1. Hoofdstuk 1: inleiding tot het staatsbegrip
1.1. Staatssoevereiniteit
Historische groei
- 1618-1648: 30-jarige oorlog (8 miljoen doden) à Vrede van de Westfalen.
- Afspraken Westfalen (1648)
o Territoriale soevereiniteit
§ Binnen de grenzen van de staat mag er geen hogere macht dan staatsmacht zijn
§ Volledige & exclusieve bevoegdheid over het grondgebied.
o Non-interventiebeginsel
§ Staten mengen zich niet met interne politiek in andere staten
- Basis klassieke volkenrecht
o Relaties tussen staten (niet binnen staten)
- Internationaal recht
o Internationale afspraken
§ Oorlogen vermijden & samenwerking bevorderen
§ Basis: soevereiniteit
o Wanneer militair optreden gerechtvaardigd?
§ Zelfverdediging
à Om interstatelijke oorlogen te vermijden
à Collectief veiligheidsmechanisme
§ Goedkeuring VN-Veiligheidsraad (als vrede wordt bedreigd)
à Vaststellen bedreiging/verbreking internationale vrede of daad van agressie
à Peace-enforcement: vredesafdwingingsoperaties
Uitdaging klassieke soevereiniteit
- Globalisering – interdependentie
o Staten maken zich zorgen over de interne activiteiten van andere staten
1. Eigenbelang (transnationale effecten)
Vb: ecologisch, financieel-economisch, veiligheid…
2. Morele waarden & normen
Vb: verplichtingen vd staat tov haar burgers (mensenrechten) + humanitair recht
- Middelen om invloed uit te oefenen op interne keuken van andere staten?
1. Diplomatie
2. Politieke/ economische sancties
3. (Militaire) interventie
, 1.2. Legale interventiemogelijkheden
- 3 ‘legale manieren waarop internationale gemeenschap toch intervenieert
Humanitaire interventie (R2P) - Verantwoordelijkheid om het volk te beschermen (R2P)
- Gebruik van geweld door internationale gemeenschap.
- Niet volgens soevereiniteitsprincipe, maar volgens grenzen.
Criteria:
- Aanleiding: grootschalig verlies aan mensenlevens
- Hoofddoel: beëindigen verlies aan mensenlevens
(unilaterisme: twijfel over rechtvaardigheid van interventie)
- The last resort: laatste optie + middelen beperkt tot noodzaak.
- Redelijke kans op slagen: gevolgen van niet-tussenkomst
BESLISSING VN-VEILIGHEIDSRAAD à JUISTE GEZAG
Democratie & goed bestuur Internationale organisaties:
- Verspreiding (good governance)
- Lidmaatschap: rechten & plichten + democratische vereisten.
- Gevolg: exponentiële verspreiding van democratieën, morele
waarden & principes van goed bestuur.
Bestuursvorm opdringen is niet evident:
- Pro-democratische interventies uitzonderlijk & illegaal
- Indirecte manier lijkt succesvoller
Verspreiding via IO’S:
- Lidmaatschap (rechten & plichten)
- Institutionele heropbouw van ontwrichte landen
à opstellen grondwet: waarborgen democratie & goed bestuur.
Internationale straftribunalen Ernstige schendingen van mensenrechten:
- Moeilijk te voorkomen/beperken
- Na feiten: berechting van verantwoordelijken
- Vb: Rwanda: vervolgen genocide, oorlogsmisdaden & misdaden
tegen menselijkheid.
Doel:
- Aansprakelijk stellen daders/opdrachtgevers
- Recht doen aan slachtoffers
- Toekomstige misdadigers afschrikken
- Bijdragen vrede & getroffen gebieden
Permanent Internationaal Strafhof:
- Den Haag
- Bevoegdheid: individuen berechten die verdacht worden van
genocide, oorlogsmisdaden of misdaden tegen mensheid.
Internationaal bestuur:
- Spanningsveld tussen internationaal bestuur & soevereiniteit
o Territoriale soevereiniteit
o Non-interventiebeginsel
o Basis vh klassieke volkenrecht: relatie tussen staten (internationaal recht)
o slingerbeweging
- Actuele casus: brexit, transmigratie,…
1.3. Sociaal contract
- TREFWOORD (zie 1.5)
, 1.4. Welvaartsstaat
Wat:
De maatschappij waarin wij leven & mogen genieten van talrijke overheidsvoorzieningen en financiële
tegemoetkomingen ® overheid beschermt de welvaart, maar zorgt er niet voor!
