DEEL 1: IK EN DE SAMENLEVING
H1: OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN BEKEND
GEBIED?
sociologie/samenlevingskunde
o Socius (metgezel) + logos (kennis, kunde, wetenschap, wetten)
o wetenschap die bestudeert hoe de mensen samenleven in allerhande sociale verbanden,
door welke wetmatigheden dat samenleven wordt gestuurd en waarom.
o Sociale interactie en handelen binnen samenleving
Sociologen hebben interesse in
o Hoe leven mensen samen in allerhande sociale verbanden?
o Wat zijn de kenmerken van die samenlevingsverbanden?
o Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
Micr
Orthopedagogen in de samenleving o
o Deel uitmaken van het sociaal leven
o In constante interactie met cliënten, collega’s…
o Gevoeligheid voor wat leeft in de maatschappij Meso
Verschillende niveaus Macro
o Micro: menselijke interactie
o Meso: tussen organisaties bedrijven
o Macro: de grotere samenlevingsverbanden
Als orthopedagoog ga je in de samenleving werken. Op het micro niveau gaan we in interactie
treden met de cliënt, maar we worden ook vanuit grotere structuren beïnvloed.
1.1 DE SAMENLEVING ALS SPEELDVELD (metafoor voetbal)
o Speelveld: samenleving
o Spelregels: wetten en gedragsregels
o Spelers: burgers
Spellen
o Samenleving is speelveld met spelregels (wetten en gedragsregels) en spelers
o In samenleving worden spellen gespeeld
Formele spellen
Informele spellen
o Wat we zien en horen: vaak een vertoning
Het speelveld
o Afgebakend door lijnen waartussen deelnemers deelnemen
o Buiten lijnen: personen die niet kunnen meedoen of niet mogen meedoen
1
,Positie
o Niet iedereen in samenleving kan aanspraak maken voor positie in ‘dreamteam’
o Veel mensen ervaren drempels om mee te doen aan de samenleving
Spelers
o Moeten zich aan spelregels houden
o Indien niet aan regels gehouden: bestraft
Formele regels
Informele regels
Regels
o Maatschappelijk leven: beheerst door geboden en verboden
Indien niet voldoen hieraan: boete of gevangenis om je even uit de samenleving te
bannen
o Binnen veld: lijnen bakenen verschillende zones af waarin sommige handelingen wel en niet
zijn toegelaten
o Samenleving: andere regels voor particuliere ruimte dan privaatruimte
Taakverdeling
o Bij elke positie horen specifieke rollen en verwachtingen
Afhankelijk van positie wordt men anders gewaardeerd
Toch iedereen nodig om samenleving draaiende te houden
Waardering
o Aan ieder beroep hangt een waardering: hoog of laag
o Iedereen is nodig in de samenleving
Communiceren
o Hele dag door zijn we aan het communiceren
o Houden best rekening met anderen bij communiceren
o Communicatie hangt ook af van de positie tussen leden
Leiders
o In samenleving zijn er formele en informele leiders
Formele leiders: via officiële kanalen op die positie terechtgekomen
o Conflicten tussen formele en informele leiders maken deel uit van dagelijkse leven van elke
organisatie
Macht
o In samenleving: velen willen eigen maatschappelijke status verbeteren macht verwerven
Tribune
o Plaats van de socioloog
Zit recht in sociale werkelijkheid en observeert deze
Neemt afstand van het gegeven, bestudeert dit en heeft daar betekenis aan
o Je hebt pas vrijheid wanneer er spelregels zijn
Spelregels zorgen voor zekerheid en voorspelbaarheid
2
, Als de regels onbestaande zijn is voetbal oorlog
o Mensen achter de schermen bepalen mee hoe deelnemers zich moeten gedragen op het
maatschappelijk veld
Politici bepalen hoe wij ons moeten gedragen om de coronacrisis te overwinnen
1.2 HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR DE BRIL VAN DE SOCIOLOOG
1.2.1 INLEIDING
Sociologische verbeelding volgens Mills
o Het vermogen om afstand te nemen van onze dagelijkse levens en er anders naar te kijken,
los van de vertrouwde routines met een frisse blik.
o Zoeken naar een meer achterliggende werkelijkheid
o Socioloog : alternatief standpunt innemen
Niet kijken door eigen bril
3 componenten van de sociologische verbeelding
o Historie/geschiedenis: hoe kwam een samenleving tot stand en
hoe verandert ze?
o Biografie: welke mensen bevolken een bepaalde samenleving?
