkt ...................................................................... 4
1.1.2 Psychologie is geen psychiatrie ................................................................................. 4
1.1.3Kritisch nadenken over psychologie en pseudopsychologie ..................................... 4
1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie? .................................. 5
1.2.1 Scheiding van lichaam en geest en het moderne biologische perspectief ............... 5
1.2.2 Het begin van de wetenschappelijke psychologie en het moderne cognitieve
perspectief.......................................................................................................................... 5
1.2.3 Het behavioristisch perspectief: nadruk op waarneembaar gedrag ........................ 6
1.2.4 De perspectieven vanuit de gehele persoon: psychodynamisch, humanistisch en
karaktertrekken en temperament ..................................................................................... 6
1.2.5 Het ontwikkelingsperspectief: veranderingen die ontstaan door nature en nurture
............................................................................................................................................ 6
1.2.6 Het socioculturele perspectief: het individu in context ............................................ 6
Hoofdstuk 4: Leren en omgeving ............................................................................................... 9
4.1 Hoe verklaart de klassieke conditionering leren? ............................................................ 9
4.1.1 De kernpunten van klassieke conditionering .......................................................... 10
4.1.2 Toepassingen van klassieke conditionering ............................................................ 11
4.2 Hoe leren we nieuw gedrag door operante conditionering .......................................... 11
4.2.1 Skinners radicale behaviorisme............................................................................... 11
4.2.2 Principes van operante conditionering: bekrachtiging ........................................... 12
4.2.3 Het probleem van straf ........................................................................................... 13
4.3 Hoe verklaart de cognitieve psychologie leren? ............................................................ 14
4.3.1 inzichtelijk leren: Köhler en zijn chimpansees ........................................................ 14
4.3.2 Cognitieve plattegronden: Tolman ontdekt wat er omgaat in het hoofd van de rat
.......................................................................................................................................... 14
4.3.3 Sociaal leren: Bandura’s uitdaging aan het behaviorisme ...................................... 14
Hoofdstuk 5: Geheugen ........................................................................................................... 14
5.1 Wat is het geheugen? ..................................................................................................... 14
5.1.1 Metaforen voor het geheugen ................................................................................ 15
1
, 5.2 Hoe vormen we herinneringen? .................................................................................... 15
5.2.1 Het eerste stadium: Het sensorische geheugen ..................................................... 16
5.2.2 Het tweede stadium: Het werkgeheugen (korte termijngeheugen) ...................... 16
5.2.3 Het derde stadium: Het langetermijngeheugen ..................................................... 17
5.3 Hoe halen we herinneringen terug? .............................................................................. 18
5.3.2 Herinneringscues ..................................................................................................... 18
5.4 Waarom laat ons geheugen ons soms in de steek? ....................................................... 19
Hoofdstuk 6: Denken en intelligentie ...................................................................................... 19
6.1 Wat zijn de bouwstenen van denken? ........................................................................... 19
6.2 Over welke vaardigheden beschikken goede denkers? ................................................. 21
6.3 Hoe wordt intelligentie gemeten? ................................................................................. 23
6.4 Wat zijn de bouwstenen van intelligentie? .................................................................... 25
6.4.1 Psychometrische theorieën over intelligentie ........................................................ 25
6.4.2 Cognitieve theorieën over intelligentie .................................................................. 25
6.5 Hoe verklaren psychologen IQ-verschillen tussen groepen? ......................................... 26
Hoofdstuk 9: Motivatie en emotie ........................................................................................... 27
9.1 Wat motiveert ons?........................................................................................................ 27
9.2 Hoe worden onze motivatieprioriteiten gesteld? .......................................................... 28
9.2.1 De instincttheorie .................................................................................................... 28
