Gedrags- en emotionele problemen
1.2 Wat zijn gedrags- en emotionele problemen?
1.2.1 Terminologie
Een overkoepelende beschrijvende term:
- Voor kinderen die zich zichtbaar ongewoon of abnormaal gedragen of
- Die zichtbaar ongewone of abnormale emoties vertonen,
- En dat afgezien van de ernst, de oorzaak, of de context van het gedrag of de emotie.
Ook kinderen met (functionele) lichamelijke klachten die onvoldoende verklaard kunnen worden
door een lichamelijke ziekte hebben gedrags- en emotionele problemen.
Enkele aspecten in de veelheid van GES:
- Licht en tijdelijk als reactie op nieuwe situaties (bv. zeuren en woedebuien als reactie op de
geboorte van een broertje of zusje).
- Gedragingen die slechts in bepaalde situaties en of bij bepaalde personen voorkomen (bv.
een kind weigert zich te schikken naar de regels van een bepaalde leerkracht).
- Gedragingen die leeftijds- of fase gebonden zijn (bv. opstandigheid tijdens de puberteit).
- Ernstige problemen zoals oppositioneel-opstandig gedrag (ODD),
aandachtstekortstoornissen, stemmingsstoornissen.
o De problemen worden ernstig wanneer ze langdurig of blijvend worden, in
combinatie met andere problemen (bv. combinatie van drukte maken en impulsief
zijn) en/of wanneer ze ernstig lijden tot gevolg hebben bij het kind en/of omgeving.
1.2.2 Aandachtspunten bij het definiëren
Gedrags- en emotionele problemen zijn geen eenduidig waarneembare en objectief te identificeren
eenheid. Ze worden op een bepaald moment in de tijd door welbepaalde personen uit de omgeving
van het kind in een welbepaalde socio-economische en culturele context opgemerkt en worden
storend, ongewenst, of ongewoon genoemd.
Alvorens gedrag of emoties als problematisch te benoemen, dient men rekening te houden met:
- Het ontwikkelingsperspectief
- De continuümgedachte
- De context
- De informant
1.2.2.1 Het ontwikkelingsperspectief
- Gedrag en emoties die op de ene leeftijd nog adequaat worden genoemd, zijn dat op een
andere leeftijd niet meer. Wat is nog gepast voor zijn of haar leeftijd?
- Ouders en leerkrachten zullen van een kleuter bijvoorbeeld meer verdragen dan van een
kind uit het basisonderwijs (bv. zeuren, eisen, aanklampend gedrag).
- Kennis van de normale ontwikkelingspsychologie van kinderen is belangrijk om de
normaliteit van gedrag in te schatten.
o Voorbeelden van gepast gedrag:
Nachtelijk huilgedrag bij baby van 6 maanden.
Woedebuien bij kleuter van 5 jaar.
1
, o Voorbeelden van ongepast gedrag:
9-jarige die nog elke nacht in bed plast.
Baby die blijft doorhuilen ’s nachts.
1.2.2.2 De continuümgedachte
- Alle kinderen stellen wel eens gedragsproblemen (gedragingen of emoties). Alle kinderen zijn
wel eens koppig, opstandig, agressief, angstig, verdrietig, …
- Gedragingen en emoties kunnen echter op een continuüm geplaatst worden naargelang de
ernst, intensiteit en chronociteit (= als aandoening langdurig blijft).
o Bij kinderen met GES zijn deze emoties frequenter, intenser, langduriger en in
verschillende situaties.
- Waar precies de grens tussen het normale en het problematisch dient te worden getrokken,
is niet eenvoudig te bepalen.
1.2.2.3 De context
- Gedragsproblemen doen zich altijd in een bepaalde situatie voor.
- Soms is er enkel probleem in één situatie: thuis, maar niet op
school; op school, maar niet thuis; bij één ouder; bij
leeftijdsgenoten; bij een bepaalde leerkracht; …
1.2.2.4 De informant
- Wie geeft aan dat het kind problemen manifesteert?
- Soms hebben verschillende informanten een verschillende perceptie van het gedrag van een
kind:
o Persoonlijksheidsfactoren van de ouders, bv. overbezorgd, depressie
o Band met het kind.
o Onvoldoende inzicht in de ontwikkelingsfases.
o Relatieproblemen tussen ouders.
- Wanneer ouders problemen hebben met hun kind, kan men steeds stellen dat er
opvoedingsproblemen zijn (ook al vertoont het kind geen GES).
Tussendoortje: ODD (oppositioneel-opstandige stoornis) en CD (normoverschrijdend-
gedragsstoornis)
1. Oppositionele-opstandige stoornis (ODD; Oppositional Defiant Disorder)
A:
- Patroon bestaand uit een boze/prikkelbare stemming, brutaal/ongehoorzaam gedrag of
ontevredenheid,
- Dat minstens zes maanden duurt,
- Zoals blijkt uit minstens vier van de symptomen uit één van de volgende categorieën,
- En dan wordt vertoond tijdens interacties met minstens één persoon die geen broer of zus
van de betrokkene is.
