HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Psychische stoornis = een gezondheidstoestand die gekenmerkt wordt door overduidelijk
disfunctioneren van de cognities, emoties of het gedrag.
Een gevolg van een verstoring in psychische, biologische of ontwikkelingsprocessen.
1. AFWIJKEND GEDRAG
• Tegenstrijdige gevoelens
• Relatief, in evolutie en te bediscussiëren
• Goed te bestuderen door
o Wetenschappelijk onderzoek
o Zelfreflectie en zelfobservatie
o Romans, films en verhalen
o Mensen in je omgeving
o Levenservaring
Symptoom = kenmerk dat past bij een psychische stoornis.
Diagnostisch criterium = symptoom op bepaalde manier, gedurende een bepaalde tijd.
1.2 BENOEMEN EN DEFINIEREN VAN AFWIJKEND GEDRAG
Criteria voor afwijkend gedrag:
1) Uitzonderlijk 2) Sociaal afwijkend
Krijgt ook vaak het ticket afwijkend of abnormaal. Alle samenlevingen hebben normen die bepalen
® Is op zichzelf niet voldoende om gedrag welke vormen van gedrag acceptabel zijn in een
afwijkend te noemen, maar is wel een bepaalde context.
maatstaf bij de beoordeling.
+ Wat de ene generatie afwijkend vindt is voor de
volgende relatie misschien heel normaal (lgbtqia)
3) Foute perceptie/interpretatie van de realiteit 4) Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon
Als iemand met een stem in zijn hoofd praat, Heftige emoties zijn niet afwijkend, tenzij ze
beschouwen we die persoon als een geestelijk lange tijd na de aanleiding van de emoties nog in
zieke met hallucinaties, terwijl als iemand met alle hevigheid aanwezig zijn en dat men niet meer
God praat, beschouwen we deze erg christelijk kan functioneren
5) Ongepast of contraproductief gedrag 6) Gevaar
= Gedrag dat geen bevrediging, maar onprettige = Gedrag dat gevaarlijk is voor de betrokkene zelf
gevoelens oproept of anderen
+ gedrag dat ons ervan weerhoudt om ons aan ⇒ Sociale context is van groot belang
onze omgeving aan te passen, kan ook als
afwijkend worden opgevat
1
,Sociaal afwijkend: Dit wordt sterk beïnvloed door de waarden en normen van de heersende cultuur.
Kritisch denken over psychiatrie en psychopathologie:
• Geen objectieve meting!!
• Enkel “klinische” diagnostiek
o Oordeel op basis van gedrag
o Geen uitkomst van objectieve fysieke test
o Geen feiten
• Sterke waardengeladenheid
Afwijkend gedrag
Verschil tussen:
Gedrag labelen als afwijkend Gedrag begrijpen en verklaren
• Indeling • Vele modellen
• Classificatie • Hangen samen met geloof, wereldbeeld, mensbeeld, cultuur,..
1.2.2 CULTURELE ASPECTEN VAN AFWIJKEND GEDRAG
- Ziekte – gezondheid verschillen in culturen
- Symptomen kunnen zich verschillend uiten
- Termen kunnen verschillend zijn
Angst wordt in de westerse wereld bijvoorbeeld bekeken als bezorgdheid over het verlies van je baan. In
sommige Afrikaanse culturen is angst eerder een vrees dat men zich niet kan voortplanten. Dit kan zich
dan uiten in klachten over hekserij.
In de westerse wereld wordt bij een depressie meer de nadruk gelegd op de psychologische symptomen
zoals somberheid, terwijl in China men de nadruk legt op de fysieke symptomen zoals vermoeidheid.
® Belang cultuursensitieve psychiatrie!!!
Interculturele psychiatrie
• Term veranderd vanuit veranderd beeld over onterechte dominantie Westers beeld
• Van transculturele psychiatrie
o Algemene kennis voor iedereen geldig
o Kleine aanpassingen nodig bij andere culturen
• Naar interculturele psychiatrie
o Cultural humility, bewust van neiging tot etnocentrisme
o Gelijkwaardige positie van overtuigingen
o Bewust van vermenging van culturen, vermijden stereotypering
1.2.3 PSYCHIATRISCHE STOORNIS DIAGNOSE IN DSM 5
Psychische stoornis betreft een gezondheidstoestand die gekenmerkt wordt door overduidelijk
disfunctioneren van de cognities, emoties of het gedrag van het individu.
Het is een gevolg van een verstoring in psychische, biologische of ontwikkelingsprocessen die de
grondslag vormen van psychisch functioneren.
