ORTHOPEDAGOGISCHE
DOELGROEPEN EN WERKVELDEN
1
1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
AJ 2021 – 2022
LEUS CATO
,HOOFDSTUK 2: PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING ______________________________ 6
2.1. INLEIDING ___________________________________________________________________ 6
2.2. GESCHIEDENIS _______________________________________________________________ 6
2.2.1. Voorgeschiedenis ________________________________________________________________________6
2.2.2. Pioniers________________________________________________________________________________6
2.2.3. Eerste inrichtingen (L) ____________________________________________________________________7
2.2.4. Pedagogisch optimisme in de verdrukking (L) __________________________________________________7
2.2.5. Psychometrische inrichting (L) ______________________________________________________________7
2.2.6. Eerste tekenen van een kentering (L) ________________________________________________________8
2.2.7. Na 1950 (L) _____________________________________________________________________________8
2.2.8. De paradigma-omslag vanad de jaren ’90: Quality of life, emancipatie, empowerment en inclusie – de
geboorte van de ‘Disability Studies’ _________________________________________________________________9
2.2.9. Besluit________________________________________________________________________________11
2.3. BEGRIPPENKADER ___________________________________________________________ 11
2.4. EEN SYSTEEM MET VERSCHILLENDE BEDOELINGEN ________________________________ 12
2.5. 5 BELANGRIJKE VOORONDERSTELLINGEN (L) _____________________________________ 12
2.6. EEN DEFINITIE ______________________________________________________________ 12
2.7. EEN DEFINITIE, EEN ONDERSTEUNINGS- EN CLASSIFICATIESYSTEEM OP BASIS VAN EEN
DUIDELIJK THEORETISCH MODEL ______________________________________________________ 13
2.8. STAP 1: BEELDVORMING, VB ALS MULTI-DIMENSIONEEL FENOMEEN __________________ 14
2.8.1. Dimensie 1: Intellectueel Functioneren______________________________________________________14
2.8.2. Dimensie 2: Adaptieve Vaardigheden _______________________________________________________14
2.8.3. Dimensie 3: Gezondheid (fysiek, geestelijk & etiologie) _________________________________________15
2.8.4. Dimensie 4: Participatie, Interactie & Sociale rollen ____________________________________________16
2.8.5. Dimensie 5: Context _____________________________________________________________________17
2.9. STAP 2: DIAGNOSE, HET AL DAN NIET TOEKANNEN VAN HET LABEL VB ________________ 17
2.10. STAP 3: ONDERSTEUNING UITWERKEN DIE PARTICIPATIE & WELZIJN TEN GOEDE KOMT __ 17
2.11. ETIOLOGIE/ OORZAKEN _______________________________________________________ 19
HOOFDSTUK 3: PERSONEN MET EEN MEERVOUDIGE BEPERKING ______________________________ 20
3.1. INLEIDING __________________________________________________________________ 20
3.2. CLASSIFICATIE EN TERMINOLOGIE ______________________________________________ 21
3.2.1. Terminologie __________________________________________________________________________21
3.2.2. Classificatie____________________________________________________________________________21
Medisch Model______________________________________________________________________________21
Multifactorieel model ________________________________________________________________________21
Pedagogisch model __________________________________________________________________________21
3.3. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ________________________________________ 23
3.3.1. Personen met een visueel-auditieve beperking _______________________________________________23
3.3.2. Personen met een ernstige taal- en spraakstoornis ____________________________________________25
3.3.3. Personen met een visueel-verstandelijke beperking ___________________________________________25
3.3.4. Personen met een auditief-verstandelijke beperking ___________________________________________26
3.3.5. Personen met een ernstig motorisch-verstandelijke beperking ___________________________________26
Omschrijving van de doelgroep _________________________________________________________________26
OrthOpedagogische aanpak ____________________________________________________________________27
1
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK 4: PERSONEN MET EEN FYSIEKE BEPERKING _____________________________________ 29
4.1. GESCHIEDENIS ______________________________________________________________ 29
4.2. BEGRIPPENKADER ___________________________________________________________ 30
4.2.1. Definities en classificatiesystemen bij fb _____________________________________________________30
Handicap, een beladen woord… _________________________________________________________________30
Classificatiesystemen van de WHO & de VAPH-definitie van “handicap” _________________________________30
4.2.2. Cerebrale parese _______________________________________________________________________31
Terminologie ________________________________________________________________________________31
Classificatie op basis van lokalisatie, aard/kwaliteit en grofmotorisch functioneren ________________________32
Bijkomende problemen & functionele beperkingen _________________________________________________34
Impact op het gezin en de opvoeding ____________________________________________________________34
4.2.3. Spina Bifida____________________________________________________________________________35
Bijkomende problemen en functiebeperking ______________________________________________________35
Ondersteuning van kinderen met Spina Bifida en hun gezinnen________________________________________37
4.2.4. Neuromusculaire aandoeningen ___________________________________________________________37
4.2.5. Musculoskeletale aandoeningen ___________________________________________________________39
Bot en kraakbeenaandoeningen ________________________________________________________________39
Problemen bij vorming van het skelet ____________________________________________________________39
4.2.6. Amputatie ____________________________________________________________________________39
4.2.7. Dwarsleasie ___________________________________________________________________________40
4.2.8. Niet-aangeboren hersenletsel _____________________________________________________________40
4.2.9. Mobiliteitsproblemen bij ouderen _________________________________________________________41
4.3. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ________________________________________ 41
4.3.4. Woonvoorzieningen en ‘leefmogelijkheden’ _________________________________________________41
Focus-wonen________________________________________________________________________________41
Independent Living Movement _________________________________________________________________41
HOOFDSTUK 5: PERSONEN MET EEN VISUELE BEPERKING ____________________________________ 42
5.1. GESCHIEDENIS ______________________________________________________________ 42
5.2. BEGRIPPENKADER ___________________________________________________________ 43
4. Medische DEfinities ________________________________________________________________________43
traditionele opvattingen _______________________________________________________________________43
ontwikkelingen in de (medische) diagnostiek ______________________________________________________44