9.2.2 De drijfveertheorie .................................................................................................. 28
9.2.3 Freuds psychodynamische theorie.......................................................................... 29
9.2.4 Maslows behieftehiërarchie.................................................................................... 29
9.2.5 Een nieuwe behoeftehiërarchie .............................................................................. 29
9.2.6 De zelfdeterminatietheorie (ZDT) ........................................................................... 30
9.3 Waar staan honger en seksuele motivatie in de motivatiehiËrarchie? – niet kennen .. 31
9.4 hoe motiveren onze emoties ons? ................................................................................ 31
9.4.1 onderdelen van emoties ......................................................................................... 31
9.4.2 universele expressie van emotie ............................................................................. 32
9.5 Waar komen onze emoties vandaan? ............................................................................ 32
9.5.1 De neurowetenschap van emotie ........................................................................... 32
9.5.1.1 Onbewuste en bewuste emotionele verwerking ............................................. 32
9.5.1.2 Arousal, prestatie en de omgekeerde U .......................................................... 33
9.5.2 theorieën van emotie: een oude controverse ........................................................ 33
2
, 9.5.2.1 Komen onze gevoelen voort uit fysieke responsen? ...................................... 33
9.5.2.2 Of zijn onze gevoelens het resultaat van onze cognities? ............................... 34
9.5.2.3 De tweefactortheorie ....................................................................................... 34
9.5.3 Het beheersen van emoties .................................................................................... 35
9.5.3.1 Het ontwikkelen van emotionele intelligentie ................................................. 35
9.5.3.2 De voorspellende kracht van emotionele intelligentie .................................... 35
9.5.3.3 Is emotionele intelligentie aangeboren of aangeleerd? .................................. 35
10 pedagogie ............................................................................................................................ 36
10.1 Bio-ecologische model van Bronfenbrennen ............................................................... 36
10.2 Het gezin ....................................................................................................................... 36
10.3 Ouder zijn van een kind met een handicap ................................................................. 38
10.3.1 Inleiding ................................................................................................................. 38
10.3.2 Gevoelens .............................................................................................................. 39
10.3.3 Reacties ................................................................................................................. 39
10.4 Integratie & normalisatie… inclusie ............................................................................. 40
10.4.1 Mens en maatschappij .......................................................................................... 40
10.4.2 Integratie ............................................................................................................... 40
10.4.3 Normalisatie .......................................................................................................... 40
10.4.4 Empowerment - Inclusie ....................................................................................... 40
10.4.5 Voorbeeld inclusief onserwijs ............................................................................... 41
3
, HOOFDSTUK 1: GEEST, GEDRAG EN PSYCHOLOGISCHE WETENSCHAP
1 WAT IS PSYCHOLOGIE EN WAT IS HET NIET?
Definitie Psychologie:
Wetenschap van gedrag en mentale processen.
3 grote sub domeinen:
1. Natuurwetenschappen
a. Biologie, chemie, fysica
2. Sociale wetenschappen
a. Sociologie, economie
3. Kunstwetenschappen
a. Muziek, kunst, taak, filosofie
1.1.1 PSYCHOLOGIE: HET IS MEER DAN JE DENKT
3 soorten psychologen:
1. experimentele psychologen (onderzoek)
2. docenten psychologie (lesgevers)
3. toegepaste psychologen (problemen oplossen)
Specialisaties in de toegepaste psychologie
1. Arbeids- en organisatiepsychologen
2. Sportpsychologen
3. Schoolpsychologen
4. Klinisch psychologen
5. Forensisch psychologen (misdaad)
6. Omgevingspsychologen (invloed van omgeving)
7. Gerontopsychologen (geriatrie)
1.1.2 PSYCHOLOGIE IS GEEN PSYCHIATRIE
Definitie psychiatrie:
Een medisch specialisme dat zicht richt op de diagnose en behandeling van mentale
stoornissen.
1.1.3KRITISCH NADENKEN OVER PSYCHOLOGIE EN PSEUDOPSYCHOLOGIE
Definitie pseudopsychologie:
Niet-onderbouwde psychologische veronderstellingen die als wetenschappelijke waarheden
worden gepresenteerd.
Definitie bias:
Een vooroordeel, vervorming of verkenning van een situatie, meestal op basis van
persoonlijke ervaringen en waarden.
