Samenvatting Tijd De wereld Waarnemen

5. ERFGOEDEDUCATIE (TIJD)


5.1 CULTUUR EN CULTUUREDUCATIE


5.1.1 WAT IS CULTUUR?

Cultuur in de Spiegel1 – cultuurtheorie van Barend van Heusden; Nederlandse cognitiewetenschapper

Cultuur = niet alleen alles wat we weten en kunnen, maar vooral de manier waarop we iedere concrete
gebeurtenis, iedere altijd enigszins andere werkelijkheid, met behulp van die kennis en vaardigheden vorm en
betekenis geven.

 Cultuur is een cognitief proces (iets wat we doen, dag in dag uit) niet over cultuur als een verzameling van
kunst, creativiteit en erfgoed maar een ‘state of mind’

 Alles wat ons tot mens maakt


5.1.2 WAT IS CULTUUREDUCATIE?

Heusden onderscheidt 4 culturele basisvaardigheden & 4 types van cultuurdragers of media.

Wat is het onderwerp van cultuureducatie? Cultuur zelf

 Vaardigheden leren ontwikkelen zodat ze kunnen:
 Reflecteren op cultuur
 Ontwikkelen van cultureel (zelf-)bewustzijn en eigen culturele identiteit
 Bewust zijn dat cultuur een voortdurend proces van betekenisgeving is
 Reflecteren op het menselijk handelen in al zijn aspecten en hoe ze in interactie kunnen gaan met die
culturele wereld.
 Voortdurend & actief betekenis geven aan culturele
ontmoetingen

Bepaalde vakken focussen zich meer op cultuuronderwijs dan andere.
In die vakken is de reflectie op cultuur een centraal thema, toch wil
dat niet zeggen dat er altijd sowieso cultuureducatie aanwezig is.

Andere vakken kunnen ook onbewust aan cultuureducatie doen.




De 4 culturele vaardigheden:

 Waarnemen: dingen en gebeurtenissen herkennen op grond van overeenkomsten die we waarnemen
 Verbeelden: iets nieuws bedenken
 Conceptualiseren: objecten en situaties categoriseren door ze te benoemen
 Analyseren: zoeken naar structuren en verbanden



1
Extra: zie hoofdstuk cultuur in de spiegel

1

, Het inzetten van deze vaardigheden stimuleert het reflecteren op de cultuur en er wordt een cultureel
bewustzijn ontwikkeld.

De 4 cultuurdragers:

 Lichaam
 Voorwerpen
 Taal
 Grafische symbolen

 Cultuurdragers of media maken het mogelijk
herinneringen op te slaan en met elkaar te delen.

Elk medium kent verschillende uitdrukkingsvormen 




5.1.3 WAT IS CULTUREEL ERFGOED?

Erfgoed = alles wat we hebben overgeërfd van de vorige generaties (en wat we al doende zelf aanmaken voor
de volgende generaties) en dit zowel in materiële of immateriële zin. Dit erfgoed kan waardevol zijn en/of een
emotionele betekenis hebben.

Cultureel erfgoed = alle materiële en immateriële uitingen en sporen die overgeleverd zijn van vorige
generaties en waar we als individu of als samenleving een bepaalde waarde aan hechten.

- Het materiële cultureel erfgoed:
Onroerend of niet-verplaatsbaar:
 In de gebouwde omgeving
 In de wijze waarop het landschap en de inrichting van de ruimte is vormgegeven
 In de spore van een verleden, onzichtbaar voor het blote oog, verborgen onder de grond
Roerend of verplaatsbaar:
 In voorwerpen van kunst, cultuur, wetenschap, techniek en geschiedenis die bewaard worden
in musea of dergelijke
 In foto’s en films
 In originele documenten in archieven

- Het immateriële cultureel erfgoed:
 Talen
 Elementen in de taal
 Podiumkunsten
 Muziek
 Volksgebruiken
 Recepten
 …

Cultureel erfgoed is dynamisch

 De inhoud is gebonden aan kwalitatieve en kwantitatieve criteria van een bepaald moment en een bepaalde
plaats. We vinden niet alles nog belangrijk, interessant of waardevol.


2

, 5.1.4 UNESCO-WERELDERFGOED

UNESCO = organisatie van de Verenigde Naties voor Onderwijs, Wetenschap, Cultuur en Communicatie.

Bevorderen wereldwijd de erkenning en bescherming van het culturele en natuurlijke erfgoed, dat van
uitzonderlijke waarde voor de mensheid is.

- Natuurlijk erfgoed = merkwaardige fysische, biologische, geologische formaties, leefgebieden van
bedreigde planten of dieren, gebieden met een wetenschappelijke of esthetische waarde.

Uitzonderlijke universele waarde = erfgoed dat zo belangrijk was in de geschiedenis dat het gemeenschappelijk
erfgoed wordt van alle volkeren ter wereld.

Het werelderfgoed is van iedereen, onafhankelijk waar je woont.


5.1.5 BELGISCH WERELDERFGOED

Monumenten van het werelderfgoed België:

- Architectuur Victor Horta
- Historische binnenstad Brugge
- De Grote Markt van Brussel
- De Vlaamse begijnhoven
- 32 belforten
- Maison Guiette in Antwerpen
- Scheepsliften van het ‘Canal du Centre’
- Plantin-Moretusdrukkerij
- Bosreservaten Zoniënwoud
- Vuursteenmijnen van Spiennes
- Kathedraal van Doornik
- Het Stocletplaies in Sint-Pieters-Woluwe
- Mijnsites in Wallonië
- Wortel-Kolonie

Meesterwerken van het orale en immateriële erfgoed in België:

- Garnaalvisserij te paard in Oostduinkerke
- Krakelingen en Tonnekensbrand, einde van de winter brood en vuurfeest in Geraardsbergen
- Carnaval van Binche
- De biercultuur in België
- De marsen tussen Samber en Maas
- Het Jaartallenleven van Leuven
- De valkerij
- Houtem jaarmarkt, jaarlijkse wintermarkt en veemarkt in Sint-Lievens-Houtem
- De heilig Bloedprocessie van Brugge
- Jachthoornblazen op Franse Hoorn
- Reuzen- en drakenommegangen van België en Frankrijk
(De Ducasse van Aat, De Doudou van Bergen, De Meiboom van Brussel, De Reuzenommegang van
Mechelen, De Ros Beiaardsommegang van Dendermonde)




3