WERK EN WELZIJN
2021-2022
Nele Thys
,Inhoudsopgave
1. WERKGELUK................................................................................................................................................ 3
1.1. GESCHIEDENIS VAN WERKGELUK .......................................................................................................................... 3
1.1.1. De Prehistorie.............................................................................................................................. 3
1.1.2. Landbouwrevolutie ..................................................................................................................... 3
1.1.3. Steden en ambachten ................................................................................................................. 3
1.1.4. Industriële revolutie .................................................................................................................... 4
1.1.5. Tijdperk van tevredenheid .......................................................................................................... 4
1.1.6. Tijdperk van hoge verwachtingen (1995 - …) .............................................................................. 5
1.2. WERKGELUK: HET CONCEPT ................................................................................................................................ 5
1.2.1. Hedonistisch werkgeluk ....................................................................................................................... 5
1.2.2. Eudemonisch geluk .............................................................................................................................. 5
1.2.3. Hedonistisch & Eudonomisch geluk ..................................................................................................... 6
1.2.4. Welzijn op het werk - werkgeluk .......................................................................................................... 6
1.4. WAT ERVAREN WE? UIT ONDERZOEK .................................................................................................................. 13
1.4.1. Conclusie ............................................................................................................................................ 14
1.5. WIE IS HET MEEST GELUKKIG OP HET WERK? ......................................................................................................... 15
1.5.1. Conclusie van beroepen en sectoren .................................................................................................. 16
1.6. HOE WERKGELUK VERHOGEN? ........................................................................................................................... 17
2. EMOTIONELE ARBEID ................................................................................................................................ 20
2.1. EMOTIES OP DE WERKVLOER ............................................................................................................................. 20
2.1.1. Functies van emoties.......................................................................................................................... 20
2.2. DEFINITIE EMOTIONELE ARBEID .......................................................................................................................... 20
2.3. EMOTIES IN JE JOB GEBRUIKEN ........................................................................................................................... 21
2.3.1. Psychotherapie................................................................................................................................... 21
2.4. EMOTIES REGULEREN ....................................................................................................................................... 24
2.4.1. Emotionele dissonantie ...................................................................................................................... 24
2.4.2. Samenvatting: omgaan met emotionele dissonantie ........................................................................ 26
2.5. COMPASSIEMOEHEID ....................................................................................................................................... 27
2.5.1. Gevolgen van compassiemoeheid ...................................................................................................... 27
2.5.2. Risicofactoren van compassiemoeheid (bij verpleegkundigen) ......................................................... 27
2.5.3. Beschermende factoren van compassiemoeheid ............................................................................... 28
2.5.4. Hoe compassiemoeheid meten? ........................................................................................................ 28
2.6. SECUNDAIRE TRAUMATISCHE STRESS ................................................................................................................... 30
2.6.1. Symptomen ........................................................................................................................................ 30
2.6.2. Verschil secundaire stress en burn-out .............................................................................................. 30
2.7. PLAATSVERVANGEND TRAUMA .......................................................................................................................... 31
2.8. WAT TE DOEN? .............................................................................................................................................. 32
2.8.1. Kennen ............................................................................................................................................... 33
2.8.2. Herkennen: signalen .......................................................................................................................... 33
2.8.3. Doen: Hoe zorg ik voor mezelf?.......................................................................................................... 34
2.8.4. Voelen: hoe aanvaard ik wat ik voel? ................................................................................................ 35
3. BURN-OUT ................................................................................................................................................ 36
3.1. HISTORIEK VAN BURN-OUT................................................................................................................................ 36
3.2. OMSCHRIJVING .............................................................................................................................................. 37
3.3. OORZAKEN VAN BURN-OUT............................................................................................................................... 40
3.4. BURN OUT IDENTIFICEREN................................................................................................................................. 43