5 kenmerken:
1. Hoog welvaartspeil: behouden door de economische groei & volledige tewerkstelling.
2. Overheidsoptreden: leefloon, uitkeringen… (sociale, financiële zekerheid + dienstverlening)
3. Grondrechten: voorkomen van problemen adhv preventief organiseren solidariteit + uitbouwen
zorgapparaat
4. Vrije markt & overleg: sociaal overleg tussen vertegenwoordigers, organisaties & overheid (vb:
vakbonden, ziekenfondsen…)
5. Democratie: niet autoritair (overleg & inspraak)
Crisis van de welvaartsstaat:
= Teveel mensen hebben niet het gepaste werk door:
1. Delokalisering (globalisering vd economie)
2. Vergrijzing (pensioenen)
® Geen volledige werkgelegenheid (vb: Rusland, ging niet goed)
® Actua: Vlaams Regeerakkoord
1.5. Trefwoorden bij hoofdstuk 1
Staatssoevereiniteit - Ordenend principe + hoeksteen internationale systeem.
- Regering heeft de volledige en exclusieve bevoegdheid om het gezag over
haar grondgebied uit te oefenen.
- 1 vd afspraken van de Westfalen (1648)
® territoriale soevereiniteit:
- Volkenrecht: legde verkeersregels vast die golden als gedragscode tussen
landen. (relaties tussen staten)
- Militair optreden is wel gerechtvaardigd in geval van zelfverdediging.
Defenestratie - Zelfdefenestratie: zelf uit het raam gooien.
- Latijn: fenestra (raam)
- Opstand Praag (Boheemse opstand)
® begin: 1618 (30-jarige oorlog)
® einde: 1648 (Vrede vd Westfalen)
- Hoeksteen internationaal recht (soevereiniteit vd staat)
- Actueel: aanslagen ‘Nine Eleven’ aan WTC-torens, waarbij mensen uit het
raam sprongen om aan de vlammen te ontkomen.
Non- - Staten mengen zich niet met interne politiek in andere staten.
interventiebeginsel - R2P: responsibility to protect = humanitaire interventie (bezorgdheden rond
‘interventie’ vermilderen)
- Democratie & goed bestuur
- Internationale straftribunalen
- Internationaal bestuur
Sociaal contract - Jean Jacques Rousseau, Frans Verlicht filosoof
- Leven in absolute vrijheid vormt een probleem voor uw veiligheid
® stuk vrijheid afstaan in ruil voor veiligheid
- Vrijwillig, volonté générale: algemeen maatschappelijk belang
- Gevolg: ontstaan overheid met afspraken (RECHT)
® optreden voor wie het niet naleeft.
- Vb: moord Julie van Espen à falen overheid in straf.
1.1. Staatssoevereiniteit
Historische groei
- 1618-1648: 30-jarige oorlog (8 miljoen doden) à Vrede van de Westfalen.
- Afspraken Westfalen (1648)
o Territoriale soevereiniteit
§ Binnen de grenzen van de staat mag er geen hogere macht dan staatsmacht zijn
§ Volledige & exclusieve bevoegdheid over het grondgebied.
o Non-interventiebeginsel
§ Staten mengen zich niet met interne politiek in andere staten
- Basis klassieke volkenrecht
o Relaties tussen staten (niet binnen staten)
- Internationaal recht
o Internationale afspraken
§ Oorlogen vermijden & samenwerking bevorderen
§ Basis: soevereiniteit
o Wanneer militair optreden gerechtvaardigd?
§ Zelfverdediging
à Om interstatelijke oorlogen te vermijden
à Collectief veiligheidsmechanisme
§ Goedkeuring VN-Veiligheidsraad (als vrede wordt bedreigd)
à Vaststellen bedreiging/verbreking internationale vrede of daad van agressie
à Peace-enforcement: vredesafdwingingsoperaties
Uitdaging klassieke soevereiniteit
- Globalisering – interdependentie
o Staten maken zich zorgen over de interne activiteiten van andere staten
1. Eigenbelang (transnationale effecten)
Vb: ecologisch, financieel-economisch, veiligheid…
2. Morele waarden & normen
Vb: verplichtingen vd staat tov haar burgers (mensenrechten) + humanitair recht
- Middelen om invloed uit te oefenen op interne keuken van andere staten?
1. Diplomatie
2. Politieke/ economische sancties
3. (Militaire) interventie
, 1.2. Legale interventiemogelijkheden
- 3 ‘legale manieren waarop internationale gemeenschap toch intervenieert
Humanitaire interventie (R2P) - Verantwoordelijkheid om het volk te beschermen (R2P)
- Gebruik van geweld door internationale gemeenschap.
- Niet volgens soevereiniteitsprincipe, maar volgens grenzen.
Criteria:
- Aanleiding: grootschalig verlies aan mensenlevens
- Hoofddoel: beëindigen verlies aan mensenlevens
(unilaterisme: twijfel over rechtvaardigheid van interventie)
- The last resort: laatste optie + middelen beperkt tot noodzaak.
