INTERPRETEREN, ONDERZOEKEN
EN THEORIE VORMEN
Inhoud
Inleiding....................................................................................................................................................................3
1. Foley: Epistemologies of the humanities and the sciences..............................................................................4
1.1. Aspecten die Foley naar voor wil brengen................................................................................................4
Hoofdstuk 1: Kwalitatief onderzoeksinterview: taalfilosofisch kader.....................................................................6
1. QRI: Vergelijking CSI (Conventional Survey Interview) en een gewone conversatie.......................................6
2. Conduit Metaphor of language........................................................................................................................9
3. Coderen............................................................................................................................................................9
3.1. Grounded theory.......................................................................................................................................9
4. Givon & Court vs. Petersen............................................................................................................................10
4.1. Givon & Court..........................................................................................................................................10
4.2. Petersen...................................................................................................................................................11
5. Wittgenstein: Nieuwe visie op taal.................................................................................................................11
5.1. Meaning as use........................................................................................................................................11
5.2. Language game = language practice.......................................................................................................13
5.3. Grammar.................................................................................................................................................13
5.4. Form(s) of life..........................................................................................................................................14
5.5. Craving for generality..............................................................................................................................14
5.6. Wat betekent dit voor kwalitatief onderzoek?.......................................................................................15
Hoofdstuk 2: Kwalitatief onderzoeksinterview: Hermeneutiek.............................................................................17
1. Schleiermacher en Dilthey.............................................................................................................................18
1.1. Schleiermacher (1768-1834)...................................................................................................................18
1.2. Dilthey (1833-1911).................................................................................................................................19
2. Gadamer (1900-2002)....................................................................................................................................20
3. P. Ricoeur........................................................................................................................................................22
Afsluitende bemerkingen H1 en H2.......................................................................................................................24
Hoofdstuk 3: Etnografische observatie..................................................................................................................25
1. Participatie......................................................................................................................................................25
1.1. B. Malinowski..........................................................................................................................................25
1.2. Geertz I....................................................................................................................................................25
2. Observatie......................................................................................................................................................28
3. Schrijven.........................................................................................................................................................29
Pagina 1 van 52
, 4. Field/veld........................................................................................................................................................30
5. Rethinking.......................................................................................................................................................30
5.1. Field/veld.................................................................................................................................................30
5.2. Participatie...............................................................................................................................................31
5.3. Observatie...............................................................................................................................................32
5.4. Schrijven..................................................................................................................................................32
6. Milstein: Constructing collaborative interpretations.....................................................................................32
7. Geertz: Thick descriptions..............................................................................................................................34
Hoofdstuk 4: Narrativiteit: verhalen als onderzoek...............................................................................................39
1. Foley: Stories as sources of insight.................................................................................................................39
Hoofdstuk 5: Interpretatieve sociale wetenschappen...........................................................................................41
1e stap die Winch zet: discussie over wat betekent het om een regel te volgen?............................................41
2e stap die Winch zet: wat is voor ons dan betekenisvol handelen?.................................................................43
3e stap: hoe hij het begrip “begrijpen” opvat en zegt ook iets over voorspellen in sociaalwetenschappelijk
onderzoek...........................................................................................................................................................45
Angen – Reviewing the validity debate..............................................................................................................47
Positive realism: positivisme..........................................................................................................................47
Subtle realism.................................................................................................................................................48
Interpretive assumptions and new directions for validity.............................................................................49
Overlopen examenvraag vorig jaar........................................................................................................................52
Examen: Open Boek: zorg voor een goede index, weet waar uw begrippen staan zodat je kan
verwijzen, veel post-its!