3.5. BEHANDELING VAN BURN-OUT .......................................................................................................................... 43
3.5.1. Preventie ............................................................................................................................................ 43
3.5.2. Curatief (= proberen genezen bij uitval)............................................................................................. 44
- Recuperatie (van ‘platte rust’ naar milde fysieke activiteit) ...................................................................... 44
- Afspraken tussen werknemer en werkomgeving tijdens ‘time-out’ ........................................................... 44
- Inzicht in stressmechanisme en symptomen (psycho-educatie) ................................................................ 44
, - Gebruik metaforen! (Weegschaal, batterij ...) ........................................................................................... 44
- Inzicht in ‘persoonlijk aandeel’ (vooral perfectionisten en jaknikkers) ...................................................... 44
- Inzicht in balans werkeisen/hulpbronnen .................................................................................................. 44
- Reflectie betekenis van werk ..................................................................................................................... 44
3.5.3. Re-integratie ...................................................................................................................................... 44
5. DISCLOSURE (= OPENBAAR MAKEN VAN PROBLEMEN DIE JE HEBT) .......................................................... 44
5.1. VERSCHILLENDE TYPES DISCLOSURE ..................................................................................................................... 45
5.2. TO DISCLOSURE OR NOT TO DISCLOSURE: VOOR- EN NADELEN .................................................................................. 45
5.2.1. Beïnvloedende factoren ..................................................................................................................... 46
5.3. NADENKEN OVER DISCLOSURE ........................................................................................................................... 46
5.4. DISCLOSURE VOORBEREIDEN EN UITVOEREN ......................................................................................................... 47
5.5. WANNEER IEMAND NIET AAN DISCLOSURE WIL DOEN ............................................................................................. 47
5.6. SOLLICITEREN MET EEN AH: MOEILIJKER OM AAN DISCLOSURE TE DOEN ..................................................................... 48
5.7. REDENEN OM PMAH AAN TE WERVEN ................................................................................................................ 48
5.8. VOORBEELDCASUS: TINI ................................................................................................................................... 48
6. MIDDELENMISBRUIK OP HET WERK .......................................................................................................... 50
6.1. MIDDELENGEBRUIK EN WERK ............................................................................................................................ 50
6.1.1. Mogelijke gevolgen van alcoholgebruik op het werk ......................................................................... 52
6.2. WETGEVEND KADER ........................................................................................................................................ 52
6.3. WETGEVING VERTALEN NAAR PRAKTIJK................................................................................................................ 52
6.3. INHOUD VAN ZO’N BELEID ROND MIDDELENGEBRUIK .............................................................................................. 53
6.4. PROBLEMATISCH GEBRUIK OP HET WERK .............................................................................................................. 54
6.5. SIGNALEN DAT IEMAND GEBRUIKT ...................................................................................................................... 54
6.6. RICHTLIJNEN BIJ ACUUT MISBRUIK ...................................................................................................................... 55
6.7. RICHTLIJNEN BIJ CHRONISCH MISBRUIK ................................................................................................................ 55
6.8. HOE REAGEREN ALS COLLEGA?........................................................................................................................... 56
7. WERKEN MET EEN (PSYCHISCHE) KWETSBAARHEID................................................................................... 57
7.1. DE UITDAGING ............................................................................................................................................... 57
7.1.1. Waarom werken?............................................................................................................................... 57
7.1.2. Wie zijn mensen met een kwetsbaarheid op het werk....................................................................... 58
7.1.3. Werkbaarheid .................................................................................................................................... 61
7.1.4. BARRIÈRES.................................................................................................................................................. 62
7.2. BEGELEIDING NAAR WERK ................................................................................................................................. 66
7.2.1. Grote organisaties en instanties ........................................................................................................ 66
7.2.2. De artsen ............................................................................................................................................ 67
7.2.2. WETENSCHAP ACHTER DE PRAKTIJK.................................................................................................................. 68
7.2.3 Begeleiding naar werk: praktijk in België............................................................................................ 72
7.2.4. Re-integratietraject & Progressieve tewerkstelling ........................................................................... 74
8. DISCRIMINATIE ......................................................................................................................................... 75
8.1. DEFINITIE DISCRIMINATIE .................................................................................................................................. 75
8.2. DIRECTIE DISCRIMINATIE ................................................................................................................................... 76