5.2.2. Functionele definities ___________________________________________________________________44
het visueel profiel ____________________________________________________________________________45
5.2.3. Prevalentie ____________________________________________________________________________45
5.3. BEELDVORMING_____________________________________________________________ 45
5. Sensorische ontwikkeling ___________________________________________________________________45
5.3.2. Motorische ontwikkeling _________________________________________________________________46
5.3.3. Cognitieve ontwikkeling __________________________________________________________________47
5.3.4. Taal & communicatie ____________________________________________________________________47
5.3.5. Psychosociale ontwikkeling _______________________________________________________________48
het jonge kind _______________________________________________________________________________48
peuter- en kleuterleeftijd ______________________________________________________________________48
de lagere schoolleeftijd _______________________________________________________________________48
jongeren & jongvolwassenen (12-21j) ____________________________________________________________49
5.3.6. Levensloop-gerelateerde thema’s __________________________________________________________49
opvoeding __________________________________________________________________________________49
onderwijs __________________________________________________________________________________49
dagbesteding en tewerkstelling _________________________________________________________________50
ouder zijn met een visuele beperking ____________________________________________________________51
ouderdomsblindheid/-slechtziendheid ___________________________________________________________51
5.4. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ________________________________________ 51
5.4.1. Visuele stimulatie & training ______________________________________________________________51
5.4.2. Zelfredzaamheid en mobiliteit_____________________________________________________________51
5.4.3. Apps & technologie _____________________________________________________________________52
5.4.4. Communicatie _________________________________________________________________________52
5.4.5. Psycho-educatie ________________________________________________________________________53
2
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK 6: PERSONEN MET EEN AUDITIEVE BEPERKING __________________________________ 54
6.1. BEGRIPPEN & BASISINFORMATIE _______________________________________________ 54
6.1.1. Medische aspecten _____________________________________________________________________54
Screening & diagnostiek _______________________________________________________________________54
Oorzaken ___________________________________________________________________________________57
Vormen van gehoorstoornissen _________________________________________________________________58
6.1.2. Aspecten uit de psychische ontwikkeling ____________________________________________________59
INLEIDING __________________________________________________________________________________59
Begrippen __________________________________________________________________________________59
Aspecten uit de psychische ontwikkeling van het kind met een gehoorstoornis ___________________________61
6.2. ORTHOPEDAGOGIEK _________________________________________________________ 64
6.2.1. Inleiding ______________________________________________________________________________64
6.2.2. Historiek ______________________________________________________________________________64
Erfenis _____________________________________________________________________________________64
Eerste pogingen tot onderwijs __________________________________________________________________66
HOOFDSTUK 7: PERSONEN MET EEN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS ____________________________ 71
7.1. GESCHIEDENIS ______________________________________________________________ 71
7.2. BEGRIPPENKADER ___________________________________________________________ 72
7.2.1. Wat is ass? ____________________________________________________________________________72
7.2.2. Wijze van diagnosestelling________________________________________________________________74
Multidisciplinaire diagnose_____________________________________________________________________74
Diagnostisch onderzoek _______________________________________________________________________74
7.2.3. Toetsing aan de VAPH-definitie handicap ____________________________________________________75
7.2.4. Etiologie ______________________________________________________________________________75
7.2.5 Prevalentie ____________________________________________________________________________76
7.3. PSYCHOLOGISCHE INZICHTEN __________________________________________________ 76
7.3.1. Centrale coherentie _____________________________________________________________________76
7.3.2. Executieve functies _____________________________________________________________________77
7.3.3. Theory of mind (mentalisering) ____________________________________________________________77
Doen alsof & imitatie _________________________________________________________________________77
Gedeelde aandacht ___________________________________________________________________________77
7.4. ORTHOPEDAGOGISCHE BEELDVORMING _________________________________________ 78
7.5. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ________________________________________ 78
7.5.1. Algemeen _____________________________________________________________________________78
7.5.2. Aanpassingen in de omgeving _____________________________________________________________78
Verheldering in tijd en ruimte __________________________________________________________________78
Aangepast taalgebruik ________________________________________________________________________79
7.5.3. Aanleren functionele vaardigheden ________________________________________________________79
7.5.4. Aanpakken van specifieke problemen _______________________________________________________79
Agressie ____________________________________________________________________________________79
Eetproblemen _______________________________________________________________________________79
Slaapproblemen _____________________________________________________________________________79
Zindelijkheidsproblemen ______________________________________________________________________79
Stereotiep gedrag ____________________________________________________________________________79
7.5.5. Medicatie _____________________________________________________________________________80
7.6. BESLUIT____________________________________________________________________ 81
3
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK NAH _____________________________________________________________________ 82
1. INLEIDING ____________________________________________________________________ 82
2. DEFINITIE_____________________________________________________________________ 82
2.1. Leeftijdsgrenzen & breuk met de levenslijn __________________________________________________83
2.2. Kinderen vs volwassenen _________________________________________________________________83
2.3. Verschil NAH & AH ______________________________________________________________________83