Persoonlijke kenmerken, keuzes en wat bepaald welke
weg je uitgaat in je leven
Hoe is onze demografische samenleving gevormd tot hoe die nu vandaag de dag is?
o Sociale structuur: welke instituties bepalen ons leven, hoe werken ze, hoe houden ze de
maatschappelijke orde in stand?
Geheel van relaties die iemand heeft en connectie tot instituties en ho staan met
mensen, waar ben je mee geconfronteerd
1.2.2 OVER ETEN EN DRINKEN
o Eetgewoontes en hoe wij omgaan met voeding en eten verschilt veel met vroeger
Veel verschillende eetculturen met andere gewoontes
o Statussymbool: een teken dat niet functioneel wordt gebruikt, maar als verwijzing naar
rijkdom, macht en prestige
Koffie
Drie componenten
o geschiedenis: eten nu met mes en vork ipv stokjes of onze handen, nu eten we gezonder dan
vroeger
o Sociale structuur: onze sociale structuur en in welke groepen je je bevindt beïnvloed ook
eetgewoontes en hoe je omgaat met eten
o Biografie : individuele keuzes van mensen in verband met eetgewoonten zoals veganisme of
vegetarisch eten
1.2.3 OVER SPORT
Drie componenten
o Sociale structuur: sport is sociaal gekleurd
3
, o Biografie: eigen keuzes die je maakt om een bepaalde keuze voor een sport te maken hangt
samen met het statussymbool dat je wil uiten
o Geschiedenis: laatste trends binnen lifestyle en sport zijn compleet anders dan vroeger
Sport als drager van symbolische codes
o Hogere sporten: hebben waarden als distance en finesse
Zeer weinig lichamelijk contact zoals racketsporten, hockey, golf…
o Sporten bij de arbeidsklasse: patroon van lijf-aan-lijfgevechten
Boksen, basket…
1.2.4 OVER LIFESTYLE EN LIJFSTIJL
Lifestylebladen
o Informeren over cultuur die richtinggevend is voor imago van moderne, vrije mens
o Niet wat men is maar wat men lijkt is belangrijk
Duidelijk beeld van lijfstijl: ideale mannen- en vrouwenlichaam
De cultuur van de look
o Via massamedia: nieuwe cultuur- en lichaamsidealen dringen langzaam door tot brede lagen
van de bevolking
Indien het zo ver is: verliezen trendy karakter en gaan naar nieuwe trend
o De ‘streefklasse’ onderscheidt zich niet langer aan haar inkomen of materiële consumptie
maar aan de hand van subtiele vormen van consumptie. Het gaat over zaken die een
verfijnde kennis en cultuur uitstralen
1.2.5 OVER LIEFDE
Partnerkeuze
o Mensen huwen binnen hetzelfde sociale milieu, religieuze overtuigingen, etnische herkomst,
opleiding…
Waarom?
o Veel gemeenschappelijkheden
o Minder risico op conflicten
o Sociale druk
o Heteronormativiteit
Alles is contingent maar niet arbitrair
o Contingent
Alles had anders kunnen zijn dan het nu is
Alles had anders kunnen zijn: code van sociaal handelen had anders kunnen zijn dan
datgene wat wij vandaag als ‘normaal’ beschouwen
o Arbitrair
Toch is het leven niet arbitrair, willekeurig of louter toevallig.
