SCHOOL- EN PEDAGOGISCHE
PSYCHOLOGIE
Nele Thys
2022
, Deel 1: inleiding op kinderen en jongeren met een
gedrags-en emotionele problemen
1. Definitie: wat zijn gedrags- en emotionele problemen?
1.1. Terminologie
Gedrags- en emotionele problemen = alle kinderen die zich zichtbaar ongewoon of
abnormaal gedragen
Ernstige problemen = problemen worden ernstig wanneer ze langdurig of blijvend of en
combinatie met andere problemen en/of een ernstig lijden tot gevolg hebben bij kind en/of
de directe omgeving
1.2. Aandachtspunten bij het definiëren van gedrags- en emotionele problemen
o Ontwikkelingsperspectief
- Weten wanneer gedrag of emoties wel/niet aangepast zijn aan de leeftijd
o Continuüm gedachte
- Er is geen kwalitatief verschil in gedrag, maar wel verschil in ernst, intensiteit en
chroniciteit. Kinderen met gedrags- en emotionele problemen vertonen probleemgedrag
frequenter, langduriger en in verschillende situaties. Het is aan de PC om de ernst te
detecteren.
o Context
- Bekijken van gedrag en emoties van kinderen in de situaties waarin ze zich voordoen
- De setting, de activiteiten en de pedagogische aanpak hebben impact op het gedrag van
het kind
o Informant
- wie beoordeelt het gedrag van het kind (mama, papa, leerkracht, …)
2. Classificatie van gedrags- en emotionele problemen
1
,2.1. Klinisch-psychiatrisch classificatiesysteem
De DSM-5 = Overzicht van alle in de westerse wereld erkende klinische geestelijke
gezondheidsstoornissen en andere aandoeningen die een reden voor zorg kunnen zijn
Stoornis wordt toegekend a.d.h.v. criteria
Nadelen:
- Soms te los gezien van omgeving en context van het kind (soms kan kind
gedragsproblemen hebben, maar wel goed functioneren door begeleiding van
zijn/haar context)
- Is het valide voor andere culturen? (DSM-5 is Westers)
3. Epidemiologisch onderzoek naar gedrags- en emotionele
problemen bij kinderen en jongeren
= systematische studie naar:
Prevalentie
Verspreiding in een bepaalde bevolkingsgroep
Factoren die het voorkomen en de verspreiding beïnvloeden
Uit onderzoek blijkt:
- prevalentie van gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren ligt hoogt
- gedrags- en emotionele problemen hangen nauw samen met:
-> geslacht: hoger bij jongens dan bij meisjes
-> leeftijd: jongere kinderen uiten gedragsproblemen anders dan oudere kinderen
-> SES: prevalentie van gedragsproblemen bij kinderen uit zwakke milieus
- gedragsproblemen van kinderen zijn vrij stabiel
Bij kinderen: vaak externaliserend, bij oudere kinderen komen er complexere en ook
internaliserende problemen voor
4. Etiologie van gedrags- en emotionele problemen
= verklaringsmodellen voor gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren
- Welke factoren verklaren en/of versterken ontwikkelingsstoornissen
- Waarom het ene kind adhd ontwikkelt zal niet hetzelfde zijn waarom het ander kind
adhd ontwikkelt
2
,Belangrijk: uitgangspunten van verklaringsmodellen voor psychopathologie
- Multicausaliteit van gedragsproblemen: de oorzaken zijn altijd complex! Er is nooit 1
oorzaak, er zijn altijd verschillende factoren die tot een stoornis leiden
- Er is altijd sprake van risicofactoren, maar ook van protectieve factoren. In élke
situatie, bij elk kind: complex samenspel van protectieve en risicofactoren
- Cumulatiehypothese = kans op ontwikkeling of bestendiging van gedragsproblemen
wordt groter naarmate er meer risico- of minder protectieve factoren aanwezig zijn,
bijvoorbeeld 2 of meerdere risicofactoren bij een kind, dan stijgt het risico op het
ontwikkelen van een stoornis zeer sterk
Breng altijd goed de risico- en protectieve factoren in kaart
- Factoren in het kind
Temperament, intelligentie, gezondheid
- Factoren in het gezin
Opvoeding, relatiepatroon, stabiliteit, …
- Factoren in de bredere
omgeving
School, SES, cultuur, netwerk
(ouders/grootouders die dichtbij wonen
en helpen), vriendengroep, …
Enkele opmerkingen
o Aanwezigheid van een groot aantal risicofactoren is niet altijd schadelijk voor de
ontwikkeling van een kind, tenminste wanneer er compenserende protectieve
factoren in het kind, in het gezin of in de bredere omgeving aanwezig zijn.
o Sommige factoren kunnen zijn niet meer veranderbaar bijv. problemen bij de
zwangerschap of de geboorte
o Sommige factoren zijn wel veranderbaar bijv. vriendengroep, zelfbeeld, …
o Idee dat problemen multigedetermineerd worden is algemeen aanvaard
3
, Voorbeeldexamenvraag
Juist antwoord: c
Voorbeeld: casus
Protectieve factoren: sociale vaardigheden
Risicofactoren: opvoedingsstijl ouders
Voorbeeld open vraag:
3 personen in dezelfde bank, er gebeurt een bankoverval
Persoon 1: kan er goed mee om
Persoon 2: beetje moeilijk, maar na 2 weken is hij erover en gaat hij terug werken
Persoon 3: heeft het heel moeilijk, afwezig op het werk, …
Dus, 3 verschillende personen die hetzelfde hebben meegemaakt, maar verschillend
reageren: hoe kan dit?
