Examenvoorbereiding Algemene Psychologie
1. Wat is psychologie? Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de
psychologie?
1.1. Wat is psychologie
Afkorting:
- Griekse letter psi æ
Etymologisch
- psychè (gr.) = levensadem, ziel, geest logos = woord, verklaring, rede, leer,
gebied van studie
Psychologie = een breed veld, met vele specialismen, in wezen de wetenschap van
gedrag en geestelijke processen
Basisgebieden:
- Ontwikkelingspsychologie: studie van het gedrag in de verschillende levensfasen
van de mens
- Persoonlijkheidspsychologie: bestudeert de mens als individu, in datgene waarin
zij verschillen van anderen andere term: differentiële psychologie
- Cognitieve psychologie: studie van de afzonderlijke psychische functies en
processen andere namen: algemene of experimentele psychologie, functieleer
- Sociale psychologie: studie van het gedrag van mensen in relatie tot anderen en
hun omgeving
- Biologische psychologie: studie van het gedrag van mensen uitgaande van
principes uit de biologie andere namen: biopsychologie of psychobiologie
- Methodenleer: studie van de onderzoeksmethoden van het empirisch onderzoek
(van het menselijk gedrag) andere naam: methodologie
1
, 1.2. Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven
Moderne psychologie
- (Griekse) filosofische wortels: Socrates, Plato, Aristoteles speculeerden over
bewustzijn en gekte, emoties kunnen denken verstoren en onze waarnemingen
zijn slechts interpretaties
- Azië: yoga en boeddhisme volgers verkenden het bewustzijn en probeerden dat
via meditatie te beheersen
- Afrika: andere verklaringen voor persoonlijkheid en psychische stoornissen
(sjamanen ontwikkelden ‘behandelingen’)
- Middeleeuws Europa: rooms-katholieke kerk, menselijke geest = mysterie
- Pas na enkele eeuwen radicaal nieuwe ideeën over geest en gedrag -> 6
belangrijke perspectieven
1.2.1. Scheiding van lichaam en geest en het biologische perspectief
R. Descartes (17de E)
Scheiding tussen spirituele geest en fysieke lichaam rationalisme: denken is enige
middel om aan wetenschap en filosofie te doen
↕↕↕↕
Empirisme: waarnemingen, ervaringen en experimenten = enige ware bronnen van
kennis
2
,Francis Bacon: “denken vertroebelt de waarneming’ John Locke: mens is bij geboorte
een tabula ras
Moderne biologisch perspectief
- lichaam en geest opnieuw samengevoegd
- geest = product van hersenen
- oorzaken van gedrag worden in zenuwstelsel, endocriene stelsel en de genen
gezocht
Twee varieties:
- neurowetenschap
- evolutionaire psychologie (Charles Darwin natuurlijke selectie)
W. Wundt (1832-1920)
- Op zoek naar bouwstenen van het denken: structuralisme; cfr. Periodiek systeem
uit scheikunde
- 1879: 1ste psychologische labo
- via methode van de introspectie
1.2.2. Begin wetenschappelijke psychologie & moderne cognitieve
perspectief
Kritiek: introspectie is subjectief, variabel tussen observatoren, vaak retrospectie
Gestalts reactie: ‘Het geheel, niet de delen’
W. James: functionalisme, psychische processen kunnen het beste begrepen worden in
het licht van hun adaptieve nut en functie
Ontwikkeling van computer -> moderne cognitieve psychologie nadruk op mentale
processen zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van
informatieverwerking (brain-imaging)
3
, 1.2.3. Behavioristisch perspectief: nadruk op waarneembaar gedrag
J. B. Watson (1878-1958)
formele start van behaviorisme met boek “Psychology from the standpoint of a
behaviorist” (1919)
- maakt geen onderscheid tussen mens en dier bij de bestudering van gedrag
- menselijk gedrag wordt volledig gestuurd door externe stimuli
- omstreden uitspraken en experimenten
B. F. Skinner (1904-1990)
- operante conditionering: proeven met duiven en ratten
- vele nieuwe begrippen en technieken: Skinner-box, reinforcement, schedules,
shaping, …
I. Pavlov (1849-1936)
- fysioloog die de spijsvertering bestudeerde
- ‘per toeval’ de klassieke conditionering ontdekt
1.2.4. Perspectieven vanuit de gehele persoon
S. Freud (1856-1939)
- ontwikkeling van een psychodynamische theorie van persoonlijkheid
- de onbewuste geest (psyche) is een reservoir van energie (dynamica) voor de
persoonlijkheid
- techniek van vrije associatie æ kritiek: niet toetsbaar aan de feitelijke
werkelijkheid (niet falsifieerbaar)
A. Maslow (1908-1970)
- als reactie op behaviorisme & psychoanalyse
- menselijke natuur overstijgt de omgeving; cfr. behoefte piramide
- bewuste processen (en niet onbewuste) vormen het studieobject van de
psychologie
- humanistische psychologie: nadruk op mogelijkheden, groei, potentie en vrije wil
van de mens
4
1. Wat is psychologie? Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de
psychologie?