3. PREVALENTIE (L) _______________________________________________________________ 83
4. DE HERSENEN (L) ______________________________________________________________ 83
4.1. Inleiding ______________________________________________________________________________83
4.2. Grote delen van de hersenen _____________________________________________________________83
4.3. Hersenkwabben ________________________________________________________________________84
5. OORZAKEN VAN EEN HERSENLETSEL _______________________________________________ 84
5.1. Traumatisch hersenletsel _________________________________________________________________84
5.2. Niet-traumatisch hersenletsel _____________________________________________________________85
6. GEVOLGEN VAN EEN HERSENLETSEL _______________________________________________ 85
6.1. Acute zorgfase _________________________________________________________________________85
bewustzijnsverlies____________________________________________________________________________85
primaire & secundaire hersenbeschadiging ________________________________________________________85
opname & verblijF in het ziekenhuis _____________________________________________________________85
6.2. Revalidatie ____________________________________________________________________________86
inleiding ___________________________________________________________________________________86
wat is revalidatie? ____________________________________________________________________________86
diagnostiek & metingen _______________________________________________________________________86
vaardigheidstraining __________________________________________________________________________86
educatie voor de patiënt en zijn omgeving ________________________________________________________86
prognose ___________________________________________________________________________________86
ogenschijnlijk gunstige prognose voor kinderen ____________________________________________________87
variabelen die de outcome van revalidatie beïnvloeden ______________________________________________87
belang van revalidatie voor de opvoeder__________________________________________________________87
6.3. Chronische fase ________________________________________________________________________87
6.4. Restverschijnselen of gevolgen van een hersenletsel ___________________________________________88
7. BEGELEIDING VAN PERSONEN MET EEN HERSENLETSEL (L)_____________________________ 89
7.1. Inleiding ______________________________________________________________________________89
7.2. Wonen & opvang _______________________________________________________________________89
7.3. Leren & werken ________________________________________________________________________89
7.4. Vrije tijd & mobiliteit ____________________________________________________________________90
7.5. PAB __________________________________________________________________________________90
8. CONCRETE BEGELEIDINGSTIPS ____________________________________________________ 90
8.1. Determinanten van gedrag _______________________________________________________________90
8.2. Begeleidingstips bij belangrijkste problemen (L)_______________________________________________90
fysieke gevolgen _____________________________________________________________________________90
communicatie _______________________________________________________________________________91
denkvermogen/ cognitie ______________________________________________________________________91
geheugen & leervermogen _____________________________________________________________________91
oriëntatie in tijd & ruimte______________________________________________________________________91
aandacht & concentratie ______________________________________________________________________92
redeneervermogen ___________________________________________________________________________92
gedragsproblemen ___________________________________________________________________________92
4
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK: ONDERWIJS VOOR LEERLINGEN MET SPECIFIEKE ONDERWIJSBEHOEFTEN ____________ 93
1. INLEIDING ____________________________________________________________________ 93
1.1. Stoornis- versus diversiteitsdenken _________________________________________________________93
1.2. Inclusie en inclusief denken als fundamenteel recht ___________________________________________93
1.3. Inclusie onderwijs via UDL ________________________________________________________________95
1.4. praktijkvoorbeelden _____________________________________________________________________95
1.5. Conclusie _____________________________________________________________________________95
2. HISTORIEK ____________________________________________________________________ 95
2.1. Ontstaan van een duaal systeem___________________________________________________________95
2.2. M-decreet ____________________________________________________________________________96
3. ACTUELE SITUATIE _____________________________________________________________ 97
3.1. Het zorgcontinuüm (vanuit het M-decreet) __________________________________________________97
3.2. Nieuw ondersteuningsmodel (2017) ________________________________________________________98
3.3. Zorgcontinuüm in de praktijk _____________________________________________________________99
3.4. Toegang tot buitengewoon onderwijs ______________________________________________________99
3.5. Organisatie van het buitengewoon onderwijs ______________________________________________ 100
3.6. Van M-decreet naar begeleidingsdecreet (2019) naar een decreet leersteun (2020) ________________ 101
3.7. Naar een decreet leersteun voor lln met specifieke onderwijsbehoeften _________________________ 101
4. BESLUIT _____________________________________________________________________ 102
HOOFDSTUK: VAPH – BEGELEIDING, OPVANG EN ONDERSTEUNING VAN PERSONEN MET EEN
BEPERKING _________________________________________________________________________ 103
1) INLEIDING ___________________________________________________________________ 103
2) HISTORISCH OVERZICHT ________________________________________________________ 103
2.1. Het Gemeentefonds en Speciaal Onderstandsfonds (1876 – 1960) ______________________________ 104
2.2. Het Rijksfonds en Fonds 81 (1963 – 1990) _________________________________________________ 104
2.3. Het Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van personen met een handicap (1980 – 2005) ___________ 105
inleiding (L) _______________________________________________________________________________ 105
basisprincipes van het vlaams fonds (l) _________________________________________________________ 106
opdrachten van het vlaams fonds (l) ___________________________________________________________ 106
! krachtlijnen van het vlaams fonds ____________________________________________________________ 107
2.4. Het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) ______________________________ 108
3) HET ACTUEEL BELEID TEN AANZIEN VAN PERSONEN MET EEN BEPERKING _______________ 109
3.1. Theoretisch kader ____________________________________________________________________ 109
3.2. Perspectief 2020: een nieuw ondersteuningsbeleid voor personen met een beperking______________ 111
inleiding _________________________________________________________________________________ 111
doelstellingen van perspectief 2020 ___________________________________________________________ 111
