Sociale psychologie
Hoofdstuk 5 : sociale beïnvloeding
Automatische sociale beïnvloeding
Mensen hebben de neiging om elkaar automatisch te imiteren. We zijn sociale dieren die vatbaar zijn
voor tal van subtiele vormen van beïnvloeding.
Vb. Iemand geeuwt in de les, anderen hebben ook de neiging om sneller te geeuwen.
Subtiele vorm van beïnvloeding waarop vrijwel reflexmatig gereageerd wordt.
Cultuuroverdracht bij dieren
Pasgeborenen imiteren al snel gebaren
Kameleoneffect (Chartrand en Bargh, 1999)
= volwassen imiteren automatisch gedrag uit hun omgeving en passen zich aan zoals een kameleon
De deelnemers werkten samen aan een taak met een handlanger die werd geïnstrueerd om
regelmatig over het gezicht te strijken of met de voeten te schudden. De deelnemers imiteerden
zonder het te beseffen, het motorische gedrag van de handlanger.
Door imitatie maak je duidelijk at je de ander begrijpt, die dan zelf ook het idee heeft dat zij
of hij beter begrepen wordt. Hierdoor verloopt de interactie vlotter.
2e experiment Gaven de handlanger de opdracht om op subtiele wijze non – verbale gedragingen
van bepaalde deelnemers te imiteren, maar van andere niet.
Deelnemers die geïmiteerd werden stonden positiever tegenover de handlanger dan de
deelnemers die niet werden geïmiteerd.
De sociale functie van nabootsing blijkt ook uit het feit dat mensen meer imiteren wanneer ze sterk
gemotiveerd zijn om te affiliëren. De neiging om anderen te imiteren is een fundamenteel aspect van
de menselijke interactie, wat blijkt uit het feit dat dit fenomeen al wordt geconstateerd bij baby’s.
Milgram, Bickman en Berkowits (1969) medewerkers van proefleiders liepen rond in New York en
stopten plots om te kijken naar een appartement. Hoe meer medewerkers keken, hoe meer
passanten hen imiteerden en meekeken.
Dimber, Thunberg en Elmehed (2000) = Confronteerden deelnemers met snel wisselende beelden
van blije of boze gezichten. Hoewel deelnemers zich niet bewust waren van deze beelden, werden
van deze beelden, werden subtiele, niet met het blote oog waar te nemen gelaatacties geregistreerd
die correspondeerden met respectievelijk een glimlach en een gefronst voorhoofd.
Spiegelgedrag bij een blind date werd een groep vrouwen gespiegeld en een andere groep niet.
Spiegelen heeft effect want mannen die dit deden werden aantrekkelijker gevonden.
, Conformiteit
= de neiging om percepties, opinies en gedrag te veranderen, zodat ze in overeenstemming zijn met
de geldende normen.
In individualistische culturen wordt conformiteit soms gezien als een uiting van zwakheid
Normen scheppen verwachtingen, zorgen voor een gevoel van veiligheid en stroomlijnen
interacties
Gemeenschappelijke normen (conversatieregels) vs. Unieke groepsnormen (sekten,
voetbalvandalen)
Conformiteit is evenwel een essentieel onderdeel van elke maatschappelijke systeem.
Vb. Veilig verkeer is ondenkbaar zonder conformiteit
Borst – Taille ratio in de 20e eeuw, Silverstein, Perdu, Peterson en Kelly (1986) Constateerden flink
wat evolutie in de vooropgestelde standaard voor borst en tailleverhouding van vrouwen in de loop
van de eeuw. Het schoonheidsideaal verschoof van welgevormd naar slank.
Mensen willen vaak niet toegeven dat ze zich aan groepsnormen conformeren. Ze proberen
onszelf en andere ervan te overtuigen dat we onafhankelijk zijn.
2.1 De klassieke studies
1. Experiment Muzafer Sherif – autokinetisch effect
Het autokinetisch effect is een visueel effect. Indien je in een compleet donkere ruimte een
onbeweeglijk lichtpunt ziet, heb je toch de indruk dat het licht op en neer beweegt. De meeste
deelnemers schatten de uitwijkafstand tussen 2,5 en 25 cm (individuele verschillen). Er werd eerst
aan de deelnemers gevraagd om te schatten over welke afstand het licht zich verplaatste. Na de
eerste sessie lagen de oordelen dicht bij elkaar maar er was toch nog enige variatie te zien. Na de
tweede sessie convergeerden de oordelen meer, terwijl na de derde sessie iedere groep naar een
gemeenschappelijk oordeel evolueerde.
Constateerde dat in een groep een norm ontstond
Elke groep ontwikkelde een eigen unieke norm waaraan alle groepsleden zich
conformeerden.
Groep volgen om realiteit te doorgronden
Condities
1. Alleen conditie schatten van beweging stabiliseert na enkele minuten
2. Groepsconditie convergentie van individuele oordelen naar een groepsoordeel
3. Nieuweling in de groep adopteert de groepsnorm
2. Solomon Asch (1951)
Geïnteresseerd in de impact van de groep op een individu in een situatie waarin de groep
foute keuzes maakt.
Groep volgen door groepsdruk want men kent de realiteit
Vergelijken van lengte standaardlijnen met drie lijnstukken. De deelnemers voeren de taak uit met 5
anderen mensen (geen proefpersonen). Aanvankelijke consensus iedereen antwoord correct.
Nadien geven 6 van de 7 deelnemers hetzelfde foutieve antwoord. 37% procent van de deelnemers
zullen het foutieve antwoord bevestigen en zich conformeren met de meerderheid. 25% zal zich
nooit conformeren.
