Samenvatting Strafvordering

Boek 2:
Titel III: Algemene beginselen
strafprocesrecht
1 Definitie
1.1 Begrip
= Geheel van rechtsregels betreffende de opsporing, vervolging en berechting van personen die
ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd
Syn. Formeel strafrecht, strafprocesrecht, strafvordering
 Behoort tevens tot strafprocesrecht:
 Regels betreffende de organisatie en werking van de strafgerechten
 En regels betreffende de tenuitvoerlegging van de beslissing van deze gerechten

-> berechting en eventuele bestraffing van de dader van een misdrijf, kan slechts via het
strafprocesrecht worden bewerkstelligd

1.2 Onderscheid tussen materieel en formeel strafrecht
1.2.1 Personen tot wie de regels gericht zijn
 Materieel strafrecht: gericht tot iedereen (burger en overheid)
 Vb. verbod om diefstal of zedenfeiten te plegen
 Formeel strafrecht: in de eerste plaats gericht tot de overheid
 Strafprocesrecht wordt in een eerste plaats beschouwd als proces tussen de
gemeenschap en verdachte
 Vb. politie, staande en zittende magistratuur
 Uitzonderlijk zal de gewone burger met de regels van strafprocesrecht te maken krijgen
o Vb. huiszoeking uitvoeren mag je pas doen bij bevel van rechter tenzij de
bewoner schriftelijk en voorafgaand toestemming geeft.
o Vb. als getuige optreden in een rechtszaak
o Vb. uitvoeren telefoontap

1.2.2 Inhoud van deze regels
 Materieel strafrecht: vanzelfsprekende inhoud
 Bescherming van fundamentele waarden
o In bijzonder strafrecht heb je soms strafbepalingen die nodig zijn maar die geen
fundamentele waarde beschermen
o Vb. vennootschapsstrafrecht: venn. moet elk jaar jaarrekening op de griffie
neerleggen. Dat is niet zo fundamenteel zoals bijvoorbeeld de fysieke integriteit
maar is wel belangrijk want als je dat niet doet dan heeft de overheid minder kijk
op de onderneming en is bijvoorbeeld voor preventie van faillissement
 Strafwetboek legt uit welke daden je niet mag stellen

 Formeel strafrecht: minder vanzelfsprekend
 Beschermde waarden liggen op een ander vlak en zijn meer aan evolutie onderhevig
 Vb. verjaring, getuige moet op terechtzitting verschijnen, …

1.2.3 Sanctionering van schending van deze regels:

1

, I. Materieel strafrecht
= bestraffing
 Op elk misdrijf staat een straf
 Rechter kan kiezen tussen minimum en maximum
 Is ook zo in bijzondere strafwetten

II. Formeel strafrecht
= Niet steeds een sanctie op het niet naleven, sanctie staat niet vast
Vb. onrechtmatig verkregen bewijs: moet dat uitgesloten worden of niet?

 Niet-naleving of schending processuele normen worden op een andere wijze gesanctioneerd
 Soms verval van de strafvordering, soms bewijsuitsluiting, soms strafvermindering, …
 Schending processuele norm kan tot gevolg hebben dat proceshandeling of hele
procedure nietig is
o Vb. niet-gedagtekende dagvaarding nietig OF in verder stadium hele procedure
nietig
 Soms heeft overtreding gevolgen voor bewijsvoering -> bewijsuitsluiting
o Vb. rechter mag geen onrechtmatig verkregen bewijs gebruiken zoals bij
bekentenis die werd verkregen met miskenning van de rechten van de
verdediging
o Vb. er wordt een huiszoeking gedaan zonder een onderzoeksbevel dan mag de
rechter deze zaken niet gebruiken! Al deze bewijzen moeten worden uitgesloten!
 Bij het bereiken van de verjaring zal de strafvordering vervallen omdat je deze persoon
niet meer kan bestraffen!
o Dit wordt duidelijk in de wet gezegd

1.3 Doelstelling van het strafproces:
1.3.1 Waarheidsvinding
 Waarheidsvinding en bescherming van individuele grondrechten
 Waarheidsvinding, publiek recht, openbaar belang
Vb. houding van het slachtoffer irrelevant
 Onafhankelijke rechter laten controleren of de regels worden gerespecteerd

1.3.2 Bescherming van individuele grondrechten
 Bescherming individuele grondrechten
 Privacy, briefgeheim, eigendomsrecht
-> ruimer dan enkel de rechten van verdediging
 Elke burger moet weten dat er controle gebeurd op de wettelijkheid van wat de overheid
heeft gedaan

1.3.3 Onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten
 Aanvankelijk waarheidsvinding centraal
 Individuele grondrechten: vooral sedert de tweede helft 20e eeuw
 Legaliteitsbeginsel (art. 12Gw.), privacy (art. 22 GW)
 Formele wet op zich is niet voldoende, de wet moet ook aan bepaalde inhoudelijke eisen
beantwoorden (vb. art. 8 EVRM)

Concrete afweging in de rechtspraak: slingerbeweging
 Sinds jaren 60: meer belang aan grondrechten
 Nu:


2

,  Veel nadruk op rechtshandhaving (o.a. als gevolg van het terrorisme)
 Vb. recente discussie in 2017 over de verlenging van de arrestatietermijn (48/72uur)
 Art. 32 VTSV: onrechtmatig verkregen bewijs

