Volledige samenvatting Gastro-intestinaal en endocrien stelsel

Samenvatting gastro-intestinaal en endocrien stelsel Angelika Kolodziejska 2BA BMW



1 Mondholt
e
1.1 Lippen
 Meerlagig




plaveiselepitheel
1.2 Gehemelte (zacht en hard)
 Meerlagig plaveiselepitheel
 Lamina propria
 Submucosa (onregelmatig bindweefsellaag)
 Bot (periost is bindweefsel dat tegen bot ligt)
 Mondholte & zacht gehemelte:
o Parakeratotische verhoorning: kernhoudende opp gelegen cellen met stapeling van
keratine
o Lichaampje van Barr
 Tandvlees (gingiva) & hard gehemelte
o Orthokeratotische verhoorning: verhoornde kernvrije opp gelegen cellen met
stratum granulosum (loslatende schilfers, cellen tonen op oppervlakte micro richels)
 Huig (uvula)
o Opgebouwd uit kegelvormige uitstulpingen van spierweefsel en losmazig
bindweefsel, bekleed door mondslijmvlies
1.3 Tong
= Spiermassa (skeletspier in verschillende richtingen) die omgeven is door slijmvlies
 Aan bovenkant dikker epitheel met verhevenheden
o Papillae mecanicae
 Papillae filiformes (bovenkant tong).
 Grootste in aantal
 Weerkhaakjes, verhoornd
 Papillae marginales (tijdelijke structuur bij zuigreflex, op laterale tongrand bij
pasgeborenen)
o Papillae gustatoria
 Papillae fungiformes (bovenkant)
 Knotsvormig
 Gerenige verhoorning (bloedvaten komen doorschijnen  rode
kleur)
 Soms smaakknoppen
 Talrijke sensibele zenuwuiteinden
 Papillae circumvallatae (naar achter toe in V-vorm)

1

,Samenvatting gastro-intestinaal en endocrien stelsel Angelika Kolodziejska 2BA BMW


 Knotsvorming
 Groeve rondom, er zijn kliertjes van Ebner (sereus) die de groeve
schoonspoelen
 Lateraal smaakknoppen
 Papillae foliatae
 Parallelle plooien lateraal van tong
 Smaakknoppen aanwezig aan laterale zijde
 Typisch: 3 invaginaties
Smaakknop = caliculus gustatorius
 Type 1: steuncellen (talrijkst en donker gekleurd)
 Type 2: neuroepitheelcellen, receptorfunctie? (licht gekleurd, meer centraal gelegen, sER)
 Type 3: peervormig met basaal veel elektronen dense vesikels, basaal geïnnerveerd,
waarschijnlijk zijn deze cellen verantwoordelijk voor smaakperceptie
 Type 4: precursor(?) cellen (basale vervangcellen)
 Type 5: marginale cellen
Innervatie smaakknoppen: NSE
We kunnen 5 smaken herkennen: umami (glutamaat gevoelig  verhoogt speekselsecretie  maag-
darm kanaal wordt getriggerd), zoet, zuur, zout, bitter

Onderzijde tong:
 Kliertjes zowel sereus als muceus
 Zenuwbundel
1.4 Tand
Tand is opgebouwd uit:
 Pulpa
o Kern van losmazig bindweefsel
o Ontstaan uit tandpapil
 Dentine
o Meet hydroxyyapatiet  harder dan bot
o Gesynthetiseerd door odontoblasten (monolaag van cilindrische cellen met basale
kern, zetten predentine af)
 Email (glazuur)
o Aangelegd door ameloblasten (ectoderm). Na eruptie en vorming verdwijnen de
ameloblasten (hebben apicale uitloper van Tomes)
 Cement
o In de tandhals: afgezet door fibroblasten
o Naar wortelpunt toe: door cementoblasten (mesenchymale oorsprong)
 Rond tandwortel bevindt zich wortelvlies = parodontaal ligament 
hecht vast in tandalveole
 Anatomische kroon: gedeelte dat bedekt is met glazuur
 Klinische kroon: gedeelte dat in mondholte uitsteekt (grootst bij
stijgende ouderdom)