- Redelijke kans op slagen: gevolgen van niet-tussenkomst
BESLISSING VN-VEILIGHEIDSRAAD à JUISTE GEZAG
Democratie & goed bestuur Internationale organisaties:
- Verspreiding (good governance)
- Lidmaatschap: rechten & plichten + democratische vereisten.
- Gevolg: exponentiële verspreiding van democratieën, morele
waarden & principes van goed bestuur.
Bestuursvorm opdringen is niet evident:
- Pro-democratische interventies uitzonderlijk & illegaal
- Indirecte manier lijkt succesvoller
Verspreiding via IO’S:
- Lidmaatschap (rechten & plichten)
- Institutionele heropbouw van ontwrichte landen
à opstellen grondwet: waarborgen democratie & goed bestuur.
Internationale straftribunalen Ernstige schendingen van mensenrechten:
- Moeilijk te voorkomen/beperken
- Na feiten: berechting van verantwoordelijken
- Vb: Rwanda: vervolgen genocide, oorlogsmisdaden & misdaden
tegen menselijkheid.
Doel:
- Aansprakelijk stellen daders/opdrachtgevers
- Recht doen aan slachtoffers
- Toekomstige misdadigers afschrikken
- Bijdragen vrede & getroffen gebieden
Permanent Internationaal Strafhof:
- Den Haag
- Bevoegdheid: individuen berechten die verdacht worden van
genocide, oorlogsmisdaden of misdaden tegen mensheid.
Internationaal bestuur:
- Spanningsveld tussen internationaal bestuur & soevereiniteit
o Territoriale soevereiniteit
o Non-interventiebeginsel
o Basis vh klassieke volkenrecht: relatie tussen staten (internationaal recht)
o slingerbeweging
- Actuele casus: brexit, transmigratie,…
1.3. Sociaal contract
- TREFWOORD (zie 1.5)
, 1.4. Welvaartsstaat
Wat:
De maatschappij waarin wij leven & mogen genieten van talrijke overheidsvoorzieningen en financiële
tegemoetkomingen ® overheid beschermt de welvaart, maar zorgt er niet voor!
5 kenmerken:
1. Hoog welvaartspeil: behouden door de economische groei & volledige tewerkstelling.
2. Overheidsoptreden: leefloon, uitkeringen… (sociale, financiële zekerheid + dienstverlening)
3. Grondrechten: voorkomen van problemen adhv preventief organiseren solidariteit + uitbouwen
zorgapparaat
4. Vrije markt & overleg: sociaal overleg tussen vertegenwoordigers, organisaties & overheid (vb:
vakbonden, ziekenfondsen…)
5. Democratie: niet autoritair (overleg & inspraak)
Crisis van de welvaartsstaat:
= Teveel mensen hebben niet het gepaste werk door:
1. Delokalisering (globalisering vd economie)
2. Vergrijzing (pensioenen)
® Geen volledige werkgelegenheid (vb: Rusland, ging niet goed)
® Actua: Vlaams Regeerakkoord
1.5. Trefwoorden bij hoofdstuk 1
Staatssoevereiniteit - Ordenend principe + hoeksteen internationale systeem.
- Regering heeft de volledige en exclusieve bevoegdheid om het gezag over
haar grondgebied uit te oefenen.
- 1 vd afspraken van de Westfalen (1648)
® territoriale soevereiniteit:
- Volkenrecht: legde verkeersregels vast die golden als gedragscode tussen
landen. (relaties tussen staten)
- Militair optreden is wel gerechtvaardigd in geval van zelfverdediging.
Defenestratie - Zelfdefenestratie: zelf uit het raam gooien.
- Latijn: fenestra (raam)
- Opstand Praag (Boheemse opstand)
® begin: 1618 (30-jarige oorlog)
® einde: 1648 (Vrede vd Westfalen)
- Hoeksteen internationaal recht (soevereiniteit vd staat)
- Actueel: aanslagen ‘Nine Eleven’ aan WTC-torens, waarbij mensen uit het
raam sprongen om aan de vlammen te ontkomen.
Non- - Staten mengen zich niet met interne politiek in andere staten.
interventiebeginsel - R2P: responsibility to protect = humanitaire interventie (bezorgdheden rond
‘interventie’ vermilderen)
- Democratie & goed bestuur
- Internationale straftribunalen
- Internationaal bestuur
Sociaal contract - Jean Jacques Rousseau, Frans Verlicht filosoof
- Leven in absolute vrijheid vormt een probleem voor uw veiligheid
® stuk vrijheid afstaan in ruil voor veiligheid
- Vrijwillig, volonté générale: algemeen maatschappelijk belang
- Gevolg: ontstaan overheid met afspraken (RECHT)
® optreden voor wie het niet naleeft.
- Vb: moord Julie van Espen à falen overheid in straf.