kritische succesfactoren (L) __________________________________________________________________ 112
strategische projecten (L) ____________________________________________________________________ 113
gevolgen voor de werking van het VAPH ________________________________________________________ 115
gebruik van pvf ____________________________________________________________________________ 117
doelgroep ________________________________________________________________________________ 117
4. KANSEN EN UITDAGINGEN _____________________________________________________ 118
4.1. Voor cliënten en hun netwerk ___________________________________________________________ 118
4.2. Voor begeleiders _____________________________________________________________________ 118
4.3. Voor de organisaties __________________________________________________________________ 118
5
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK 2: PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING
2.1. INLEIDING
Gebaseerd op de AAIDD (American Association on Intellectual and Developmental Disabilities)
à Onderscheid zich door een naamswijziging “Mental Retardation (AAMR)”
De term = minder aanstootgevend voor personen zelf, consistent met internationale terminologie &
belang van functioneel gedrag & contextuele factoren
Sinds 1876: op geregelde tijdstippen een overzicht maken van bestaande kennis rond een VB1
1992: paradigma-verandering à enkele vernieuwingen in het handboek:
o VB ≠ persoonskenmerk -> gevolg van complex samenspel tss mogelijkheden & beperkingen
met eisen van omgeving
o Aandacht aan kwaliteit van de context
o Ondersteuning =centraal concept à aangepast
2.2. GESCHIEDENIS
2.2.1. VOORGESCHIEDENIS
Voor 1800 à desinteresse in personen met VB
Asielen voor onaangepasten ter bescherming van de maatschappij à Geen behandeling/
stimulatie
Verstand nam bovenhand op onverstand
2.2.2. PIONIERS
PINEL (1745 – 1826)
- 1ste arts dat onderscheid maakt tussen krankzinnigheid & verstandelijke beperking
- Publiceerde de 1ste systematische beschrijving van psychiatrische ziektebeelden
ESQUIROL
- Leerling Pinel & zette zijn werk verder
- Beschreef in 1820 “idiotie” als afzonderlijke toestand
- Opvolger directeur “La Salpêtrière” & “L’Hospice de Bicêtre” à onderkomen krankzinnigen
= buskruitfabriek dat is omgebouwd tot hospitaal
Doel: bedelaars & marginalen een verplicht verblijf te
bezorgen
19e eeuw = echt ziekenhuis à neurologie
- Idiotie in 3 deelgroepen: de verwarden, de dementen & de idioten
ITARD ( 1774 – 1838)
- Wilde van Aveyron à als studieobject voor Académie des Sciences
- Zijn behandeling was niet “genezend”
- Stond voor een medisch-pedagogische benadering bij behandeling van “idioten”
- Volgorde probleemgebieden: sensorische – taal – abstract denken
- Beïnvloedt door Etienne De Condillac = grondlegger sensualisme (kennis start bij ervaring)
- Goede observatie = van belang
- = startbasis voor het werk van de pedagogie
1 Verstandelijke Beperking
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
6
,SÉGUIN (1812 – 1880)
- Zette werk van Itard verder
- Richtte school op voor idioten = apostel voor idioten
- Onderwijsmethode op basis van stimuleren van zintuiglijke functies
- Gestructureerd leerprogramma
- Morele training = eindpunt
- Individuele -> groep
- Oprichter AAIDD
KANNUNIK TRIEST (1760 – 1836)
- Oprichter Broeders & Zusters van Liefde
- Actief in de orthopedagogische zorg, geestelijke, bijzondere jeugdzorg, bejaarden- en
ziekenzorg, onderwijs
Dr. JOZEF GUISLAIN (1797 – 1860)
- Aangesteld door Triest als hoofdgeneesheer van ‘krankzinnigengestichten’ in Gent
- Psychiatrische problemen veroorzaakt door stoornissen in het gemoed & n- i/d rede
- Menslievende aspecten zijn essentieel bij de behandeling
- Momenteel is daar ook een museum van
2.2.3. EERSTE INRICHTINGEN (L)
1ste inrichtingen rond 1850 in Europa & VS à Guggenbühl & opvattingen Duitse psychiatrie
à Psyche niet ziek w-
Guggenbühl had een hospitaal in de natuur à zuivere lucht & gezonde klimaat geacht een goede
invloed te hebben op personen met een VB
Howe was gefascineerd door de oorzaken van VB à handicaps in de volgende generaties
verminderen
2.2.4. PEDAGOGISCH OPTIMISME IN DE VERDRUKKING (L)
Beïnvloedende factoren:
• Positivisme Comte
• Verstedelijking
• Industrialisering
• Geloof in evolutiegedachte
• Erfelijkheidswetten
Aandacht aan uiterlijke & lichamelijke kenmerken = uitstoting van personen met beperlking
à Inrichtingen & sterilisatiewetten
Combo van biologische zoektocht & minderwaardigheid = stamboomstudies!
2.2.5. PSYCHOMETRISCHE INRICHTING (L)
Binet & Simon à methode kinderen opsporen met lichtere VB
B: test die natuurlijke intelligentie meet
Goddard à VB = trainbaar maar zien in functie van aangeboren-verminderde mogelijkheden
Terman: intelligentiequotiënt à erfelijk & onveranderlijkk (raskwaliteiten)
Aandacht verschoof van de zware gevallen ook naar de lichtere (debielen)
7
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
, 2.2.6. EERSTE TEKENEN VAN EEN KENTERING (L)
Onderzoek Fernald: ontslagen mensen van een inrichting bleken zich vrij goed te handhaven i/d
maatschappij
Ging in tegen alle gangbare theorieën
IOWA-studies in jaren ’30 & ’40 ànature – nurture discussie (stimulerende omgeving)
Opvoeding & sociale groep = beïnvloedende factor = erfelijkheid
2.2.7. NA 1950 (L)
Instituutgericht denken enerzijds ßà geloof in ontwikkeling, integratie als medeburgerschap
Anderzijds
Tegenstromen
1. Bowlby & Spitz: gevaar van ontwikkelingsstoornissen bij een lange tijd in inrichting
à gebrek aan stimulans, warme & vaste relaties = oorzaken verwaarlozing & deprivatie
2. Goffman: total insitutions (kloosters, kazernes, gevang, instelling vr personen met VB)
à gemeenschappelijke kenmerken = sterke greep op cliënten
grote barrière tov sociaal contact met buitenwereld
Wonen, werken, vrije tijd:
• Eenzelfde plaats & eenzelfde gezag
• Altijd dingen doen samen met andere
• Vooropgesteld schema
• Beperkt contact tss leiding & deelnemers
• Totaalplan
à heeft gevolgen voor de deelnemers
- Persoonlijkheid = aangetast/ afgebroken
- Persoonlijke veiligheid = verloren
- Schending privacy
- Leven in sfeer van extreme sociale controle
- Verliezen mogelijkheden van autonoom handelen
3. Nirje & Bank Mikkelsen: normalisatieprincipe Scandinavië
personen met VB moeten in levensomstandigheden gebracht w- die zo dicht mogelijk de
gewone omstandigheden vd samenleving benaderen
à normaal dag/week/jaarritme & normale beleving van de levenscyclus
à op zoek naar vrijheidsbeknottende & restrictieve
4. Wolfensberger: klaagt desindividualisering binnen instellingen aan
• Alles georganiseerd op laagste niveau
• Deelnemers verplicht in groepen
• Onderworpen aan het collectieve
5. Groter wordende invloed theoretische stromingen = meer nadruk op
ontwikkelingsmogelijkheden ipv minuspunten
à mogelijkheden vd mens
à veranderings- en verbeteringspogingen
à ook werkvormen buiten de inrichtingen
8
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
, 2.2.8.DE PARADIGMA-OMSLAG VANAD DE JAREN ’90: QUALITY OF LIFE, EMANCIPATIE,
EMPOWERMENT EN INCLUSIE – DE GEBOORTE VAN DE ‘DISABILITY STUDIES’
Terminologie = geëvolueerd à vorderingen van wetenschap, ervaringen opvoeders en wijzigende
visies i/d samenleving op personen met beperking
1876 = organistaie van interdisciplinaire wetenschappers die standpunten publiceert over de manier
waarop we VB kunnen omschrijven à naam van de organisatie verandert doorheen de jaren