Ontwikkeling tand:
 Ectoderm vormt tandlijst  tandkiemen groeien vanuit tandlijst (stulpen
aan onderzijde, gevuld met mesenchym dat de papil vormt)
 In elke kaak 10 tandkiemen van melkgebit + definitieve
 Verbinding met tandlijst verdwijnt  ontstaan tandklok = glazuurorgaan
(uit laag cellen tegen tandpapil, binnenste glazuur epitheel en buitenste.
Ruimte ertussen wordt opgevuld door reticulair epitheel)
 Bloedvaten dringen in glazuurorgaan

2

,Samenvatting gastro-intestinaal en endocrien stelsel Angelika Kolodziejska 2BA BMW


 Uit mesenchymcellen van tandpapil  odontoblasten
 Apicale cellen van binnenste glazuurepitheel  ameloblasten
 Glazuurepitheel breidt zich uit naar onder en vormt epitheliale wortelschede
 Na vorming eerste dentine vormen ameloblasten de glazuurmatrix (initieel glazuur)
o Bevat hydroxyapetietkristallen
 Als glazuurvorming compleet is vormen ze ook nog primaire glazuurcuticula
 Cementoblasten (mesenchym) gaan cement afzetten tegen worteldentine
 Process herhaalt zich voor het blijvende gebit en osteoclasten breken melkgebit af

Brachydonte tanden:
 Relatief gerenige kroonhoogte (groei stopt bij eruptie)
 Volledig bij mens
 Vooral carnivoren
 Snijtanden van herkauwers
 Tanden van varken
Hypsodonte tanden:
 Veel langer dan brachydontale tanden
 Groei gaat door na eruptie
 Geen kroon & nek, wel verlengd lichaam
 Cement zowel boven als onder gingiva
 Glazuur vrijwel van apex tot wortel
 Cement en glazuur invagineren in dentine
 Tanden van paard, kaaktanden van herkauwers, slagtanden mannelijk varken

Gingiva (= tandvlees)
 Goed doorbloed
 Hemidesmosomen (thv junctie) die mondslijmvlies hechten aan tand via glazuurcuticula
(dunne eiwitlaag)

1.5 Speekselklieren
 Gl parotis (25% speeksel)
o Sereus (90%)
o Schakelstukken
o Kanalen van Pfluger
 Gl submandibularis (70% speeksel)
o Sero-muceus
 Amylase en lysozym
 secretiegranula
o Schakelstukken
o Opvallende kanalen van Pfluger
 Gl sublingualis (5% speeksel)
o Muceus (65%)
o Onopvallende schakelstukken
o Afvoerkanalen zonder ionentransporterend epitheel




3

, Samenvatting gastro-intestinaal en endocrien stelsel Angelika Kolodziejska 2BA BMW



Sereuze (secreteren eiwitten), muceuze (mucine) en kanalen van Pfluger (amylase)
Myepitheliale cellen
1.6 Tonsillen
Achterste 3e van de tong (amandelen)
Ring van Waldeyer
 Tonsilla palatinae (keelamandel)
o (meerdere) Krypten omgeven met epitheel
o Lymfefollikels (B-lymfocyten)
o Interfolliculaire gebieden door T-lymfocyten
o Meerlagig plaveiselepitheel
 Tonsilla pharyngea (neusamandel)
o Respiratoir epitheel: pseudomeerlagig cilindrisch gecillieerd
o Geen krypten
 Tonsillae longuales (tongamandel)
o Bestaande uit lymfefollikels die langs crypten gelegen zijn.
o Meerlagig plaveiselepitheel
o Meestal 1 krypte

2 Slokdarm – maag
Farynx verbidnt mondholte met spijsvertringskanaal en de luchtwegen. Daar waar geen eten
passeert is de farynx bekleed met trilhaarepitheel en slijmbekercellen. Wel passage van eten:
meerlagig plaveiselepitheel

Algemeen bouwpatroon (buisvormig)
 Serosa
o Bindweefsel met veel bloed- en lymfevaten, afgedekt door mesotheel
 Muscularis (externa)
o Stratum circulare
o Stratum longitudinale
 Submucosa
o Losmazig bindweefsel met veel bloed- en lymfevaten + zenuwplexus
o Klieren en concentraties van lymfoid weefsel
 Mucosa
o Lamina epithelialis
o Lamina propria
o Lamina muscularis mucosae
o Functie:
 Absorptieve functie
 Secretieve functie
 Protectieve
 Productieve (slijm)
 Lumen
Functie darmepitheel:
 Selectieve resorptie van nutriënten
 Verteren en transporteren van voedsel
 Productie entero-endocriene hormonen
 Barrière tegen infecties




4