B:
- De verstoring in het gedrag gaat samen met lijdensdruk bij de betrokkene zelf of anderen in
zijn of haar sociale omgeving,
2
1.2 Wat zijn gedrags- en emotionele problemen?
1.2.1 Terminologie
Een overkoepelende beschrijvende term:
- Voor kinderen die zich zichtbaar ongewoon of abnormaal gedragen of
- Die zichtbaar ongewone of abnormale emoties vertonen,
- En dat afgezien van de ernst, de oorzaak, of de context van het gedrag of de emotie.
Ook kinderen met (functionele) lichamelijke klachten die onvoldoende verklaard kunnen worden
door een lichamelijke ziekte hebben gedrags- en emotionele problemen.
Enkele aspecten in de veelheid van GES:
- Licht en tijdelijk als reactie op nieuwe situaties (bv. zeuren en woedebuien als reactie op de
geboorte van een broertje of zusje).
- Gedragingen die slechts in bepaalde situaties en of bij bepaalde personen voorkomen (bv.
een kind weigert zich te schikken naar de regels van een bepaalde leerkracht).
- Gedragingen die leeftijds- of fase gebonden zijn (bv. opstandigheid tijdens de puberteit).
- Ernstige problemen zoals oppositioneel-opstandig gedrag (ODD),
aandachtstekortstoornissen, stemmingsstoornissen.
o De problemen worden ernstig wanneer ze langdurig of blijvend worden, in
combinatie met andere problemen (bv. combinatie van drukte maken en impulsief
zijn) en/of wanneer ze ernstig lijden tot gevolg hebben bij het kind en/of omgeving.
1.2.2 Aandachtspunten bij het definiëren
Gedrags- en emotionele problemen zijn geen eenduidig waarneembare en objectief te identificeren
eenheid. Ze worden op een bepaald moment in de tijd door welbepaalde personen uit de omgeving
van het kind in een welbepaalde socio-economische en culturele context opgemerkt en worden
storend, ongewenst, of ongewoon genoemd.
Alvorens gedrag of emoties als problematisch te benoemen, dient men rekening te houden met:
- Het ontwikkelingsperspectief
- De continuümgedachte
- De context
- De informant
1.2.2.1 Het ontwikkelingsperspectief
- Gedrag en emoties die op de ene leeftijd nog adequaat worden genoemd, zijn dat op een
andere leeftijd niet meer. Wat is nog gepast voor zijn of haar leeftijd?
- Ouders en leerkrachten zullen van een kleuter bijvoorbeeld meer verdragen dan van een
kind uit het basisonderwijs (bv. zeuren, eisen, aanklampend gedrag).
- Kennis van de normale ontwikkelingspsychologie van kinderen is belangrijk om de
normaliteit van gedrag in te schatten.
o Voorbeelden van gepast gedrag:
Nachtelijk huilgedrag bij baby van 6 maanden.
Woedebuien bij kleuter van 5 jaar.
1
, o Voorbeelden van ongepast gedrag:
9-jarige die nog elke nacht in bed plast.
Baby die blijft doorhuilen ’s nachts.
1.2.2.2 De continuümgedachte
- Alle kinderen stellen wel eens gedragsproblemen (gedragingen of emoties). Alle kinderen zijn
wel eens koppig, opstandig, agressief, angstig, verdrietig, …
- Gedragingen en emoties kunnen echter op een continuüm geplaatst worden naargelang de
ernst, intensiteit en chronociteit (= als aandoening langdurig blijft).
o Bij kinderen met GES zijn deze emoties frequenter, intenser, langduriger en in
verschillende situaties.
- Waar precies de grens tussen het normale en het problematisch dient te worden getrokken,
is niet eenvoudig te bepalen.
1.2.2.3 De context
- Gedragsproblemen doen zich altijd in een bepaalde situatie voor.
- Soms is er enkel probleem in één situatie: thuis, maar niet op
school; op school, maar niet thuis; bij één ouder; bij
leeftijdsgenoten; bij een bepaalde leerkracht; …
1.2.2.4 De informant
- Wie geeft aan dat het kind problemen manifesteert?
- Soms hebben verschillende informanten een verschillende perceptie van het gedrag van een
kind:
o Persoonlijksheidsfactoren van de ouders, bv. overbezorgd, depressie
o Band met het kind.
o Onvoldoende inzicht in de ontwikkelingsfases.
o Relatieproblemen tussen ouders.
- Wanneer ouders problemen hebben met hun kind, kan men steeds stellen dat er
opvoedingsproblemen zijn (ook al vertoont het kind geen GES).
Tussendoortje: ODD (oppositioneel-opstandige stoornis) en CD (normoverschrijdend-
gedragsstoornis)
1. Oppositionele-opstandige stoornis (ODD; Oppositional Defiant Disorder)
A:
- Patroon bestaand uit een boze/prikkelbare stemming, brutaal/ongehoorzaam gedrag of
ontevredenheid,
- Dat minstens zes maanden duurt,
- Zoals blijkt uit minstens vier van de symptomen uit één van de volgende categorieën,
- En dan wordt vertoond tijdens interacties met minstens één persoon die geen broer of zus
van de betrokkene is.
B:
- De verstoring in het gedrag gaat samen met lijdensdruk bij de betrokkene zelf of anderen in
zijn of haar sociale omgeving,
2