Pagina 2 van 52
,INLEIDING
Teksten:
1_Foley_Epistemologies of the humanities and the sciences
In de menswetenschappen (hum. Wet.): onderscheid tussen:
1. gedrags- en maatschappijwetenschappen
o (Psychologie, sociologie, economie)
o Empirisch-analytisch onderzoek
o Causaal-analytisch onderzoek
o Interesse in causaliteit, interesse in Verklaren/Erklären
o Als je dingen kunt verklaren kan je voorspellen/ingrijpen
o Bv: wat zijn de factoren van burn-out?
o Men gaat op zoek naar OORZAKEN
>< 2. Geesteswetenschappen
o Theologie, filosofie, literatuurwet., rechten, …
o Bestuderen ook de mens maar het oogpunt waaronder is anders
Bestuderen op het niveau van de symbolische systemen, de betekenisvolle
praktijken, culturele praktijken
Het gaat niet om het verklaren van deze praktijken, maar om inzicht te verwerven
Inzicht of verstehen
Culturele praktijken proberen BEGRIJPEN
Bv: hoe komt het dat wij in deze tijd burn-out hebben? --> wat is er in onze
samenleving gebeurd dat er zoiets aan de hand is?
o Men gaat op zoek naar REDENEN
o We zijn geïnteresseerd in constitutie
Constitutie: waarom zijn we wie we zijn vandaag? (Wordt later op teruggekomen)
Bijvoorbeeld: Knipoog (Geertz)
De beweging van het ooglid als er een stofje in het oog zit - je ooglid beweegt door dat stofje (=
causaliteit) --> simpele oorzaak - gevolgrelatie
Knipoog geven is dan helemaal iets anders, heeft een heel specifieke betekenis en geef je niet in elke
context --> heeft een specifieke context nodig, knipoog geef je om een bepaalde reden
In alles hierboven, waar zitten de pedagogische wetenschappen? Het hangt af van de vraag die je stelt
Bv: parenting apps apps die je helpen bij het opvoeden van je kinderen
Volgens visie 1: ouders die parenting apps gebruiken, voelen die zich beter/is hun welzijn
verhoogd/vinden zij dat hun kinderen het beter doen?
Volgens visie 2: Vanwaar de nood voor parenting apps? (= vraag naar inzicht, betekenis)
Pagina 3 van 52
, 1. FOLEY: EPISTEMOLOGIES OF THE HUMANITIES AND THE SCIENCES
Betekenissen = "data"
De zogenaamde data waarmee we werken in kwalitatief onderzoek zijn betekenissen (betekenissen
verzamelen)
o Je gaat betekenissen verzamelen via taal (bv: interviews), je gaat interpretaties geven aan die
betekenissen
Bv: parenting apps karakteristieke vraag in kwalitatief onderzoek: de beleving van de mensen
hoe beleven ze hun ouderschap? Hoe beleven ze het gebruik van die app? Wat is de betekenis die ze
geven aan die apps?
Bv: hoe beleven de studenten de eerste weken aan de KULeuven? Hoe beleven schakelstudenten
het? Hoe beleven tweedejaars het? Hoe zijn de ervaringen?
We gaan het begrip data problematiseren komen we later op terug
1.1. ASPECTEN DIE FOLEY NAAR VOOR WIL BRENGEN
In de geesteswetenschappen zijn ze doorgaans geïnteresseerd in particularities, in unieke aspecten van
situaties (= indexical) >< in de wetenschappen gaan ze op zoek naar generalisaties, afstand doen van de
particuliere omstandigheden, willen algemene wetten (kennis die overal toepasbaar is) = non-indexical
In welke mate zijn de resultaten van kwalitatief onderzoek veralgemeenbaar tot andere situaties?
Belang van het perspectief van de onderzoeker
Eenvoudig onderscheid in de wetenschap: perspectief onderzoeker doet er niet toe, de wet is de wet
In de geesteswet. Kan je niet buiten het perspectief van de onderzoeker
o Bv: onderzoek beleving eerste weken studenten --> onderzoeker is ooit ook student geweest,
deze voorkennis speelt mee in het onderzoek
o De voorkennis die je hebt, gaat altijd meespelen in het onderzoek --> komt later ook terug!
o Is geen probleem volgens Foley: is juist de kracht van de geesteswetenschappen dat je vanuit
uw eigen beleving kan voorstellen hoe het moet zijn voor iemand anders
Belang van het perspectief >< uitschakelen van het perspectief
o Laatste wordt ook wel beschreven als bracketing
Moet je zelf een bepaalde ervaring doorlopen hebben om een goede interpretatie te kunnen maken van wat
mensen u vertellen? Zou het beter zijn om de ervaring niet gehad te hebben (bv zelf nooit student geweest)? --
> hoe word je eigen perspectief ingezet en hoe speelt dat mee in het onderzoek?