Sommige stoornissen kunnen pas vastgesteld worden als zij duidelijk waarneembaar lijden of verstoring
van het functioneren teweeg hebben gebracht.
2
,Een psychische stoornis is niet een gebruikelijke of cultureel aanvaarde reactie op een specifieke
gebeurtenis zoals het overlijden van een geliefd persoon.
Ook is het geen cultureel afwijkend gedrag (zoals politiek, religieus of sexueel) en ook niet weergave
van een conflict tussen een individu en de maatschappij, tenzij het afwijkende gedrag of het conflict
voortkomt uit het disfunctioneren van een persoon zoals boven omschreven.
• Afwijkend gedrag
• Storend voor zichzelf of omgeving
• Afspraken in American Psychiatric Association
1.3 HISTORISCHE VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG
Voor 0:
• Eeuwenlang bezetendheid: Geloof in bovennatuurlijke krachten, demonen of boze geesten
• Hippocrates: stelde dat de gezondheid van lichaam & geest wordt bepaald door een evenwicht in
de humores (=lichaamssappen) ⇒ een verstoring van het evenwicht zorgde voor afwijkend gedrag
Middeleeuwen:
• Arabische psychiatrie:
o 700-1500
o 705: eerste ziekenhuis voor geesteszieken in Bagdad
o Mensgerichte benadering, gelinkt met Koran
o Niveau van diagnose en behandeling dat pas rond 1900 in Europa bereikt werd
• Excorisme en Heksenvervolgingen in Europa
• Religieuze betekenis – straf en boete doen, patroonheiligen vereren
1600:
Rond 1600 werden krankzinnigengestichten gebouwd ⇒ zowel bedelaars als geestelijk gestoorden
konden hier terecht ⇒ levensomstandigheden waren erbarmelijk.
1800:
Door Pussin en Pinel ontstond morele therapie ⇒ patiënten zouden door een menselijke aanpak en een
verblijf in een ontspannen omgeving weer normaal functioneren.
1900:
• Sigmund Freud: Begin van praten als behandeling
• Experimentele biologische behandelingen
• 1960: Ontwikkeling psychofarmaca. Medicatie tegen: depressie, angst, psychose
1970:
• In de jaren ‘70 ging de antipsychiatriebeweging ervan uit dat psychische stoornissen niet bestonden
en dat behandelingen niet nodig waren
• Afzetten tegen medische psychiatrie
• Mensen die uitvallen zijn probleem van de maatschappij, niet van de persoon zelf
3
, Experiment Rosenhan
• Opzet
o 8 gezonde proefpersonen inclusief Rosenhan zelf
o Psychiatrische voorzieningen verspreid over Verenigde Staten
o 1 symptoom: een stem horen die ‘Thud’ zei
• Resultaat
o Allen werden toegelaten
o Nadien gedroegen ze zich normaal maar werden niet vrij gelaten
o Kregen zware medicatie
o Enkele tot 2 maanden verblijf
o Enkel vrijlating als ze ziekte-inzicht toonden
• Na vrijlating: bekendmaking experiment
• Vervolg:
o Grote verontwaardiging
o Ongeloof in psychiatrie
o Vraag om ‘recht van antwoord’ met nieuw experiment
• Verloop 2e fase
o De volgende weken minder diagnoses
o Vermoeden van 19 fakes wordt gemeld
o Rosenhan maakt bekend dat hij geen enkele proefpersoon gestuurd heeft
• ! Bewijs tegen psychiatrie nog krachtiger
Kritiek op de psychiatrie:
• Geen objectieve criteria voor bepalen van psychiatrische stoornis
o Geen medische, lichamelijke vaststelling
o Afgaan op gedrag en eigen perceptie gevoelens en gedachten
o Niet eenvoudig om weer van label af te komen
• Wat stelt de psychiatrie voor?
• Wat is het meer dan gewone mensenkennis?
Gevolgen anti-psychiatrie:
- Subsidiariteit
- Meer ambulante en mobiele zorg
- Vermaatschappelijking (lange traditie in Geel!)
- Patiëntenrechten
1.3.7 HEDENDAAGSE TRENDS
• Participatiesamenleving (Nl)
• Vermaatschappelijking
• Vermarkting van de zorg (VL)
• Kwartier maken/inclusie/
• Eigen kracht – empowerment - participatie
• Ervaringsdeskundigen
• Herstelbenadering
• Registratiedruk - Veiligheidsdruk (isolaties)
• Digitalisering
1.3.8 EVIDENCE BASED MEDICINE
= Streven naar best beschikbare bewijs bij het maken van een keuze voor de behandeling van een
patiënt.