Het is niet omdat een bepaald gebruik anders had kunnen zijn dat er geen goede
reden bestaat waarom het nu zo is
o Socioloog gaat kijken naar deze ‘format’ van samenleving
Niet los van het verleden
Historische context staat niet los van verleden
4
H1: OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN BEKEND
GEBIED?
sociologie/samenlevingskunde
o Socius (metgezel) + logos (kennis, kunde, wetenschap, wetten)
o wetenschap die bestudeert hoe de mensen samenleven in allerhande sociale verbanden,
door welke wetmatigheden dat samenleven wordt gestuurd en waarom.
o Sociale interactie en handelen binnen samenleving
Sociologen hebben interesse in
o Hoe leven mensen samen in allerhande sociale verbanden?
o Wat zijn de kenmerken van die samenlevingsverbanden?
o Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
Micr
Orthopedagogen in de samenleving o
o Deel uitmaken van het sociaal leven
o In constante interactie met cliënten, collega’s…
o Gevoeligheid voor wat leeft in de maatschappij Meso
Verschillende niveaus Macro
o Micro: menselijke interactie
o Meso: tussen organisaties bedrijven
o Macro: de grotere samenlevingsverbanden
Als orthopedagoog ga je in de samenleving werken. Op het micro niveau gaan we in interactie
treden met de cliënt, maar we worden ook vanuit grotere structuren beïnvloed.
1.1 DE SAMENLEVING ALS SPEELDVELD (metafoor voetbal)
o Speelveld: samenleving
o Spelregels: wetten en gedragsregels
o Spelers: burgers
Spellen
o Samenleving is speelveld met spelregels (wetten en gedragsregels) en spelers
o In samenleving worden spellen gespeeld
Formele spellen
Informele spellen
o Wat we zien en horen: vaak een vertoning
Het speelveld
o Afgebakend door lijnen waartussen deelnemers deelnemen
o Buiten lijnen: personen die niet kunnen meedoen of niet mogen meedoen
1
,Positie
o Niet iedereen in samenleving kan aanspraak maken voor positie in ‘dreamteam’
o Veel mensen ervaren drempels om mee te doen aan de samenleving
Spelers
o Moeten zich aan spelregels houden
o Indien niet aan regels gehouden: bestraft
Formele regels
Informele regels
Regels
o Maatschappelijk leven: beheerst door geboden en verboden
Indien niet voldoen hieraan: boete of gevangenis om je even uit de samenleving te
bannen
o Binnen veld: lijnen bakenen verschillende zones af waarin sommige handelingen wel en niet
zijn toegelaten
o Samenleving: andere regels voor particuliere ruimte dan privaatruimte
Taakverdeling
o Bij elke positie horen specifieke rollen en verwachtingen
Afhankelijk van positie wordt men anders gewaardeerd
Toch iedereen nodig om samenleving draaiende te houden
Waardering
o Aan ieder beroep hangt een waardering: hoog of laag
o Iedereen is nodig in de samenleving
Communiceren
o Hele dag door zijn we aan het communiceren
o Houden best rekening met anderen bij communiceren
o Communicatie hangt ook af van de positie tussen leden
Leiders
o In samenleving zijn er formele en informele leiders
Formele leiders: via officiële kanalen op die positie terechtgekomen
o Conflicten tussen formele en informele leiders maken deel uit van dagelijkse leven van elke
organisatie
Macht
o In samenleving: velen willen eigen maatschappelijke status verbeteren macht verwerven
Tribune
o Plaats van de socioloog
Zit recht in sociale werkelijkheid en observeert deze
Neemt afstand van het gegeven, bestudeert dit en heeft daar betekenis aan
o Je hebt pas vrijheid wanneer er spelregels zijn
Spelregels zorgen voor zekerheid en voorspelbaarheid
2
, Als de regels onbestaande zijn is voetbal oorlog
o Mensen achter de schermen bepalen mee hoe deelnemers zich moeten gedragen op het
maatschappelijk veld
Politici bepalen hoe wij ons moeten gedragen om de coronacrisis te overwinnen
1.2 HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR DE BRIL VAN DE SOCIOLOOG
1.2.1 INLEIDING
Sociologische verbeelding volgens Mills
o Het vermogen om afstand te nemen van onze dagelijkse levens en er anders naar te kijken,
los van de vertrouwde routines met een frisse blik.
o Zoeken naar een meer achterliggende werkelijkheid
o Socioloog : alternatief standpunt innemen
Niet kijken door eigen bril
3 componenten van de sociologische verbeelding
o Historie/geschiedenis: hoe kwam een samenleving tot stand en
hoe verandert ze?
o Biografie: welke mensen bevolken een bepaalde samenleving?