Dat je een ervaring nodig hebt om het te begrijpen is wel iets dat in de maatschappij heerst, maar we
kunnen hier niet in mee gaan want dan kunnen we nooit onderzoek doen
Expertise in de humanities
Wat betekent het om expert te zijn in de geesteswetenschappen?
o Mensen kunnen gespecialiseerd zijn in bepaalde stromingen, auteurs, posities …
De rol van expert is niet zozeer eentje van "ik vertrouw wat je zegt", maar iemand die probeert je mee
te nemen in het argument en je probeert te overtuigen Bv: ik ben expert in Wittgenstein en ben ervan
overtuigd dat deze auteur de beste en belangrijkste is --> luisteraar? Maar er zijn toch nog auteurs die
belangrijk zijn? --> moet je dus overtuigen --> op een bepaald punt ben je dus wel of niet overtuigd en
dat hangt volledig van uzelf af -> socratische expertise (inzichten proberen geven)
Bij de wetenschappen is het wat het is, maar bij de geesteswetenschappen ligt het oordeel
bij degene met wie de expert spreekt
Je gaat handvaten aanreiken waarmee luisteraars zelf aan de slag moeten
Wat betekent het om expert te zijn in de wetenschappen? Intellectuele autoriteit p.56 tekst Foley
o In de wetenschappen worden de taken in het onderzoek verdeeld en onderverdeeld in
stukjes die dan achteraf samengebracht worden
o Je bent dus specialist in iets heel specifiek en als andere onderzoeker in het team moet je
dan vertrouwen op die expertise
Pagina 4 van 52
EN THEORIE VORMEN
Inhoud
Inleiding....................................................................................................................................................................3
1. Foley: Epistemologies of the humanities and the sciences..............................................................................4
1.1. Aspecten die Foley naar voor wil brengen................................................................................................4
Hoofdstuk 1: Kwalitatief onderzoeksinterview: taalfilosofisch kader.....................................................................6
1. QRI: Vergelijking CSI (Conventional Survey Interview) en een gewone conversatie.......................................6
2. Conduit Metaphor of language........................................................................................................................9
3. Coderen............................................................................................................................................................9
3.1. Grounded theory.......................................................................................................................................9
4. Givon & Court vs. Petersen............................................................................................................................10
4.1. Givon & Court..........................................................................................................................................10
4.2. Petersen...................................................................................................................................................11
5. Wittgenstein: Nieuwe visie op taal.................................................................................................................11
5.1. Meaning as use........................................................................................................................................11
5.2. Language game = language practice.......................................................................................................13
5.3. Grammar.................................................................................................................................................13
5.4. Form(s) of life..........................................................................................................................................14
5.5. Craving for generality..............................................................................................................................14
5.6. Wat betekent dit voor kwalitatief onderzoek?.......................................................................................15
Hoofdstuk 2: Kwalitatief onderzoeksinterview: Hermeneutiek.............................................................................17
1. Schleiermacher en Dilthey.............................................................................................................................18
1.1. Schleiermacher (1768-1834)...................................................................................................................18
1.2. Dilthey (1833-1911).................................................................................................................................19
2. Gadamer (1900-2002)....................................................................................................................................20
3. P. Ricoeur........................................................................................................................................................22
Afsluitende bemerkingen H1 en H2.......................................................................................................................24
Hoofdstuk 3: Etnografische observatie..................................................................................................................25
1. Participatie......................................................................................................................................................25