Hoofdstuk 5 : sociale beïnvloeding
Automatische sociale beïnvloeding
Mensen hebben de neiging om elkaar automatisch te imiteren. We zijn sociale dieren die vatbaar zijn
voor tal van subtiele vormen van beïnvloeding.
Vb. Iemand geeuwt in de les, anderen hebben ook de neiging om sneller te geeuwen.
Subtiele vorm van beïnvloeding waarop vrijwel reflexmatig gereageerd wordt.
Cultuuroverdracht bij dieren
Pasgeborenen imiteren al snel gebaren
Kameleoneffect (Chartrand en Bargh, 1999)
= volwassen imiteren automatisch gedrag uit hun omgeving en passen zich aan zoals een kameleon
De deelnemers werkten samen aan een taak met een handlanger die werd geïnstrueerd om
regelmatig over het gezicht te strijken of met de voeten te schudden. De deelnemers imiteerden
zonder het te beseffen, het motorische gedrag van de handlanger.
Door imitatie maak je duidelijk at je de ander begrijpt, die dan zelf ook het idee heeft dat zij
of hij beter begrepen wordt. Hierdoor verloopt de interactie vlotter.
2e experiment Gaven de handlanger de opdracht om op subtiele wijze non – verbale gedragingen
van bepaalde deelnemers te imiteren, maar van andere niet.
Deelnemers die geïmiteerd werden stonden positiever tegenover de handlanger dan de
deelnemers die niet werden geïmiteerd.
De sociale functie van nabootsing blijkt ook uit het feit dat mensen meer imiteren wanneer ze sterk
gemotiveerd zijn om te affiliëren. De neiging om anderen te imiteren is een fundamenteel aspect van
de menselijke interactie, wat blijkt uit het feit dat dit fenomeen al wordt geconstateerd bij baby’s.
Milgram, Bickman en Berkowits (1969) medewerkers van proefleiders liepen rond in New York en
stopten plots om te kijken naar een appartement. Hoe meer medewerkers keken, hoe meer
passanten hen imiteerden en meekeken.
Dimber, Thunberg en Elmehed (2000) = Confronteerden deelnemers met snel wisselende beelden
van blije of boze gezichten. Hoewel deelnemers zich niet bewust waren van deze beelden, werden
van deze beelden, werden subtiele, niet met het blote oog waar te nemen gelaatacties geregistreerd
die correspondeerden met respectievelijk een glimlach en een gefronst voorhoofd.
Spiegelgedrag bij een blind date werd een groep vrouwen gespiegeld en een andere groep niet.
Spiegelen heeft effect want mannen die dit deden werden aantrekkelijker gevonden.
, Conformiteit
= de neiging om percepties, opinies en gedrag te veranderen, zodat ze in overeenstemming zijn met
de geldende normen.
In individualistische culturen wordt conformiteit soms gezien als een uiting van zwakheid
Normen scheppen verwachtingen, zorgen voor een gevoel van veiligheid en stroomlijnen
interacties
Gemeenschappelijke normen (conversatieregels) vs. Unieke groepsnormen (sekten,
voetbalvandalen)
Conformiteit is evenwel een essentieel onderdeel van elke maatschappelijke systeem.
Vb. Veilig verkeer is ondenkbaar zonder conformiteit
Borst – Taille ratio in de 20e eeuw, Silverstein, Perdu, Peterson en Kelly (1986) Constateerden flink
wat evolutie in de vooropgestelde standaard voor borst en tailleverhouding van vrouwen in de loop
van de eeuw. Het schoonheidsideaal verschoof van welgevormd naar slank.
Mensen willen vaak niet toegeven dat ze zich aan groepsnormen conformeren. Ze proberen
onszelf en andere ervan te overtuigen dat we onafhankelijk zijn.
2.1 De klassieke studies
1. Experiment Muzafer Sherif – autokinetisch effect
Het autokinetisch effect is een visueel effect. Indien je in een compleet donkere ruimte een
onbeweeglijk lichtpunt ziet, heb je toch de indruk dat het licht op en neer beweegt. De meeste
deelnemers schatten de uitwijkafstand tussen 2,5 en 25 cm (individuele verschillen). Er werd eerst
aan de deelnemers gevraagd om te schatten over welke afstand het licht zich verplaatste. Na de
eerste sessie lagen de oordelen dicht bij elkaar maar er was toch nog enige variatie te zien. Na de
tweede sessie convergeerden de oordelen meer, terwijl na de derde sessie iedere groep naar een
gemeenschappelijk oordeel evolueerde.
Constateerde dat in een groep een norm ontstond
Elke groep ontwikkelde een eigen unieke norm waaraan alle groepsleden zich
conformeerden.
Groep volgen om realiteit te doorgronden
Condities
1. Alleen conditie schatten van beweging stabiliseert na enkele minuten
2. Groepsconditie convergentie van individuele oordelen naar een groepsoordeel
3. Nieuweling in de groep adopteert de groepsnorm
2. Solomon Asch (1951)
Geïnteresseerd in de impact van de groep op een individu in een situatie waarin de groep
foute keuzes maakt.
Groep volgen door groepsdruk want men kent de realiteit
Vergelijken van lengte standaardlijnen met drie lijnstukken. De deelnemers voeren de taak uit met 5
anderen mensen (geen proefpersonen). Aanvankelijke consensus iedereen antwoord correct.
Nadien geven 6 van de 7 deelnemers hetzelfde foutieve antwoord. 37% procent van de deelnemers
zullen het foutieve antwoord bevestigen en zich conformeren met de meerderheid. 25% zal zich
nooit conformeren.