8.2.1. Definitie directe discriminatie ............................................................................................................ 76
8.3. INDIRECTE DISCRIMINATIE ................................................................................................................................. 77
8.3.1. Definitie indirecte discriminatie ......................................................................................................... 77
8.4. POSITIEVE DISCRIMINATIE ................................................................................................................................. 77
8.5. OPDRACHT GEVEN & DISCRIMINATIE DOOR ASSOCIATIE .......................................................................................... 78
8.6. MEERVOUDIGE DISCRIMINATIE .......................................................................................................................... 78
9. ONGEWENST GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG OP HET WERK (OGGW)................................................... 80
9.1. CIJFERS ......................................................................................................................................................... 80
9.2. RISICOGROEPEN.............................................................................................................................................. 81
9.3. OGGW: GEWELD OP HET WERK ........................................................................................................................ 82
9.4. OGGW: ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK ......................................................................................... 82
, 9.4.1. Gevolgen van seksueel overschrijdend gedrag op het werk .............................................................. 83
9.5. OGGW: PESTERIJEN OP HET WERK .................................................................................................................... 83
9.5.1. Gevolgen van pesten .......................................................................................................................... 85
9.5.2. Pesten: meten wie wordt gepest........................................................................................................ 85
1. Werkgeluk
1.1. Geschiedenis van werkgeluk
1.1.1. De Prehistorie
- Jager-verzamelaars die rondtrekken doorheen de wereld
- Zoeken naar voedsel
- ‘Werken’ = overleven
- Mensen verwachten geen werkgeluk, maar willen gewoon overleven
1.1.2. Landbouwrevolutie
- Niet constant jagen
- Domesticeren, goederen en voedsel opslaan om winter te overbruggen zodat er niet
constant moet rondgetrokken worden
à Meer opbrengst en voedseloverschotten: succes voor biologisch overleven = enorme
bevolkingstoename
MAAR,
- Psychologische nederlaag: angst en onzekerheid over de toekomst, het weer, de oogst
- Er moet gepland worden, gewerkt worden, …
à Werk werd meer en meer gezien als een straf of vernedering
- Werk en geluk worden gescheiden
- Morele en religieuze geboden (niet werken werd gezien als een hoofdzonde, anders ben
je lui bijv. in het christendom)
1.1.3. Steden en ambachten
- We zijn erin geslaagd veel voedsel te oogsten en bewaren
- In steden ontstaan de gilden: bijv. bakkers, lakens weven, timmerlieden, smidsen, …
(beginnen zich in organisaties te vestigen)
à Werken voor geld blijft een vorm van slavernij
o Karl Marx: verlichtingsfilosoof
- 'uit werk kan ook geluk gehaald worden’
2021-2022
Nele Thys
,Inhoudsopgave
1. WERKGELUK................................................................................................................................................ 3
1.1. GESCHIEDENIS VAN WERKGELUK .......................................................................................................................... 3
1.1.1. De Prehistorie.............................................................................................................................. 3
1.1.2. Landbouwrevolutie ..................................................................................................................... 3
1.1.3. Steden en ambachten ................................................................................................................. 3
1.1.4. Industriële revolutie .................................................................................................................... 4
1.1.5. Tijdperk van tevredenheid .......................................................................................................... 4
1.1.6. Tijdperk van hoge verwachtingen (1995 - …) .............................................................................. 5
1.2. WERKGELUK: HET CONCEPT ................................................................................................................................ 5
1.2.1. Hedonistisch werkgeluk ....................................................................................................................... 5
1.2.2. Eudemonisch geluk .............................................................................................................................. 5
1.2.3. Hedonistisch & Eudonomisch geluk ..................................................................................................... 6
1.2.4. Welzijn op het werk - werkgeluk .......................................................................................................... 6
1.4. WAT ERVAREN WE? UIT ONDERZOEK .................................................................................................................. 13
1.4.1. Conclusie ............................................................................................................................................ 14
1.5. WIE IS HET MEEST GELUKKIG OP HET WERK? ......................................................................................................... 15
1.5.1. Conclusie van beroepen en sectoren .................................................................................................. 16
1.6. HOE WERKGELUK VERHOGEN? ........................................................................................................................... 17
2. EMOTIONELE ARBEID ................................................................................................................................ 20
2.1. EMOTIES OP DE WERKVLOER ............................................................................................................................. 20
2.1.1. Functies van emoties.......................................................................................................................... 20
2.2. DEFINITIE EMOTIONELE ARBEID .......................................................................................................................... 20
2.3. EMOTIES IN JE JOB GEBRUIKEN ........................................................................................................................... 21