1.1. Wat is psychologie
Afkorting:
- Griekse letter psi æ
Etymologisch
- psychè (gr.) = levensadem, ziel, geest logos = woord, verklaring, rede, leer,
gebied van studie
Psychologie = een breed veld, met vele specialismen, in wezen de wetenschap van
gedrag en geestelijke processen
Basisgebieden:
- Ontwikkelingspsychologie: studie van het gedrag in de verschillende levensfasen
van de mens
- Persoonlijkheidspsychologie: bestudeert de mens als individu, in datgene waarin
zij verschillen van anderen andere term: differentiële psychologie
- Cognitieve psychologie: studie van de afzonderlijke psychische functies en
processen andere namen: algemene of experimentele psychologie, functieleer
- Sociale psychologie: studie van het gedrag van mensen in relatie tot anderen en
hun omgeving
- Biologische psychologie: studie van het gedrag van mensen uitgaande van
principes uit de biologie andere namen: biopsychologie of psychobiologie
- Methodenleer: studie van de onderzoeksmethoden van het empirisch onderzoek
(van het menselijk gedrag) andere naam: methodologie
1
, 1.2. Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven
Moderne psychologie
- (Griekse) filosofische wortels: Socrates, Plato, Aristoteles speculeerden over
bewustzijn en gekte, emoties kunnen denken verstoren en onze waarnemingen
zijn slechts interpretaties
- Azië: yoga en boeddhisme volgers verkenden het bewustzijn en probeerden dat
via meditatie te beheersen
- Afrika: andere verklaringen voor persoonlijkheid en psychische stoornissen
(sjamanen ontwikkelden ‘behandelingen’)
- Middeleeuws Europa: rooms-katholieke kerk, menselijke geest = mysterie
- Pas na enkele eeuwen radicaal nieuwe ideeën over geest en gedrag -> 6
belangrijke perspectieven
1.2.1. Scheiding van lichaam en geest en het biologische perspectief
R. Descartes (17de E)
Scheiding tussen spirituele geest en fysieke lichaam rationalisme: denken is enige
middel om aan wetenschap en filosofie te doen
↕↕↕↕
Empirisme: waarnemingen, ervaringen en experimenten = enige ware bronnen van
kennis
2
,Francis Bacon: “denken vertroebelt de waarneming’ John Locke: mens is bij geboorte
een tabula ras
Moderne biologisch perspectief
- lichaam en geest opnieuw samengevoegd
- geest = product van hersenen
- oorzaken van gedrag worden in zenuwstelsel, endocriene stelsel en de genen
gezocht
Twee varieties:
- neurowetenschap
- evolutionaire psychologie (Charles Darwin natuurlijke selectie)
W. Wundt (1832-1920)
- Op zoek naar bouwstenen van het denken: structuralisme; cfr. Periodiek systeem
uit scheikunde
- 1879: 1ste psychologische labo
- via methode van de introspectie
1.2.2. Begin wetenschappelijke psychologie & moderne cognitieve
perspectief
Kritiek: introspectie is subjectief, variabel tussen observatoren, vaak retrospectie
Gestalts reactie: ‘Het geheel, niet de delen’
W. James: functionalisme, psychische processen kunnen het beste begrepen worden in
het licht van hun adaptieve nut en functie
Ontwikkeling van computer -> moderne cognitieve psychologie nadruk op mentale
processen zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van
informatieverwerking (brain-imaging)
3
, 1.2.3. Behavioristisch perspectief: nadruk op waarneembaar gedrag
J. B. Watson (1878-1958)
formele start van behaviorisme met boek “Psychology from the standpoint of a
behaviorist” (1919)
- maakt geen onderscheid tussen mens en dier bij de bestudering van gedrag
- menselijk gedrag wordt volledig gestuurd door externe stimuli
- omstreden uitspraken en experimenten
B. F. Skinner (1904-1990)
- operante conditionering: proeven met duiven en ratten
- vele nieuwe begrippen en technieken: Skinner-box, reinforcement, schedules,
shaping, …
I. Pavlov (1849-1936)
- fysioloog die de spijsvertering bestudeerde
- ‘per toeval’ de klassieke conditionering ontdekt
1.2.4. Perspectieven vanuit de gehele persoon
S. Freud (1856-1939)
- ontwikkeling van een psychodynamische theorie van persoonlijkheid
- de onbewuste geest (psyche) is een reservoir van energie (dynamica) voor de
persoonlijkheid
- techniek van vrije associatie æ kritiek: niet toetsbaar aan de feitelijke
werkelijkheid (niet falsifieerbaar)
A. Maslow (1908-1970)
- als reactie op behaviorisme & psychoanalyse
- menselijke natuur overstijgt de omgeving; cfr. behoefte piramide
- bewuste processen (en niet onbewuste) vormen het studieobject van de
psychologie
- humanistische psychologie: nadruk op mogelijkheden, groei, potentie en vrije wil
van de mens
4