1876: Association of Medical Officers of American Institutions for
Idiotic and Feebleminded Persons
1906: American Association for the Study of the Feebleminded
1933: American Association on Mental Deficiency (AAMD)
1987: American Association on Mental Retardation (AAMR)
2007: American Association on Intellectual and Developmental
Disabilities (AAIDD)
Idioten & zwakzinnigen à zwakzinnigen à mentaal disfunctioneren à mentale achterstand
Mentaal = zowel geest als verstand (gebruiken we n-)
Disfunctie = alsof het helemaal niet werkt = geen verstand
PPT
AAMR (definitie klopt n- meer)
= IQ staat centraal -> handicap naargelang het IQ = veel invloed in de praktijk
Onderscheid gemaakt tss personen met:
- Lichte mentale handicap = IQ<70 = 4 subgroepen waarvan men verwachtingen heeft = grote impact
à Kind krijgt een label op basis vh IQ & ook bepalend of je naar een
- Matig mentale handicap = IQ<55 instelling moest
- Ernstig mentale handicap = IQ<40 à Structuur klopt niet, sommige mensen met lager IQ kunnen meer
- Diep mentale handicap = IQ<20 dan dat we denken
AAIDD
2007 = terminologie verandert naar verstandelijke beperking & ontwikkelingsstoornissen
1992: PARADIGMAVERSCHUIVING
= belangrijke mijlpaal in geschiedenis v personen met VB
à Andere manier van kijken naar personen met beperking
à Andere manier van benadering naar personen met beperking
à Andere manier van ondersteuning uitbouwen naar personen met beperking
Veel kritiek op de oude benaming = reden van de naamsverandering
Nieuwe visie = rode draad à iedere opvoeder is mee met dit paradigma
Oude manier denken ≠ makkelijk weg te krijgen uit maatschappij (na 30j nog steeds niet alles in de
nieuwe denkwijze)
9
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
DOELGROEPEN EN WERKVELDEN
1
1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
AJ 2021 – 2022
LEUS CATO
,HOOFDSTUK 2: PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING ______________________________ 6
2.1. INLEIDING ___________________________________________________________________ 6
2.2. GESCHIEDENIS _______________________________________________________________ 6
2.2.1. Voorgeschiedenis ________________________________________________________________________6
2.2.2. Pioniers________________________________________________________________________________6
2.2.3. Eerste inrichtingen (L) ____________________________________________________________________7
2.2.4. Pedagogisch optimisme in de verdrukking (L) __________________________________________________7
2.2.5. Psychometrische inrichting (L) ______________________________________________________________7
2.2.6. Eerste tekenen van een kentering (L) ________________________________________________________8
2.2.7. Na 1950 (L) _____________________________________________________________________________8
2.2.8. De paradigma-omslag vanad de jaren ’90: Quality of life, emancipatie, empowerment en inclusie – de
geboorte van de ‘Disability Studies’ _________________________________________________________________9
2.2.9. Besluit________________________________________________________________________________11
2.3. BEGRIPPENKADER ___________________________________________________________ 11
2.4. EEN SYSTEEM MET VERSCHILLENDE BEDOELINGEN ________________________________ 12
2.5. 5 BELANGRIJKE VOORONDERSTELLINGEN (L) _____________________________________ 12
2.6. EEN DEFINITIE ______________________________________________________________ 12
2.7. EEN DEFINITIE, EEN ONDERSTEUNINGS- EN CLASSIFICATIESYSTEEM OP BASIS VAN EEN
DUIDELIJK THEORETISCH MODEL ______________________________________________________ 13
2.8. STAP 1: BEELDVORMING, VB ALS MULTI-DIMENSIONEEL FENOMEEN __________________ 14
2.8.1. Dimensie 1: Intellectueel Functioneren______________________________________________________14
2.8.2. Dimensie 2: Adaptieve Vaardigheden _______________________________________________________14
2.8.3. Dimensie 3: Gezondheid (fysiek, geestelijk & etiologie) _________________________________________15
2.8.4. Dimensie 4: Participatie, Interactie & Sociale rollen ____________________________________________16
2.8.5. Dimensie 5: Context _____________________________________________________________________17
2.9. STAP 2: DIAGNOSE, HET AL DAN NIET TOEKANNEN VAN HET LABEL VB ________________ 17
2.10. STAP 3: ONDERSTEUNING UITWERKEN DIE PARTICIPATIE & WELZIJN TEN GOEDE KOMT __ 17
2.11. ETIOLOGIE/ OORZAKEN _______________________________________________________ 19
HOOFDSTUK 3: PERSONEN MET EEN MEERVOUDIGE BEPERKING ______________________________ 20
3.1. INLEIDING __________________________________________________________________ 20
3.2. CLASSIFICATIE EN TERMINOLOGIE ______________________________________________ 21
3.2.1. Terminologie __________________________________________________________________________21
3.2.2. Classificatie____________________________________________________________________________21
Medisch Model______________________________________________________________________________21
Multifactorieel model ________________________________________________________________________21
Pedagogisch model __________________________________________________________________________21
3.3. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ________________________________________ 23
3.3.1. Personen met een visueel-auditieve beperking _______________________________________________23
3.3.2. Personen met een ernstige taal- en spraakstoornis ____________________________________________25
3.3.3. Personen met een visueel-verstandelijke beperking ___________________________________________25
3.3.4. Personen met een auditief-verstandelijke beperking ___________________________________________26
3.3.5. Personen met een ernstig motorisch-verstandelijke beperking ___________________________________26
Omschrijving van de doelgroep _________________________________________________________________26
OrthOpedagogische aanpak ____________________________________________________________________27
1
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK 4: PERSONEN MET EEN FYSIEKE BEPERKING _____________________________________ 29
4.1. GESCHIEDENIS ______________________________________________________________ 29
4.2. BEGRIPPENKADER ___________________________________________________________ 30
4.2.1. Definities en classificatiesystemen bij fb _____________________________________________________30
Handicap, een beladen woord… _________________________________________________________________30
Classificatiesystemen van de WHO & de VAPH-definitie van “handicap” _________________________________30
4.2.2. Cerebrale parese _______________________________________________________________________31
Terminologie ________________________________________________________________________________31
Classificatie op basis van lokalisatie, aard/kwaliteit en grofmotorisch functioneren ________________________32
Bijkomende problemen & functionele beperkingen _________________________________________________34
Impact op het gezin en de opvoeding ____________________________________________________________34
4.2.3. Spina Bifida____________________________________________________________________________35
Bijkomende problemen en functiebeperking ______________________________________________________35
Ondersteuning van kinderen met Spina Bifida en hun gezinnen________________________________________37