1. Emotionele bias (gevoel wilt dat het waarheid is)
2. Confirmation bias (informatie zoeken waar je het eens mee bent)
4
Inhoudsopgave
Psychologie 1 .............................................................................................................................. 1
Hoofdstuk 1: Geest, Gedrag en Psychologische wetenschap .................................................... 4
1 Wat is psychologie en wat is het niet? ................................................................................ 4
1.1.1 Psychologie: het is meer dan je denkt ...................................................................... 4
1.1.2 Psychologie is geen psychiatrie ................................................................................. 4
1.1.3Kritisch nadenken over psychologie en pseudopsychologie ..................................... 4
1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie? .................................. 5
1.2.1 Scheiding van lichaam en geest en het moderne biologische perspectief ............... 5
1.2.2 Het begin van de wetenschappelijke psychologie en het moderne cognitieve
perspectief.......................................................................................................................... 5
1.2.3 Het behavioristisch perspectief: nadruk op waarneembaar gedrag ........................ 6
1.2.4 De perspectieven vanuit de gehele persoon: psychodynamisch, humanistisch en
karaktertrekken en temperament ..................................................................................... 6
1.2.5 Het ontwikkelingsperspectief: veranderingen die ontstaan door nature en nurture
............................................................................................................................................ 6
1.2.6 Het socioculturele perspectief: het individu in context ............................................ 6
Hoofdstuk 4: Leren en omgeving ............................................................................................... 9
4.1 Hoe verklaart de klassieke conditionering leren? ............................................................ 9
4.1.1 De kernpunten van klassieke conditionering .......................................................... 10
4.1.2 Toepassingen van klassieke conditionering ............................................................ 11
4.2 Hoe leren we nieuw gedrag door operante conditionering .......................................... 11
4.2.1 Skinners radicale behaviorisme............................................................................... 11
4.2.2 Principes van operante conditionering: bekrachtiging ........................................... 12
4.2.3 Het probleem van straf ........................................................................................... 13
4.3 Hoe verklaart de cognitieve psychologie leren? ............................................................ 14
4.3.1 inzichtelijk leren: Köhler en zijn chimpansees ........................................................ 14
4.3.2 Cognitieve plattegronden: Tolman ontdekt wat er omgaat in het hoofd van de rat
.......................................................................................................................................... 14
4.3.3 Sociaal leren: Bandura’s uitdaging aan het behaviorisme ...................................... 14
Hoofdstuk 5: Geheugen ........................................................................................................... 14
5.1 Wat is het geheugen? ..................................................................................................... 14
5.1.1 Metaforen voor het geheugen ................................................................................ 15
1
, 5.2 Hoe vormen we herinneringen? .................................................................................... 15
5.2.1 Het eerste stadium: Het sensorische geheugen ..................................................... 16
5.2.2 Het tweede stadium: Het werkgeheugen (korte termijngeheugen) ...................... 16
5.2.3 Het derde stadium: Het langetermijngeheugen ..................................................... 17
5.3 Hoe halen we herinneringen terug? .............................................................................. 18
5.3.2 Herinneringscues ..................................................................................................... 18
5.4 Waarom laat ons geheugen ons soms in de steek? ....................................................... 19
Hoofdstuk 6: Denken en intelligentie ...................................................................................... 19
6.1 Wat zijn de bouwstenen van denken? ........................................................................... 19
6.2 Over welke vaardigheden beschikken goede denkers? ................................................. 21
6.3 Hoe wordt intelligentie gemeten? ................................................................................. 23
6.4 Wat zijn de bouwstenen van intelligentie? .................................................................... 25
6.4.1 Psychometrische theorieën over intelligentie ........................................................ 25
6.4.2 Cognitieve theorieën over intelligentie .................................................................. 25
6.5 Hoe verklaren psychologen IQ-verschillen tussen groepen? ......................................... 26
Hoofdstuk 9: Motivatie en emotie ........................................................................................... 27
9.1 Wat motiveert ons?........................................................................................................ 27