2 Accusatoire en inquisitoire strafrechtspleging
2.1 Principe
Accusatoir:
 Horizontale processtructuur:
 Processtructuur dat men kent van het burgerlijk procesrecht
 Je hebt een eiser en verweerder, eiser stelt procedure in tegen verweerder en de rechter
zal hier een uitspraak over vellen (zal een derde zijn)
 Passieve rol van de rechter
 Rechter zal rol van arbiter spelen
 Volledige openbaarheid

Inquisitoir:
 Verticale processtructuur
 Openbaar ministerie zal een preferentiële positie hebben in het proces
 OM zit niet op gelijke voet met verdediging
 Actieve rol van de rechter
 Vb. getuigenverhoor dan zal de rechter vragen kunnen stellen
 Vb. beklaagde kan gehoord en bevraagd worden door rechter
 Onpartijdigheid maar toch de waarheid achterhalen
 Eerder geheim karakter
 Vb. je kreeg als partij geen inzage in het strafdossier tot dat dossier bij rechter ten gronde
kwam, is nu wel al veranderd
 Vooronderzoek is geheim en je krijgt pas dossier te zien als je voor rechter staat
 Wet franchimont heeft toen een aantal uitzonderingen voorzien (geheim karakter is
afgezwakt)

2.2 Praktijk
 Zuivere types komen bijna nergens meer voor (meestal mengvorm)
 Common law landen: (VS)
 Hoofdzakelijk accusatoir processysteem
o Grotere rol voor politie
o Veel juryrechtspraak
 Continentale landen (België)
 Hoofdzakelijk inquisitoir
o Vooronderzoek onder leiding van OM
o Soms vooronderzoek onder leiding van onderzoeksrechter
 Doch onderzoek ter terechtzitting hoofdzakelijk accusatoir maar op basis van tijdens het
vooronderzoek samengesteld strafdossier
 Als iemand straf ondergaat dan is die voor de rechter verschenen, is geen onderhandeling
tussen procureur en verdachte maar is er een rechter tussen gekomen!

2.3 Strafrechtshervorming in Europa
 Rechtspraak van het EHRM verstrekt de accusatoire tendens in Europa
 Einde vorige eeuw opnieuw meer bevoegdheden bij bestrijding criminaliteit
Vb. zie commissie Moons in NL
 Frankrijk: commissies Delmas Marty (1990) en Léger (2008)

3

,  Hebben wetboeken gemaakt maar hebben het niet gehaald door het parlement
 VK: quid met de guilty plea (grootste deel van de strafzaken) en toepassing in België
 Overal wordt er gediscussieerd over strafprocedure
 België:
 Wet Franchimont (1998), hervorming van politie en justitie (1998)
o Franchimont: vooronderzoek hervormt
Vb. inzage krijgen in een dossier tijdens het vooronderzoek dan is dat omdat deze
wet dat heeft ingevoerd!
o Politie: grondig hervormd, hoge raad van Justitie opgericht, lokale politie
hervormd (na Dutroux)
 Ontwerp van wetboek van strafprocesrecht (2005)
o Geklasseerd door parlement
 Commissie hervorming strafprocesrecht (MB 2 december 2015)
 Potpourriwetten

3 Verloop van het strafproces
-> Bij burgerlijk proces heb je geen vooronderzoek omdat de burger/eiser zelf zijn bewijzen moet
gaan verzamelen en een dagvaarding moet instellen tegen de verweerder en daarna zal de
rechter gewoon een uitspraak vellen.

3.1 Vooronderzoek
Doel = eventueel bestaan van voldoende bezwaren
3.1.1 Opsporingsonderzoek en gerechtelijk onderzoek
I. Opsporingsonderzoek
 Onderzoek geleidt door Procureur des Konings
 Zonder onderzoeksrechter!!!
 Tenzij mini-instructie
 Wordt ook afgesloten door PdK
 Vervolging, sepot of buitengerechtelijke afhandeling
 Meer dan 90 à 95% van de strafzaken

II. Gerechtelijk onderzoek
 Onderzoek wordt geleidt door onderzoeksrechter
 Rechter leidt vooronderzoek, niet een parketmagistraat
 Afgesloten door regeling van de rechtspleging
 Als onderzoeksrechter klaar is met zijn onderzoek dan zal het dossier terug gaan naar de
PdK
 Daarna komt het voor de raadkamer, een andere rechter zal dan beslissen of het voor de
vonnisgerechten komt of niet
 Meestal betrekking op zwaardere feiten
 Er zijn dwangmaatregelen vereist!
Vb. Huiszoeking: je hebt een bevel van een onderzoeksrechter nodig. Als er een misdrijf
gebeurt wordt procureur verwittigd waarbij een huiszoeking moet gebeuren dan weet de
procureur vanaf het begin gelet op de feiten (dat er een huiszoeking moet gebeuren) dat hij
zal moeten overschakelen naar een gerechtelijk onderzoek en een onderzoeksrechter
vorderen.
Vb. iemand als aanhoudingsmandaat wordt geplaatst dan is het een gerechtelijk onderzoek
dat enkel maar door de onderzoeksrechter kan worden bevolen




4