Volledige samenvatting Wero 1ste jaar Vives Lager Onderwijs

Het menselijk lichaam
1. Bestanddelen van ons voedsel en hun functie
1.1 De functie van voedsel
 Brandstoffunctie
 Herstelfunctie
 Opbouwfunctie
 Beschermfunctie

1.2 Voedende bestanddelen van ons voedsel
 Zetmeel en suiker (Kh)
 Eiwitten (proteïnen)
 Dierlijke en plantaardige vetten (lipiden)
 Mineralen
 Voedingsvezels
 Vitaminen
 Water

1.3 Enkele regels voor een gezonde voeding
 Vaste tijdstippen voeden
 Voldoende afwisseling
 Overdaad schaadt
 Snoep en suiker zeer nadelig voor gezondheid

1.4 Hoe verwerken we ons voedsel?
 Bij geboorte volledig gebit, aangetaste melktanden  gebit beschadigen
 2- 3 maal poetsen  overblijvende voedselresten  geen schade
 Speeksel (verteringsenzymen) afgescheiden door speekselklieren
 Tong duwt spijsbol in slokdarm
 Huig en strotklep: voedsel niet in neus en luchtpijn
 Slokdarm: ringvormige spieren  voedsel naar maag duwen, ligt achter luchtpijp
 Maag: kneedt voedsel + maagsap (Dit bevat meerdere verteringsenzymen)
 Verteerd voedsel komt in dunne darm + verteringsenzymen zoals alvleessap
(alvleesklier) en galsap vervaardig wordt door de lever en tijdelijk opgeslagen kan
worden in galblaas
 Verder in dunnen darm worden voedende bestanddelen opgenomen door bloed
en vervoerd naar alle delen van lichaam
 Onverteerbare stoffen worden afgevoerd door dikke darm
2. De functie van de bloedsomloop
2.1 We bekijken een druppel bloed onder de microscoop
 Witte bloedcellen: immuniteit, beschermen tegen bacteriën
 Rode bloedcellen: vervoeren CO2 en O2 (Hemoglobine)
 Bloedplaatjes: Stollen
 Serum/ plasma: Gele vloeistof, mineralen en eiwitten



2.2 Bloedvaten (zie ppt voor figuur)

,  Slagaders: Vervoert bloed van hart naar longen/ andere organen
 Haarvaten: Slagaders die dunner worden en zich vertakken
 Aders: Voeren bloed naar het hart

2.3 Zo werkt het hart
 Hart is een pomp
 Hartslag in rust: 72 per minuut

2.4 Er gaat iets mis
 Slagaderlijke bloeding: helderrood bloed (zuurstofrijk) spuit schokkend uit wonde
(samentrekking van linkerkamer)
 Aderlijke bloeding: donkerrood bloed (zuurstofarm) vloeit langzaam en in kleine
hoeveelheden naar buten

3. De ademhaling
3.1 Zuurstof en verbranding
3.1.1 Algemeen
Brandstoffen en brandbare stoffen
 Brandstoffen: stoffen om te verbranden omdat energierijk zijn
 Brandbare stoffen: O2 verbruikt en ontstaan gassen zoals CO2 en waterdamp
 Slechts ontbranden als er een minimum ontstekingstemperatuur aanwezig is

Oxidatie
 Verbranden van O2
 Roesten is ook een oxidatie

3.1.2 Bij het menselijk lichaam
Energievoorziening
 Zuurstof die we opnemen gaan we onze voedingstoffen verbranden om energie
te hebben

Uitstoot van CO2
 CO2 ademen we uit en is nuttig voor planten
 Planten hebben CO2 en water nodig, om met behulp van zonlicht er hun eigen
voedingsstoffen van te maken

3.2 Zo ademen we in en uit
Inademen
 Middenrif naar beneden, borstkas uit
 Longen vullen zich met lucht
 Ademen door neus dan wordt lucht gezuiverd en verwarmd

Uitademen
 Middenrif naar boven, borstkas krimpt in
 Longen laten lucht verdwijnen

3.3 De bouw van de longen

,  Bouw: talrijke longblaasjes, omgeven door kleine bloedvaten (=haarvaten)
 Zuurstofgas dringt door wand van longblaasjes en haarvaten, komt in bloed
 Zuurstofarm bloed is het bloed dat ons lichaam heeft doorstroomd en zijn
zuurstof heet afgegeven, heeft CO2 in plaats opgenomen