1.1. B. Malinowski..........................................................................................................................................25
1.2. Geertz I....................................................................................................................................................25
2. Observatie......................................................................................................................................................28
3. Schrijven.........................................................................................................................................................29
Pagina 1 van 52
, 4. Field/veld........................................................................................................................................................30
5. Rethinking.......................................................................................................................................................30
5.1. Field/veld.................................................................................................................................................30
5.2. Participatie...............................................................................................................................................31
5.3. Observatie...............................................................................................................................................32
5.4. Schrijven..................................................................................................................................................32
6. Milstein: Constructing collaborative interpretations.....................................................................................32
7. Geertz: Thick descriptions..............................................................................................................................34
Hoofdstuk 4: Narrativiteit: verhalen als onderzoek...............................................................................................39
1. Foley: Stories as sources of insight.................................................................................................................39
Hoofdstuk 5: Interpretatieve sociale wetenschappen...........................................................................................41
1e stap die Winch zet: discussie over wat betekent het om een regel te volgen?............................................41
2e stap die Winch zet: wat is voor ons dan betekenisvol handelen?.................................................................43
3e stap: hoe hij het begrip “begrijpen” opvat en zegt ook iets over voorspellen in sociaalwetenschappelijk
onderzoek...........................................................................................................................................................45
Angen – Reviewing the validity debate..............................................................................................................47
Positive realism: positivisme..........................................................................................................................47
Subtle realism.................................................................................................................................................48
Interpretive assumptions and new directions for validity.............................................................................49
Overlopen examenvraag vorig jaar........................................................................................................................52
Examen: Open Boek: zorg voor een goede index, weet waar uw begrippen staan zodat je kan
verwijzen, veel post-its!
Pagina 2 van 52
,INLEIDING
Teksten:
1_Foley_Epistemologies of the humanities and the sciences
In de menswetenschappen (hum. Wet.): onderscheid tussen:
1. gedrags- en maatschappijwetenschappen
o (Psychologie, sociologie, economie)
o Empirisch-analytisch onderzoek
o Causaal-analytisch onderzoek
o Interesse in causaliteit, interesse in Verklaren/Erklären
o Als je dingen kunt verklaren kan je voorspellen/ingrijpen
o Bv: wat zijn de factoren van burn-out?
o Men gaat op zoek naar OORZAKEN
>< 2. Geesteswetenschappen
o Theologie, filosofie, literatuurwet., rechten, …
o Bestuderen ook de mens maar het oogpunt waaronder is anders
Bestuderen op het niveau van de symbolische systemen, de betekenisvolle
praktijken, culturele praktijken
Het gaat niet om het verklaren van deze praktijken, maar om inzicht te verwerven
Inzicht of verstehen
Culturele praktijken proberen BEGRIJPEN
Bv: hoe komt het dat wij in deze tijd burn-out hebben? --> wat is er in onze
samenleving gebeurd dat er zoiets aan de hand is?
o Men gaat op zoek naar REDENEN
o We zijn geïnteresseerd in constitutie
Constitutie: waarom zijn we wie we zijn vandaag? (Wordt later op teruggekomen)
Bijvoorbeeld: Knipoog (Geertz)
De beweging van het ooglid als er een stofje in het oog zit - je ooglid beweegt door dat stofje (=
causaliteit) --> simpele oorzaak - gevolgrelatie
Knipoog geven is dan helemaal iets anders, heeft een heel specifieke betekenis en geef je niet in elke
context --> heeft een specifieke context nodig, knipoog geef je om een bepaalde reden
In alles hierboven, waar zitten de pedagogische wetenschappen? Het hangt af van de vraag die je stelt
Bv: parenting apps apps die je helpen bij het opvoeden van je kinderen
Volgens visie 1: ouders die parenting apps gebruiken, voelen die zich beter/is hun welzijn
verhoogd/vinden zij dat hun kinderen het beter doen?