4
PSYCHOLOGIE
Nele Thys
2022
, Deel 1: inleiding op kinderen en jongeren met een
gedrags-en emotionele problemen
1. Definitie: wat zijn gedrags- en emotionele problemen?
1.1. Terminologie
Gedrags- en emotionele problemen = alle kinderen die zich zichtbaar ongewoon of
abnormaal gedragen
Ernstige problemen = problemen worden ernstig wanneer ze langdurig of blijvend of en
combinatie met andere problemen en/of een ernstig lijden tot gevolg hebben bij kind en/of
de directe omgeving
1.2. Aandachtspunten bij het definiëren van gedrags- en emotionele problemen
o Ontwikkelingsperspectief
- Weten wanneer gedrag of emoties wel/niet aangepast zijn aan de leeftijd
o Continuüm gedachte
- Er is geen kwalitatief verschil in gedrag, maar wel verschil in ernst, intensiteit en
chroniciteit. Kinderen met gedrags- en emotionele problemen vertonen probleemgedrag
frequenter, langduriger en in verschillende situaties. Het is aan de PC om de ernst te
detecteren.
o Context
- Bekijken van gedrag en emoties van kinderen in de situaties waarin ze zich voordoen
- De setting, de activiteiten en de pedagogische aanpak hebben impact op het gedrag van
het kind
o Informant
- wie beoordeelt het gedrag van het kind (mama, papa, leerkracht, …)
2. Classificatie van gedrags- en emotionele problemen
1
,2.1. Klinisch-psychiatrisch classificatiesysteem
De DSM-5 = Overzicht van alle in de westerse wereld erkende klinische geestelijke
gezondheidsstoornissen en andere aandoeningen die een reden voor zorg kunnen zijn
Stoornis wordt toegekend a.d.h.v. criteria
Nadelen:
- Soms te los gezien van omgeving en context van het kind (soms kan kind
gedragsproblemen hebben, maar wel goed functioneren door begeleiding van
zijn/haar context)
- Is het valide voor andere culturen? (DSM-5 is Westers)
3. Epidemiologisch onderzoek naar gedrags- en emotionele
problemen bij kinderen en jongeren
= systematische studie naar:
Prevalentie
Verspreiding in een bepaalde bevolkingsgroep
Factoren die het voorkomen en de verspreiding beïnvloeden
Uit onderzoek blijkt:
- prevalentie van gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren ligt hoogt
- gedrags- en emotionele problemen hangen nauw samen met:
-> geslacht: hoger bij jongens dan bij meisjes
-> leeftijd: jongere kinderen uiten gedragsproblemen anders dan oudere kinderen
-> SES: prevalentie van gedragsproblemen bij kinderen uit zwakke milieus
- gedragsproblemen van kinderen zijn vrij stabiel
Bij kinderen: vaak externaliserend, bij oudere kinderen komen er complexere en ook
internaliserende problemen voor
4. Etiologie van gedrags- en emotionele problemen
= verklaringsmodellen voor gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren
- Welke factoren verklaren en/of versterken ontwikkelingsstoornissen
- Waarom het ene kind adhd ontwikkelt zal niet hetzelfde zijn waarom het ander kind
adhd ontwikkelt
2
,Belangrijk: uitgangspunten van verklaringsmodellen voor psychopathologie
- Multicausaliteit van gedragsproblemen: de oorzaken zijn altijd complex! Er is nooit 1
oorzaak, er zijn altijd verschillende factoren die tot een stoornis leiden
- Er is altijd sprake van risicofactoren, maar ook van protectieve factoren. In élke
situatie, bij elk kind: complex samenspel van protectieve en risicofactoren
- Cumulatiehypothese = kans op ontwikkeling of bestendiging van gedragsproblemen
wordt groter naarmate er meer risico- of minder protectieve factoren aanwezig zijn,
bijvoorbeeld 2 of meerdere risicofactoren bij een kind, dan stijgt het risico op het
ontwikkelen van een stoornis zeer sterk
Breng altijd goed de risico- en protectieve factoren in kaart
- Factoren in het kind
Temperament, intelligentie, gezondheid
- Factoren in het gezin
Opvoeding, relatiepatroon, stabiliteit, …
- Factoren in de bredere
omgeving
School, SES, cultuur, netwerk
(ouders/grootouders die dichtbij wonen
en helpen), vriendengroep, …
Enkele opmerkingen
o Aanwezigheid van een groot aantal risicofactoren is niet altijd schadelijk voor de
ontwikkeling van een kind, tenminste wanneer er compenserende protectieve
factoren in het kind, in het gezin of in de bredere omgeving aanwezig zijn.
o Sommige factoren kunnen zijn niet meer veranderbaar bijv. problemen bij de
zwangerschap of de geboorte
o Sommige factoren zijn wel veranderbaar bijv. vriendengroep, zelfbeeld, …
o Idee dat problemen multigedetermineerd worden is algemeen aanvaard
3
, Voorbeeldexamenvraag
Juist antwoord: c
Voorbeeld: casus
Protectieve factoren: sociale vaardigheden
Risicofactoren: opvoedingsstijl ouders
Voorbeeld open vraag:
3 personen in dezelfde bank, er gebeurt een bankoverval
Persoon 1: kan er goed mee om
Persoon 2: beetje moeilijk, maar na 2 weken is hij erover en gaat hij terug werken
Persoon 3: heeft het heel moeilijk, afwezig op het werk, …
Dus, 3 verschillende personen die hetzelfde hebben meegemaakt, maar verschillend
reageren: hoe kan dit?
4
