Samenvatting ITO

Inleiding tot de theoretische orthopedagogiek

1 Hoofdstuk 1: Agogisch handelen, agogie & agogiek
1.1 De begrippen van agogie en agogiek
Ped-agogiek



Pais = kind Agogos, agein = begeleider, gids, opleiden regeren, besturen

1.1.1 Agogie
Agogie:
 Klemtoon op het doen, het handelen of de praktijk
 = “de intentionele, niet-wederkerige beïnvloeding door één of meerdere personen, gericht op
een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt ervaren als welzijnsbevordering”

Agogiek:
 Het gaat ook over veranderen, maar vanuit een wetenschappelijke kijk
 = Verzamelnaam voor de leer van het leiden, begeleiden van mensen ongeacht hun leeftijd, op
een beroepsmatige manier. De in de sociale hulpverlening gebruikte methoden behoren tot de
leer van de agogiek
 = De leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop individuele personen,
groepen, organisaties en samenlevingsverbanden kunnen worden begeleid in
veranderingsprocessen. Het gaat er daarbij om, dat die begeleiding plaatsvindt vanuit de situatie
waarin de betrokken zich bevinden en dat zij mogelijkheden krijgen aangereikt om zoveel
mogelijk zelf te handelen om zo tot de gewenste verandering te komen

1.2 Drie sleutelbegrippen van het agogisch handelen
De 3 sleutelbegrippen:
 Verandering:
o Doel agogie: het handelen van mensen veranderen
o We gaan ervan uit dat een ideaalbeeld niet bestaat  we zijn als mens voortdurend in
ontwikkeling  wij gaan mensen gaan begeleiden in dit voortdurend veranderen
 Emancipatie:
o Bv. als je werkt in een leefgroep met kinderen, kan je elke dag een kind zijn veters
strikken of je kan het kind het zelf leren doen  mensen ondersteunen zodat ze iets zelf
kunnen doen
 Handelen:
o Verschil tussen gedrag en handelen: bv:
 Gedrag = als je kijkt naar een student zie je een student schrijven  objectief
observeren
 Handelen = wat zit er achter dat gedrag? Wat kan je niet observeren? Waarom
schrijven zij eigenlijk? Uit verveling? Om alles goed bij te houden?  dit kom je
te weten door te observeren en te communiceren
o Kijk verder dan alleen het gedrag!

,Agogisch handelen:
 Wat: een vrijwillige, gewenste verandering in het handelen op psychosociaal vlak
 Wie: van (jong)volwassenen als individu, in groep, in een organisatie of als lid van een groter
samenlevingsverband
 Hoe: op een systematische, bewuste, doelgerichte en professionele manier en door een
herkenbaar agoog
 Waarom: met een emancipatie als doel

1.3 Richtinggevende kenmerken van het agogisch handelen
Richtinggevende kenmerken van het agogisch handelen:
 Psychosociale verandering: psyche slaat op alles wat je bezig houdt, wat je denkt, wat je voelt en
wilt
 Doelgericht: de handeling is op voorhand bedacht en gepland
 Systematisch: stap voor stap
 Bewust: over elke stap wordt heel goed nagedacht, elke stap wordt ook bewust gekozen
 Gewenst door betrokkenen: idealiter staan alle betrokkenen achter de verandering, maar dit kan
soms ook onder dwang zijn
 Niet even wederzijds: het is een asymmetrische relatie  andere positie, maar wel gelijkwaardig
bv. leerkracht vs student
 Beroepsmatig
 Waardegebonden

Oefeningen richtinggevende kenmerken van het agogisch handelen (zo’n oefeningen kunnen op
examen):
 Het is een psychosociale
verandering
 Het is niet beroepsmatig
 Het is een symmetrische
relatie
 Er is wel een doel, maar
het is niet systematisch
 Niet agogisch werken




 Professionelen die
aan de slag gaan

 Stapsgewijs
 …
 Dit is agogisch werken

,1.4 Professionalisering van het agogisch handelen
Professionalisering: hoe is het een beroep geworden?

Aan het eind van de 19e eeuw begon de industrialisering van onze samenleving. De industrialisering
zet 2 maatschappelijke verandering in gang:
1) Snelle evolutie wetenschap en techniek
2) Stijgende individualisering bv. vroeger werkte de vrouw niet, waardoor ze afhankelijk was van
haar man  nu is dat niet meer zo, waardoor we eigen keuzes kunnen maken en eigen
verantwoordelijkheid hebben

Hoe is het beroep ontstaan:
 Door de professionalisering is het welzijnswerk ontstaan (nu noemt men dit vrijwilligerswerk)
 Later werd dit het ‘agogisch werkveld’ met agogische beroepen met eigen beroepsopleidingen,
beroepsorganisaties en beroepscodes (orthopedagogie bevindt zich binnen het agogisch
werkveld tussen de ‘hulpverlening’ en het ‘vormingswerk’)

1.5 Vertrekpunt van het agogisch handelen
Verschillende vertrekpunten van het agogisch handelen:
 Exagogiek
o Synoniem = curatief agogisch werk
o De beginsituatie is problematisch  doel is om te verbeteren
o Alles die met hulpverlening te maken heeft
o Ortho zal vaak exagogisch zijn
o Bv. ‘buddy’ helpt aidspatiënt bij het aanvaarden van zijn ziekte
 Anagogiek
o Synoniem = positief agogisch werk
o De beginsituatie is normaal  doel is om verder te ontwikkelen en te veranderen
o Alles die met vorming, met training te maken heeft
o Training voor ‘buddies’
 Katagogiek
o Synoniem = preventief agogisch werk
o De beginsituatie is normaal  je wilt dit graag zo behouden
o Alles die met preventie te maken heeft
o Aidspreventieprogramma ‘vrij veilig’

1.6 Niveaus van veranderingsprocessen
De agogische beïnvloeding kan betrekking hebben op verschillende niveaus:
 Micro: één persoon of een kleine groep (vaak het gezin)
 Meso: binnen een groep, een organisatie bv. de klas
 Macro: (delen van) de samenleving bv. ‘de jeugd’, ‘de migranten’,…

, 1.7 De valkuil van de (ped)agogisering
(ped)agogisering = toename van het aantal professionele interventies op (ped)agogisch vlak  heeft
te maken met de professionalisering en door de drukke maatschappij

Vroeger moesten de kinderen meegaan werken, hadden ze geen speelgoed, geen pedagogisering 
nu hebben we een hele wereld die we creëren voor kinderen bv. soorten kampen, speelgoed,
activiteiten, pedagogische boeken,… (Lea: grootbrengen door kleinhouden)