9.2 Hoe worden onze motivatieprioriteiten gesteld? .......................................................... 28
9.2.1 De instincttheorie .................................................................................................... 28
9.2.2 De drijfveertheorie .................................................................................................. 28
9.2.3 Freuds psychodynamische theorie.......................................................................... 29
9.2.4 Maslows behieftehiërarchie.................................................................................... 29
9.2.5 Een nieuwe behoeftehiërarchie .............................................................................. 29
9.2.6 De zelfdeterminatietheorie (ZDT) ........................................................................... 30
9.3 Waar staan honger en seksuele motivatie in de motivatiehiËrarchie? – niet kennen .. 31
9.4 hoe motiveren onze emoties ons? ................................................................................ 31
9.4.1 onderdelen van emoties ......................................................................................... 31
9.4.2 universele expressie van emotie ............................................................................. 32
9.5 Waar komen onze emoties vandaan? ............................................................................ 32
9.5.1 De neurowetenschap van emotie ........................................................................... 32
9.5.1.1 Onbewuste en bewuste emotionele verwerking ............................................. 32
9.5.1.2 Arousal, prestatie en de omgekeerde U .......................................................... 33
9.5.2 theorieën van emotie: een oude controverse ........................................................ 33
2
, 9.5.2.1 Komen onze gevoelen voort uit fysieke responsen? ...................................... 33
9.5.2.2 Of zijn onze gevoelens het resultaat van onze cognities? ............................... 34
9.5.2.3 De tweefactortheorie ....................................................................................... 34
9.5.3 Het beheersen van emoties .................................................................................... 35
9.5.3.1 Het ontwikkelen van emotionele intelligentie ................................................. 35
9.5.3.2 De voorspellende kracht van emotionele intelligentie .................................... 35
9.5.3.3 Is emotionele intelligentie aangeboren of aangeleerd? .................................. 35
10 pedagogie ............................................................................................................................ 36
10.1 Bio-ecologische model van Bronfenbrennen ............................................................... 36
10.2 Het gezin ....................................................................................................................... 36
10.3 Ouder zijn van een kind met een handicap ................................................................. 38
10.3.1 Inleiding ................................................................................................................. 38
10.3.2 Gevoelens .............................................................................................................. 39
10.3.3 Reacties ................................................................................................................. 39
10.4 Integratie & normalisatie… inclusie ............................................................................. 40
10.4.1 Mens en maatschappij .......................................................................................... 40
10.4.2 Integratie ............................................................................................................... 40
10.4.3 Normalisatie .......................................................................................................... 40
10.4.4 Empowerment - Inclusie ....................................................................................... 40
10.4.5 Voorbeeld inclusief onserwijs ............................................................................... 41
3
, HOOFDSTUK 1: GEEST, GEDRAG EN PSYCHOLOGISCHE WETENSCHAP
1 WAT IS PSYCHOLOGIE EN WAT IS HET NIET?
Definitie Psychologie:
Wetenschap van gedrag en mentale processen.
3 grote sub domeinen:
1. Natuurwetenschappen
a. Biologie, chemie, fysica
2. Sociale wetenschappen
a. Sociologie, economie
3. Kunstwetenschappen
a. Muziek, kunst, taak, filosofie
1.1.1 PSYCHOLOGIE: HET IS MEER DAN JE DENKT
3 soorten psychologen:
1. experimentele psychologen (onderzoek)
2. docenten psychologie (lesgevers)
3. toegepaste psychologen (problemen oplossen)
Specialisaties in de toegepaste psychologie
1. Arbeids- en organisatiepsychologen
2. Sportpsychologen
3. Schoolpsychologen
4. Klinisch psychologen
5. Forensisch psychologen (misdaad)
6. Omgevingspsychologen (invloed van omgeving)
7. Gerontopsychologen (geriatrie)
1.1.2 PSYCHOLOGIE IS GEEN PSYCHIATRIE
Definitie psychiatrie:
Een medisch specialisme dat zicht richt op de diagnose en behandeling van mentale
stoornissen.
1.1.3KRITISCH NADENKEN OVER PSYCHOLOGIE EN PSEUDOPSYCHOLOGIE
Definitie pseudopsychologie:
Niet-onderbouwde psychologische veronderstellingen die als wetenschappelijke waarheden
worden gepresenteerd.
Definitie bias:
Een vooroordeel, vervorming of verkenning van een situatie, meestal op basis van
persoonlijke ervaringen en waarden.
1. Emotionele bias (gevoel wilt dat het waarheid is)
2. Confirmation bias (informatie zoeken waar je het eens mee bent)
4