4.2.4. Neuromusculaire aandoeningen ___________________________________________________________37
4.2.5. Musculoskeletale aandoeningen ___________________________________________________________39
Bot en kraakbeenaandoeningen ________________________________________________________________39
Problemen bij vorming van het skelet ____________________________________________________________39
4.2.6. Amputatie ____________________________________________________________________________39
4.2.7. Dwarsleasie ___________________________________________________________________________40
4.2.8. Niet-aangeboren hersenletsel _____________________________________________________________40
4.2.9. Mobiliteitsproblemen bij ouderen _________________________________________________________41
4.3. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ________________________________________ 41
4.3.4. Woonvoorzieningen en ‘leefmogelijkheden’ _________________________________________________41
Focus-wonen________________________________________________________________________________41
Independent Living Movement _________________________________________________________________41
HOOFDSTUK 5: PERSONEN MET EEN VISUELE BEPERKING ____________________________________ 42
5.1. GESCHIEDENIS ______________________________________________________________ 42
5.2. BEGRIPPENKADER ___________________________________________________________ 43
4. Medische DEfinities ________________________________________________________________________43
traditionele opvattingen _______________________________________________________________________43
ontwikkelingen in de (medische) diagnostiek ______________________________________________________44
5.2.2. Functionele definities ___________________________________________________________________44
het visueel profiel ____________________________________________________________________________45
5.2.3. Prevalentie ____________________________________________________________________________45
5.3. BEELDVORMING_____________________________________________________________ 45
5. Sensorische ontwikkeling ___________________________________________________________________45
5.3.2. Motorische ontwikkeling _________________________________________________________________46
5.3.3. Cognitieve ontwikkeling __________________________________________________________________47
5.3.4. Taal & communicatie ____________________________________________________________________47
5.3.5. Psychosociale ontwikkeling _______________________________________________________________48
het jonge kind _______________________________________________________________________________48
peuter- en kleuterleeftijd ______________________________________________________________________48
de lagere schoolleeftijd _______________________________________________________________________48
jongeren & jongvolwassenen (12-21j) ____________________________________________________________49
5.3.6. Levensloop-gerelateerde thema’s __________________________________________________________49
opvoeding __________________________________________________________________________________49
onderwijs __________________________________________________________________________________49
dagbesteding en tewerkstelling _________________________________________________________________50
ouder zijn met een visuele beperking ____________________________________________________________51
ouderdomsblindheid/-slechtziendheid ___________________________________________________________51
5.4. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ________________________________________ 51
5.4.1. Visuele stimulatie & training ______________________________________________________________51
5.4.2. Zelfredzaamheid en mobiliteit_____________________________________________________________51
5.4.3. Apps & technologie _____________________________________________________________________52
5.4.4. Communicatie _________________________________________________________________________52
5.4.5. Psycho-educatie ________________________________________________________________________53
2
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK 6: PERSONEN MET EEN AUDITIEVE BEPERKING __________________________________ 54
6.1. BEGRIPPEN & BASISINFORMATIE _______________________________________________ 54
6.1.1. Medische aspecten _____________________________________________________________________54
Screening & diagnostiek _______________________________________________________________________54
Oorzaken ___________________________________________________________________________________57
Vormen van gehoorstoornissen _________________________________________________________________58
6.1.2. Aspecten uit de psychische ontwikkeling ____________________________________________________59
INLEIDING __________________________________________________________________________________59
Begrippen __________________________________________________________________________________59
Aspecten uit de psychische ontwikkeling van het kind met een gehoorstoornis ___________________________61
6.2. ORTHOPEDAGOGIEK _________________________________________________________ 64
6.2.1. Inleiding ______________________________________________________________________________64
6.2.2. Historiek ______________________________________________________________________________64
Erfenis _____________________________________________________________________________________64
Eerste pogingen tot onderwijs __________________________________________________________________66
HOOFDSTUK 7: PERSONEN MET EEN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS ____________________________ 71
7.1. GESCHIEDENIS ______________________________________________________________ 71
7.2. BEGRIPPENKADER ___________________________________________________________ 72
7.2.1. Wat is ass? ____________________________________________________________________________72
7.2.2. Wijze van diagnosestelling________________________________________________________________74
Multidisciplinaire diagnose_____________________________________________________________________74
Diagnostisch onderzoek _______________________________________________________________________74
7.2.3. Toetsing aan de VAPH-definitie handicap ____________________________________________________75
7.2.4. Etiologie ______________________________________________________________________________75
7.2.5 Prevalentie ____________________________________________________________________________76
7.3. PSYCHOLOGISCHE INZICHTEN __________________________________________________ 76
7.3.1. Centrale coherentie _____________________________________________________________________76
7.3.2. Executieve functies _____________________________________________________________________77
7.3.3. Theory of mind (mentalisering) ____________________________________________________________77
Doen alsof & imitatie _________________________________________________________________________77
Gedeelde aandacht ___________________________________________________________________________77
7.4. ORTHOPEDAGOGISCHE BEELDVORMING _________________________________________ 78
7.5. ORTHOPEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING ________________________________________ 78
7.5.1. Algemeen _____________________________________________________________________________78