2.3.1. Psychotherapie................................................................................................................................... 21
2.4. EMOTIES REGULEREN ....................................................................................................................................... 24
2.4.1. Emotionele dissonantie ...................................................................................................................... 24
2.4.2. Samenvatting: omgaan met emotionele dissonantie ........................................................................ 26
2.5. COMPASSIEMOEHEID ....................................................................................................................................... 27
2.5.1. Gevolgen van compassiemoeheid ...................................................................................................... 27
2.5.2. Risicofactoren van compassiemoeheid (bij verpleegkundigen) ......................................................... 27
2.5.3. Beschermende factoren van compassiemoeheid ............................................................................... 28
2.5.4. Hoe compassiemoeheid meten? ........................................................................................................ 28
2.6. SECUNDAIRE TRAUMATISCHE STRESS ................................................................................................................... 30
2.6.1. Symptomen ........................................................................................................................................ 30
2.6.2. Verschil secundaire stress en burn-out .............................................................................................. 30
2.7. PLAATSVERVANGEND TRAUMA .......................................................................................................................... 31
2.8. WAT TE DOEN? .............................................................................................................................................. 32
2.8.1. Kennen ............................................................................................................................................... 33
2.8.2. Herkennen: signalen .......................................................................................................................... 33
2.8.3. Doen: Hoe zorg ik voor mezelf?.......................................................................................................... 34
2.8.4. Voelen: hoe aanvaard ik wat ik voel? ................................................................................................ 35
3. BURN-OUT ................................................................................................................................................ 36
3.1. HISTORIEK VAN BURN-OUT................................................................................................................................ 36
3.2. OMSCHRIJVING .............................................................................................................................................. 37
3.3. OORZAKEN VAN BURN-OUT............................................................................................................................... 40
3.4. BURN OUT IDENTIFICEREN................................................................................................................................. 43
3.5. BEHANDELING VAN BURN-OUT .......................................................................................................................... 43
3.5.1. Preventie ............................................................................................................................................ 43
3.5.2. Curatief (= proberen genezen bij uitval)............................................................................................. 44
- Recuperatie (van ‘platte rust’ naar milde fysieke activiteit) ...................................................................... 44
- Afspraken tussen werknemer en werkomgeving tijdens ‘time-out’ ........................................................... 44
- Inzicht in stressmechanisme en symptomen (psycho-educatie) ................................................................ 44
, - Gebruik metaforen! (Weegschaal, batterij ...) ........................................................................................... 44
- Inzicht in ‘persoonlijk aandeel’ (vooral perfectionisten en jaknikkers) ...................................................... 44
- Inzicht in balans werkeisen/hulpbronnen .................................................................................................. 44
- Reflectie betekenis van werk ..................................................................................................................... 44
3.5.3. Re-integratie ...................................................................................................................................... 44
5. DISCLOSURE (= OPENBAAR MAKEN VAN PROBLEMEN DIE JE HEBT) .......................................................... 44
5.1. VERSCHILLENDE TYPES DISCLOSURE ..................................................................................................................... 45
5.2. TO DISCLOSURE OR NOT TO DISCLOSURE: VOOR- EN NADELEN .................................................................................. 45
5.2.1. Beïnvloedende factoren ..................................................................................................................... 46
5.3. NADENKEN OVER DISCLOSURE ........................................................................................................................... 46
5.4. DISCLOSURE VOORBEREIDEN EN UITVOEREN ......................................................................................................... 47
5.5. WANNEER IEMAND NIET AAN DISCLOSURE WIL DOEN ............................................................................................. 47
5.6. SOLLICITEREN MET EEN AH: MOEILIJKER OM AAN DISCLOSURE TE DOEN ..................................................................... 48
5.7. REDENEN OM PMAH AAN TE WERVEN ................................................................................................................ 48
5.8. VOORBEELDCASUS: TINI ................................................................................................................................... 48
6. MIDDELENMISBRUIK OP HET WERK .......................................................................................................... 50
6.1. MIDDELENGEBRUIK EN WERK ............................................................................................................................ 50
6.1.1. Mogelijke gevolgen van alcoholgebruik op het werk ......................................................................... 52