Persoonlijke kenmerken, keuzes en wat bepaald welke
weg je uitgaat in je leven
Hoe is onze demografische samenleving gevormd tot hoe die nu vandaag de dag is?
o Sociale structuur: welke instituties bepalen ons leven, hoe werken ze, hoe houden ze de
maatschappelijke orde in stand?
Geheel van relaties die iemand heeft en connectie tot instituties en ho staan met
mensen, waar ben je mee geconfronteerd
1.2.2 OVER ETEN EN DRINKEN
o Eetgewoontes en hoe wij omgaan met voeding en eten verschilt veel met vroeger
Veel verschillende eetculturen met andere gewoontes
o Statussymbool: een teken dat niet functioneel wordt gebruikt, maar als verwijzing naar
rijkdom, macht en prestige
Koffie
Drie componenten
o geschiedenis: eten nu met mes en vork ipv stokjes of onze handen, nu eten we gezonder dan
vroeger
o Sociale structuur: onze sociale structuur en in welke groepen je je bevindt beïnvloed ook
eetgewoontes en hoe je omgaat met eten
o Biografie : individuele keuzes van mensen in verband met eetgewoonten zoals veganisme of
vegetarisch eten
1.2.3 OVER SPORT
Drie componenten
o Sociale structuur: sport is sociaal gekleurd
3
, o Biografie: eigen keuzes die je maakt om een bepaalde keuze voor een sport te maken hangt
samen met het statussymbool dat je wil uiten
o Geschiedenis: laatste trends binnen lifestyle en sport zijn compleet anders dan vroeger
Sport als drager van symbolische codes
o Hogere sporten: hebben waarden als distance en finesse
Zeer weinig lichamelijk contact zoals racketsporten, hockey, golf…
o Sporten bij de arbeidsklasse: patroon van lijf-aan-lijfgevechten
Boksen, basket…
1.2.4 OVER LIFESTYLE EN LIJFSTIJL
Lifestylebladen
o Informeren over cultuur die richtinggevend is voor imago van moderne, vrije mens
o Niet wat men is maar wat men lijkt is belangrijk
Duidelijk beeld van lijfstijl: ideale mannen- en vrouwenlichaam
De cultuur van de look
o Via massamedia: nieuwe cultuur- en lichaamsidealen dringen langzaam door tot brede lagen
van de bevolking
Indien het zo ver is: verliezen trendy karakter en gaan naar nieuwe trend
o De ‘streefklasse’ onderscheidt zich niet langer aan haar inkomen of materiële consumptie
maar aan de hand van subtiele vormen van consumptie. Het gaat over zaken die een
verfijnde kennis en cultuur uitstralen
1.2.5 OVER LIEFDE
Partnerkeuze
o Mensen huwen binnen hetzelfde sociale milieu, religieuze overtuigingen, etnische herkomst,
opleiding…
Waarom?
o Veel gemeenschappelijkheden
o Minder risico op conflicten
o Sociale druk
o Heteronormativiteit
Alles is contingent maar niet arbitrair
o Contingent
Alles had anders kunnen zijn dan het nu is
Alles had anders kunnen zijn: code van sociaal handelen had anders kunnen zijn dan
datgene wat wij vandaag als ‘normaal’ beschouwen
o Arbitrair
Toch is het leven niet arbitrair, willekeurig of louter toevallig.
Het is niet omdat een bepaald gebruik anders had kunnen zijn dat er geen goede
reden bestaat waarom het nu zo is
o Socioloog gaat kijken naar deze ‘format’ van samenleving
Niet los van het verleden
Historische context staat niet los van verleden
4