7.5.2. Aanpassingen in de omgeving _____________________________________________________________78
Verheldering in tijd en ruimte __________________________________________________________________78
Aangepast taalgebruik ________________________________________________________________________79
7.5.3. Aanleren functionele vaardigheden ________________________________________________________79
7.5.4. Aanpakken van specifieke problemen _______________________________________________________79
Agressie ____________________________________________________________________________________79
Eetproblemen _______________________________________________________________________________79
Slaapproblemen _____________________________________________________________________________79
Zindelijkheidsproblemen ______________________________________________________________________79
Stereotiep gedrag ____________________________________________________________________________79
7.5.5. Medicatie _____________________________________________________________________________80
7.6. BESLUIT____________________________________________________________________ 81
3
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK NAH _____________________________________________________________________ 82
1. INLEIDING ____________________________________________________________________ 82
2. DEFINITIE_____________________________________________________________________ 82
2.1. Leeftijdsgrenzen & breuk met de levenslijn __________________________________________________83
2.2. Kinderen vs volwassenen _________________________________________________________________83
2.3. Verschil NAH & AH ______________________________________________________________________83
3. PREVALENTIE (L) _______________________________________________________________ 83
4. DE HERSENEN (L) ______________________________________________________________ 83
4.1. Inleiding ______________________________________________________________________________83
4.2. Grote delen van de hersenen _____________________________________________________________83
4.3. Hersenkwabben ________________________________________________________________________84
5. OORZAKEN VAN EEN HERSENLETSEL _______________________________________________ 84
5.1. Traumatisch hersenletsel _________________________________________________________________84
5.2. Niet-traumatisch hersenletsel _____________________________________________________________85
6. GEVOLGEN VAN EEN HERSENLETSEL _______________________________________________ 85
6.1. Acute zorgfase _________________________________________________________________________85
bewustzijnsverlies____________________________________________________________________________85
primaire & secundaire hersenbeschadiging ________________________________________________________85
opname & verblijF in het ziekenhuis _____________________________________________________________85
6.2. Revalidatie ____________________________________________________________________________86
inleiding ___________________________________________________________________________________86
wat is revalidatie? ____________________________________________________________________________86
diagnostiek & metingen _______________________________________________________________________86
vaardigheidstraining __________________________________________________________________________86
educatie voor de patiënt en zijn omgeving ________________________________________________________86
prognose ___________________________________________________________________________________86
ogenschijnlijk gunstige prognose voor kinderen ____________________________________________________87
variabelen die de outcome van revalidatie beïnvloeden ______________________________________________87
belang van revalidatie voor de opvoeder__________________________________________________________87
6.3. Chronische fase ________________________________________________________________________87
6.4. Restverschijnselen of gevolgen van een hersenletsel ___________________________________________88
7. BEGELEIDING VAN PERSONEN MET EEN HERSENLETSEL (L)_____________________________ 89
7.1. Inleiding ______________________________________________________________________________89
7.2. Wonen & opvang _______________________________________________________________________89
7.3. Leren & werken ________________________________________________________________________89
7.4. Vrije tijd & mobiliteit ____________________________________________________________________90
7.5. PAB __________________________________________________________________________________90
8. CONCRETE BEGELEIDINGSTIPS ____________________________________________________ 90
8.1. Determinanten van gedrag _______________________________________________________________90
8.2. Begeleidingstips bij belangrijkste problemen (L)_______________________________________________90
fysieke gevolgen _____________________________________________________________________________90
communicatie _______________________________________________________________________________91
denkvermogen/ cognitie ______________________________________________________________________91
geheugen & leervermogen _____________________________________________________________________91
oriëntatie in tijd & ruimte______________________________________________________________________91
aandacht & concentratie ______________________________________________________________________92
redeneervermogen ___________________________________________________________________________92
gedragsproblemen ___________________________________________________________________________92
4
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK: ONDERWIJS VOOR LEERLINGEN MET SPECIFIEKE ONDERWIJSBEHOEFTEN ____________ 93
1. INLEIDING ____________________________________________________________________ 93
1.1. Stoornis- versus diversiteitsdenken _________________________________________________________93
1.2. Inclusie en inclusief denken als fundamenteel recht ___________________________________________93
1.3. Inclusie onderwijs via UDL ________________________________________________________________95
1.4. praktijkvoorbeelden _____________________________________________________________________95
1.5. Conclusie _____________________________________________________________________________95
2. HISTORIEK ____________________________________________________________________ 95
2.1. Ontstaan van een duaal systeem___________________________________________________________95
2.2. M-decreet ____________________________________________________________________________96
3. ACTUELE SITUATIE _____________________________________________________________ 97
3.1. Het zorgcontinuüm (vanuit het M-decreet) __________________________________________________97
3.2. Nieuw ondersteuningsmodel (2017) ________________________________________________________98
3.3. Zorgcontinuüm in de praktijk _____________________________________________________________99
3.4. Toegang tot buitengewoon onderwijs ______________________________________________________99
3.5. Organisatie van het buitengewoon onderwijs ______________________________________________ 100
3.6. Van M-decreet naar begeleidingsdecreet (2019) naar een decreet leersteun (2020) ________________ 101
3.7. Naar een decreet leersteun voor lln met specifieke onderwijsbehoeften _________________________ 101