6.2. WETGEVEND KADER ........................................................................................................................................ 52
6.3. WETGEVING VERTALEN NAAR PRAKTIJK................................................................................................................ 52
6.3. INHOUD VAN ZO’N BELEID ROND MIDDELENGEBRUIK .............................................................................................. 53
6.4. PROBLEMATISCH GEBRUIK OP HET WERK .............................................................................................................. 54
6.5. SIGNALEN DAT IEMAND GEBRUIKT ...................................................................................................................... 54
6.6. RICHTLIJNEN BIJ ACUUT MISBRUIK ...................................................................................................................... 55
6.7. RICHTLIJNEN BIJ CHRONISCH MISBRUIK ................................................................................................................ 55
6.8. HOE REAGEREN ALS COLLEGA?........................................................................................................................... 56
7. WERKEN MET EEN (PSYCHISCHE) KWETSBAARHEID................................................................................... 57
7.1. DE UITDAGING ............................................................................................................................................... 57
7.1.1. Waarom werken?............................................................................................................................... 57
7.1.2. Wie zijn mensen met een kwetsbaarheid op het werk....................................................................... 58
7.1.3. Werkbaarheid .................................................................................................................................... 61
7.1.4. BARRIÈRES.................................................................................................................................................. 62
7.2. BEGELEIDING NAAR WERK ................................................................................................................................. 66
7.2.1. Grote organisaties en instanties ........................................................................................................ 66
7.2.2. De artsen ............................................................................................................................................ 67
7.2.2. WETENSCHAP ACHTER DE PRAKTIJK.................................................................................................................. 68
7.2.3 Begeleiding naar werk: praktijk in België............................................................................................ 72
7.2.4. Re-integratietraject & Progressieve tewerkstelling ........................................................................... 74
8. DISCRIMINATIE ......................................................................................................................................... 75
8.1. DEFINITIE DISCRIMINATIE .................................................................................................................................. 75
8.2. DIRECTIE DISCRIMINATIE ................................................................................................................................... 76
8.2.1. Definitie directe discriminatie ............................................................................................................ 76
8.3. INDIRECTE DISCRIMINATIE ................................................................................................................................. 77
8.3.1. Definitie indirecte discriminatie ......................................................................................................... 77
8.4. POSITIEVE DISCRIMINATIE ................................................................................................................................. 77
8.5. OPDRACHT GEVEN & DISCRIMINATIE DOOR ASSOCIATIE .......................................................................................... 78
8.6. MEERVOUDIGE DISCRIMINATIE .......................................................................................................................... 78
9. ONGEWENST GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG OP HET WERK (OGGW)................................................... 80
9.1. CIJFERS ......................................................................................................................................................... 80
9.2. RISICOGROEPEN.............................................................................................................................................. 81
9.3. OGGW: GEWELD OP HET WERK ........................................................................................................................ 82
9.4. OGGW: ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK ......................................................................................... 82
, 9.4.1. Gevolgen van seksueel overschrijdend gedrag op het werk .............................................................. 83
9.5. OGGW: PESTERIJEN OP HET WERK .................................................................................................................... 83
9.5.1. Gevolgen van pesten .......................................................................................................................... 85
9.5.2. Pesten: meten wie wordt gepest........................................................................................................ 85
1. Werkgeluk
1.1. Geschiedenis van werkgeluk
1.1.1. De Prehistorie
- Jager-verzamelaars die rondtrekken doorheen de wereld
- Zoeken naar voedsel
- ‘Werken’ = overleven
- Mensen verwachten geen werkgeluk, maar willen gewoon overleven
1.1.2. Landbouwrevolutie
- Niet constant jagen
- Domesticeren, goederen en voedsel opslaan om winter te overbruggen zodat er niet
constant moet rondgetrokken worden
à Meer opbrengst en voedseloverschotten: succes voor biologisch overleven = enorme
bevolkingstoename
MAAR,
- Psychologische nederlaag: angst en onzekerheid over de toekomst, het weer, de oogst
- Er moet gepland worden, gewerkt worden, …
à Werk werd meer en meer gezien als een straf of vernedering
- Werk en geluk worden gescheiden
- Morele en religieuze geboden (niet werken werd gezien als een hoofdzonde, anders ben
je lui bijv. in het christendom)
1.1.3. Steden en ambachten
- We zijn erin geslaagd veel voedsel te oogsten en bewaren
- In steden ontstaan de gilden: bijv. bakkers, lakens weven, timmerlieden, smidsen, …
(beginnen zich in organisaties te vestigen)
à Werken voor geld blijft een vorm van slavernij
o Karl Marx: verlichtingsfilosoof
- 'uit werk kan ook geluk gehaald worden’