4
Psychische stoornis = een gezondheidstoestand die gekenmerkt wordt door overduidelijk
disfunctioneren van de cognities, emoties of het gedrag.
Een gevolg van een verstoring in psychische, biologische of ontwikkelingsprocessen.
1. AFWIJKEND GEDRAG
• Tegenstrijdige gevoelens
• Relatief, in evolutie en te bediscussiëren
• Goed te bestuderen door
o Wetenschappelijk onderzoek
o Zelfreflectie en zelfobservatie
o Romans, films en verhalen
o Mensen in je omgeving
o Levenservaring
Symptoom = kenmerk dat past bij een psychische stoornis.
Diagnostisch criterium = symptoom op bepaalde manier, gedurende een bepaalde tijd.
1.2 BENOEMEN EN DEFINIEREN VAN AFWIJKEND GEDRAG
Criteria voor afwijkend gedrag:
1) Uitzonderlijk 2) Sociaal afwijkend
Krijgt ook vaak het ticket afwijkend of abnormaal. Alle samenlevingen hebben normen die bepalen
® Is op zichzelf niet voldoende om gedrag welke vormen van gedrag acceptabel zijn in een
afwijkend te noemen, maar is wel een bepaalde context.
maatstaf bij de beoordeling.
+ Wat de ene generatie afwijkend vindt is voor de
volgende relatie misschien heel normaal (lgbtqia)
3) Foute perceptie/interpretatie van de realiteit 4) Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon
Als iemand met een stem in zijn hoofd praat, Heftige emoties zijn niet afwijkend, tenzij ze
beschouwen we die persoon als een geestelijk lange tijd na de aanleiding van de emoties nog in
zieke met hallucinaties, terwijl als iemand met alle hevigheid aanwezig zijn en dat men niet meer
God praat, beschouwen we deze erg christelijk kan functioneren
5) Ongepast of contraproductief gedrag 6) Gevaar
= Gedrag dat geen bevrediging, maar onprettige = Gedrag dat gevaarlijk is voor de betrokkene zelf
gevoelens oproept of anderen
+ gedrag dat ons ervan weerhoudt om ons aan ⇒ Sociale context is van groot belang
onze omgeving aan te passen, kan ook als
afwijkend worden opgevat
1
,Sociaal afwijkend: Dit wordt sterk beïnvloed door de waarden en normen van de heersende cultuur.
Kritisch denken over psychiatrie en psychopathologie:
• Geen objectieve meting!!
• Enkel “klinische” diagnostiek
o Oordeel op basis van gedrag
o Geen uitkomst van objectieve fysieke test
o Geen feiten
• Sterke waardengeladenheid
Afwijkend gedrag
Verschil tussen:
Gedrag labelen als afwijkend Gedrag begrijpen en verklaren
• Indeling • Vele modellen
• Classificatie • Hangen samen met geloof, wereldbeeld, mensbeeld, cultuur,..
1.2.2 CULTURELE ASPECTEN VAN AFWIJKEND GEDRAG
- Ziekte – gezondheid verschillen in culturen
- Symptomen kunnen zich verschillend uiten
- Termen kunnen verschillend zijn
Angst wordt in de westerse wereld bijvoorbeeld bekeken als bezorgdheid over het verlies van je baan. In
sommige Afrikaanse culturen is angst eerder een vrees dat men zich niet kan voortplanten. Dit kan zich
dan uiten in klachten over hekserij.
In de westerse wereld wordt bij een depressie meer de nadruk gelegd op de psychologische symptomen
zoals somberheid, terwijl in China men de nadruk legt op de fysieke symptomen zoals vermoeidheid.
® Belang cultuursensitieve psychiatrie!!!
Interculturele psychiatrie
• Term veranderd vanuit veranderd beeld over onterechte dominantie Westers beeld
• Van transculturele psychiatrie
o Algemene kennis voor iedereen geldig
o Kleine aanpassingen nodig bij andere culturen
• Naar interculturele psychiatrie
o Cultural humility, bewust van neiging tot etnocentrisme
o Gelijkwaardige positie van overtuigingen
o Bewust van vermenging van culturen, vermijden stereotypering
1.2.3 PSYCHIATRISCHE STOORNIS DIAGNOSE IN DSM 5
Psychische stoornis betreft een gezondheidstoestand die gekenmerkt wordt door overduidelijk
disfunctioneren van de cognities, emoties of het gedrag van het individu.
Het is een gevolg van een verstoring in psychische, biologische of ontwikkelingsprocessen die de
grondslag vormen van psychisch functioneren.