3.4 Lucht is belangrijk
Gezonde lucht
 21% zuurstofgas
 78% stikstofgas
 1% edelgassen
 0,03% koolfstofdioxidegas

Natuurlijke vervuiling
 Sommige verontreinigende stoffen hebben een natuurlijke oorsprong
 Zoals zeezout, woestijnstof, zaadjes, stuifmeel en sporen van paddenstoelen
 Gassen en stoffen die in de lucht komen door vulkaanuitbarsting (stof en as)

Menselijke vervuiling
 Industriële processen
 Huishoudelijke en industriële verbrandingsprocessen
 Het verkeer
 Zorgt voor problemen:
o Roetdeeltjes en gassen
o Ongunstige scheikundige reacties in de lucht

Milieubeschermende maatregelen
 In de landbouw: biofilters
 In het verkeerd: drieweg- katalysator
 In de industrie: energiebesparende maatregelen
 In het huishouden; afval selecteren

Korstmossen
 Mijden lucht waar een reukje aan zit
 Vreemde wezens
 Bestaan uit schimmel en wier die samen een mini-levensgemeenschap vormen
 Komen op plaatsen voor waar geen andere planten kunnen groeien: kale rotsen,
boomstammen, muren en daken
 Voedingstoffen halen ze uit de lucht
 Plaatsen die ernstig vervuild zijn zie je er geen
 Hoog in de bergen kan je er vinden want daar is lucht zuiver




4. De zintuigen
4.1 Intro
 Levende wezens reageren op veranderingen in hun omgeving

,  Hogere dieren hebben speciale zintuigen
 De mens meer ‘zinnen’ dan de bekende vijf
 Ogen, oren en huid reageren op fysische prikkels, smaak en reuk -> bewust van
chemische prikkels

4.2 Het oog wil ook wel wat
4.2.1 Het oog, een gevoelige camera
 Zien kan heel eenvoudig omschreven worden als het waarnemen van licht
 Voor de mens een belangrijke factor van waarneming
 Zelfs met goed werkende ogen is ons waarnemingsvermogen toch nog begrenst
 Ogen worden soms wel eens bedrogen

4.2.2 De bouw van ons oog
 Het menselijke oog is hol, bolvormig, met vloeistof gevuld orgaan
 Druk van de vloeistof houdt oog bol
 Rust op een vetkussen in een benige oogkas (beschermd tegen schokken/stoten)
 Wimpers en wenkbrauwen verhinderen dat er zweet en water in het oog druipt
 Traanvocht afgescheiden door traanklier, wordt beweging van de oogleden
verspreid over het oog (oog vrij van stofdeeltjes)
 Traanvocht via twee traankanaaltjes en een traanzakje afgevoerd naar neusholte
 Tranen ontstaan door prikkeling van traanklier

De oogbol
 Aan de oogbol zijn er 4 rechte en 2 schuine oogspieren (bewegen mogelijk)
 Oog is opgebouwd uit 3 oogvliezen:
o Het hoornvlies (voorste gedeelte)
o Het vaatvlies (voorzien van bloedvaten
o Het netvlies (binnenste vlies, met gele vlek als lichtgevoeligste gedeelte)
 Plaats waar oogzenuw en bloedvaten het oog verlaten is ongevoelig voor licht
(=de blinde vlek)
 Grootste deel van het oog gevuld met glasachtig lichaam
 Voor glasachtig lichaam ligt de ooglens, door lensbandjes vast aan straallichaam
(verdikte rand van vaatvlies)
 Ruimte tussen hoornvlies en lens is de iris (2 kamers gevuld met kamervocht)
 De opening in de iris wordt pupil genoemd

Zintuigcellen
 Twee soorten zintuigcellen:
o Staafjes: laten bewegingen en objecten waar te nemen in weinig licht
maar kunnen geen kleuren registreren
o Kegeltjes: Kunnen kleur waarnemen, maar kunnen niet werken bij weinig
licht/ ze liggen ter hoogte van de gele vlek in het netvlies

4.2.3 Hoe werkt het oog?
4.2.3.1 Bouw en werking
 Bouw en werking van het oog zijn te vergelijken met een fototoestel