Volgens visie 2: Vanwaar de nood voor parenting apps? (= vraag naar inzicht, betekenis)
Pagina 3 van 52
, 1. FOLEY: EPISTEMOLOGIES OF THE HUMANITIES AND THE SCIENCES
Betekenissen = "data"
De zogenaamde data waarmee we werken in kwalitatief onderzoek zijn betekenissen (betekenissen
verzamelen)
o Je gaat betekenissen verzamelen via taal (bv: interviews), je gaat interpretaties geven aan die
betekenissen
Bv: parenting apps karakteristieke vraag in kwalitatief onderzoek: de beleving van de mensen
hoe beleven ze hun ouderschap? Hoe beleven ze het gebruik van die app? Wat is de betekenis die ze
geven aan die apps?
Bv: hoe beleven de studenten de eerste weken aan de KULeuven? Hoe beleven schakelstudenten
het? Hoe beleven tweedejaars het? Hoe zijn de ervaringen?
We gaan het begrip data problematiseren komen we later op terug
1.1. ASPECTEN DIE FOLEY NAAR VOOR WIL BRENGEN
In de geesteswetenschappen zijn ze doorgaans geïnteresseerd in particularities, in unieke aspecten van
situaties (= indexical) >< in de wetenschappen gaan ze op zoek naar generalisaties, afstand doen van de
particuliere omstandigheden, willen algemene wetten (kennis die overal toepasbaar is) = non-indexical
In welke mate zijn de resultaten van kwalitatief onderzoek veralgemeenbaar tot andere situaties?
Belang van het perspectief van de onderzoeker
Eenvoudig onderscheid in de wetenschap: perspectief onderzoeker doet er niet toe, de wet is de wet
In de geesteswet. Kan je niet buiten het perspectief van de onderzoeker
o Bv: onderzoek beleving eerste weken studenten --> onderzoeker is ooit ook student geweest,
deze voorkennis speelt mee in het onderzoek
o De voorkennis die je hebt, gaat altijd meespelen in het onderzoek --> komt later ook terug!
o Is geen probleem volgens Foley: is juist de kracht van de geesteswetenschappen dat je vanuit
uw eigen beleving kan voorstellen hoe het moet zijn voor iemand anders
Belang van het perspectief >< uitschakelen van het perspectief
o Laatste wordt ook wel beschreven als bracketing
Moet je zelf een bepaalde ervaring doorlopen hebben om een goede interpretatie te kunnen maken van wat
mensen u vertellen? Zou het beter zijn om de ervaring niet gehad te hebben (bv zelf nooit student geweest)? --
> hoe word je eigen perspectief ingezet en hoe speelt dat mee in het onderzoek?
Dat je een ervaring nodig hebt om het te begrijpen is wel iets dat in de maatschappij heerst, maar we
kunnen hier niet in mee gaan want dan kunnen we nooit onderzoek doen
Expertise in de humanities
Wat betekent het om expert te zijn in de geesteswetenschappen?
o Mensen kunnen gespecialiseerd zijn in bepaalde stromingen, auteurs, posities …
De rol van expert is niet zozeer eentje van "ik vertrouw wat je zegt", maar iemand die probeert je mee
te nemen in het argument en je probeert te overtuigen Bv: ik ben expert in Wittgenstein en ben ervan
overtuigd dat deze auteur de beste en belangrijkste is --> luisteraar? Maar er zijn toch nog auteurs die
belangrijk zijn? --> moet je dus overtuigen --> op een bepaald punt ben je dus wel of niet overtuigd en
dat hangt volledig van uzelf af -> socratische expertise (inzichten proberen geven)
Bij de wetenschappen is het wat het is, maar bij de geesteswetenschappen ligt het oordeel
bij degene met wie de expert spreekt
Je gaat handvaten aanreiken waarmee luisteraars zelf aan de slag moeten
Wat betekent het om expert te zijn in de wetenschappen? Intellectuele autoriteit p.56 tekst Foley
o In de wetenschappen worden de taken in het onderzoek verdeeld en onderverdeeld in
stukjes die dan achteraf samengebracht worden
o Je bent dus specialist in iets heel specifiek en als andere onderzoeker in het team moet je
dan vertrouwen op die expertise
Pagina 4 van 52