Sommige stoornissen kunnen pas vastgesteld worden als zij duidelijk waarneembaar lijden of verstoring
van het functioneren teweeg hebben gebracht.
2
,Een psychische stoornis is niet een gebruikelijke of cultureel aanvaarde reactie op een specifieke
gebeurtenis zoals het overlijden van een geliefd persoon.
Ook is het geen cultureel afwijkend gedrag (zoals politiek, religieus of sexueel) en ook niet weergave
van een conflict tussen een individu en de maatschappij, tenzij het afwijkende gedrag of het conflict
voortkomt uit het disfunctioneren van een persoon zoals boven omschreven.
• Afwijkend gedrag
• Storend voor zichzelf of omgeving
• Afspraken in American Psychiatric Association
1.3 HISTORISCHE VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG
Voor 0:
• Eeuwenlang bezetendheid: Geloof in bovennatuurlijke krachten, demonen of boze geesten
• Hippocrates: stelde dat de gezondheid van lichaam & geest wordt bepaald door een evenwicht in
de humores (=lichaamssappen) ⇒ een verstoring van het evenwicht zorgde voor afwijkend gedrag
Middeleeuwen:
• Arabische psychiatrie:
o 700-1500
o 705: eerste ziekenhuis voor geesteszieken in Bagdad
o Mensgerichte benadering, gelinkt met Koran
o Niveau van diagnose en behandeling dat pas rond 1900 in Europa bereikt werd
• Excorisme en Heksenvervolgingen in Europa
• Religieuze betekenis – straf en boete doen, patroonheiligen vereren
1600:
Rond 1600 werden krankzinnigengestichten gebouwd ⇒ zowel bedelaars als geestelijk gestoorden
konden hier terecht ⇒ levensomstandigheden waren erbarmelijk.
1800:
Door Pussin en Pinel ontstond morele therapie ⇒ patiënten zouden door een menselijke aanpak en een
verblijf in een ontspannen omgeving weer normaal functioneren.
1900:
• Sigmund Freud: Begin van praten als behandeling
• Experimentele biologische behandelingen
• 1960: Ontwikkeling psychofarmaca. Medicatie tegen: depressie, angst, psychose
1970:
• In de jaren ‘70 ging de antipsychiatriebeweging ervan uit dat psychische stoornissen niet bestonden
en dat behandelingen niet nodig waren
• Afzetten tegen medische psychiatrie
• Mensen die uitvallen zijn probleem van de maatschappij, niet van de persoon zelf
3
, Experiment Rosenhan
• Opzet
o 8 gezonde proefpersonen inclusief Rosenhan zelf
o Psychiatrische voorzieningen verspreid over Verenigde Staten
o 1 symptoom: een stem horen die ‘Thud’ zei
• Resultaat
o Allen werden toegelaten
o Nadien gedroegen ze zich normaal maar werden niet vrij gelaten
o Kregen zware medicatie
o Enkele tot 2 maanden verblijf
o Enkel vrijlating als ze ziekte-inzicht toonden
• Na vrijlating: bekendmaking experiment
• Vervolg:
o Grote verontwaardiging
o Ongeloof in psychiatrie
o Vraag om ‘recht van antwoord’ met nieuw experiment
• Verloop 2e fase
o De volgende weken minder diagnoses
o Vermoeden van 19 fakes wordt gemeld
o Rosenhan maakt bekend dat hij geen enkele proefpersoon gestuurd heeft
• ! Bewijs tegen psychiatrie nog krachtiger
Kritiek op de psychiatrie:
• Geen objectieve criteria voor bepalen van psychiatrische stoornis
o Geen medische, lichamelijke vaststelling
o Afgaan op gedrag en eigen perceptie gevoelens en gedachten
o Niet eenvoudig om weer van label af te komen
• Wat stelt de psychiatrie voor?
• Wat is het meer dan gewone mensenkennis?
Gevolgen anti-psychiatrie:
- Subsidiariteit
- Meer ambulante en mobiele zorg
- Vermaatschappelijking (lange traditie in Geel!)
- Patiëntenrechten
1.3.7 HEDENDAAGSE TRENDS
• Participatiesamenleving (Nl)
• Vermaatschappelijking
• Vermarkting van de zorg (VL)
• Kwartier maken/inclusie/
• Eigen kracht – empowerment - participatie
• Ervaringsdeskundigen
• Herstelbenadering
• Registratiedruk - Veiligheidsdruk (isolaties)
• Digitalisering
1.3.8 EVIDENCE BASED MEDICINE
= Streven naar best beschikbare bewijs bij het maken van een keuze voor de behandeling van een
patiënt.
4