4. BESLUIT _____________________________________________________________________ 102
HOOFDSTUK: VAPH – BEGELEIDING, OPVANG EN ONDERSTEUNING VAN PERSONEN MET EEN
BEPERKING _________________________________________________________________________ 103
1) INLEIDING ___________________________________________________________________ 103
2) HISTORISCH OVERZICHT ________________________________________________________ 103
2.1. Het Gemeentefonds en Speciaal Onderstandsfonds (1876 – 1960) ______________________________ 104
2.2. Het Rijksfonds en Fonds 81 (1963 – 1990) _________________________________________________ 104
2.3. Het Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van personen met een handicap (1980 – 2005) ___________ 105
inleiding (L) _______________________________________________________________________________ 105
basisprincipes van het vlaams fonds (l) _________________________________________________________ 106
opdrachten van het vlaams fonds (l) ___________________________________________________________ 106
! krachtlijnen van het vlaams fonds ____________________________________________________________ 107
2.4. Het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) ______________________________ 108
3) HET ACTUEEL BELEID TEN AANZIEN VAN PERSONEN MET EEN BEPERKING _______________ 109
3.1. Theoretisch kader ____________________________________________________________________ 109
3.2. Perspectief 2020: een nieuw ondersteuningsbeleid voor personen met een beperking______________ 111
inleiding _________________________________________________________________________________ 111
doelstellingen van perspectief 2020 ___________________________________________________________ 111
kritische succesfactoren (L) __________________________________________________________________ 112
strategische projecten (L) ____________________________________________________________________ 113
gevolgen voor de werking van het VAPH ________________________________________________________ 115
gebruik van pvf ____________________________________________________________________________ 117
doelgroep ________________________________________________________________________________ 117
4. KANSEN EN UITDAGINGEN _____________________________________________________ 118
4.1. Voor cliënten en hun netwerk ___________________________________________________________ 118
4.2. Voor begeleiders _____________________________________________________________________ 118
4.3. Voor de organisaties __________________________________________________________________ 118
5
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
,HOOFDSTUK 2: PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING
2.1. INLEIDING
Gebaseerd op de AAIDD (American Association on Intellectual and Developmental Disabilities)
à Onderscheid zich door een naamswijziging “Mental Retardation (AAMR)”
De term = minder aanstootgevend voor personen zelf, consistent met internationale terminologie &
belang van functioneel gedrag & contextuele factoren
Sinds 1876: op geregelde tijdstippen een overzicht maken van bestaande kennis rond een VB1
1992: paradigma-verandering à enkele vernieuwingen in het handboek:
o VB ≠ persoonskenmerk -> gevolg van complex samenspel tss mogelijkheden & beperkingen
met eisen van omgeving
o Aandacht aan kwaliteit van de context
o Ondersteuning =centraal concept à aangepast
2.2. GESCHIEDENIS
2.2.1. VOORGESCHIEDENIS
Voor 1800 à desinteresse in personen met VB
Asielen voor onaangepasten ter bescherming van de maatschappij à Geen behandeling/
stimulatie
Verstand nam bovenhand op onverstand
2.2.2. PIONIERS
PINEL (1745 – 1826)
- 1ste arts dat onderscheid maakt tussen krankzinnigheid & verstandelijke beperking
- Publiceerde de 1ste systematische beschrijving van psychiatrische ziektebeelden
ESQUIROL
- Leerling Pinel & zette zijn werk verder
- Beschreef in 1820 “idiotie” als afzonderlijke toestand
- Opvolger directeur “La Salpêtrière” & “L’Hospice de Bicêtre” à onderkomen krankzinnigen
= buskruitfabriek dat is omgebouwd tot hospitaal
Doel: bedelaars & marginalen een verplicht verblijf te
bezorgen
19e eeuw = echt ziekenhuis à neurologie
- Idiotie in 3 deelgroepen: de verwarden, de dementen & de idioten
ITARD ( 1774 – 1838)
- Wilde van Aveyron à als studieobject voor Académie des Sciences
- Zijn behandeling was niet “genezend”
- Stond voor een medisch-pedagogische benadering bij behandeling van “idioten”
- Volgorde probleemgebieden: sensorische – taal – abstract denken
- Beïnvloedt door Etienne De Condillac = grondlegger sensualisme (kennis start bij ervaring)
- Goede observatie = van belang
- = startbasis voor het werk van de pedagogie
1 Verstandelijke Beperking
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
6
,SÉGUIN (1812 – 1880)
- Zette werk van Itard verder
- Richtte school op voor idioten = apostel voor idioten
- Onderwijsmethode op basis van stimuleren van zintuiglijke functies
- Gestructureerd leerprogramma
- Morele training = eindpunt
- Individuele -> groep
- Oprichter AAIDD
KANNUNIK TRIEST (1760 – 1836)
- Oprichter Broeders & Zusters van Liefde
- Actief in de orthopedagogische zorg, geestelijke, bijzondere jeugdzorg, bejaarden- en
ziekenzorg, onderwijs
Dr. JOZEF GUISLAIN (1797 – 1860)
- Aangesteld door Triest als hoofdgeneesheer van ‘krankzinnigengestichten’ in Gent
- Psychiatrische problemen veroorzaakt door stoornissen in het gemoed & n- i/d rede
- Menslievende aspecten zijn essentieel bij de behandeling
- Momenteel is daar ook een museum van
2.2.3. EERSTE INRICHTINGEN (L)
1ste inrichtingen rond 1850 in Europa & VS à Guggenbühl & opvattingen Duitse psychiatrie
à Psyche niet ziek w-
Guggenbühl had een hospitaal in de natuur à zuivere lucht & gezonde klimaat geacht een goede
invloed te hebben op personen met een VB
Howe was gefascineerd door de oorzaken van VB à handicaps in de volgende generaties
verminderen
2.2.4. PEDAGOGISCH OPTIMISME IN DE VERDRUKKING (L)
Beïnvloedende factoren:
• Positivisme Comte
• Verstedelijking
• Industrialisering
• Geloof in evolutiegedachte
• Erfelijkheidswetten
Aandacht aan uiterlijke & lichamelijke kenmerken = uitstoting van personen met beperlking
à Inrichtingen & sterilisatiewetten
Combo van biologische zoektocht & minderwaardigheid = stamboomstudies!
2.2.5. PSYCHOMETRISCHE INRICHTING (L)
Binet & Simon à methode kinderen opsporen met lichtere VB
B: test die natuurlijke intelligentie meet
Goddard à VB = trainbaar maar zien in functie van aangeboren-verminderde mogelijkheden
Terman: intelligentiequotiënt à erfelijk & onveranderlijkk (raskwaliteiten)
Aandacht verschoof van de zware gevallen ook naar de lichtere (debielen)
7
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
, 2.2.6. EERSTE TEKENEN VAN EEN KENTERING (L)
Onderzoek Fernald: ontslagen mensen van een inrichting bleken zich vrij goed te handhaven i/d
maatschappij
Ging in tegen alle gangbare theorieën
IOWA-studies in jaren ’30 & ’40 ànature – nurture discussie (stimulerende omgeving)
Opvoeding & sociale groep = beïnvloedende factor = erfelijkheid
2.2.7. NA 1950 (L)
Instituutgericht denken enerzijds ßà geloof in ontwikkeling, integratie als medeburgerschap
Anderzijds
Tegenstromen
1. Bowlby & Spitz: gevaar van ontwikkelingsstoornissen bij een lange tijd in inrichting
à gebrek aan stimulans, warme & vaste relaties = oorzaken verwaarlozing & deprivatie
2. Goffman: total insitutions (kloosters, kazernes, gevang, instelling vr personen met VB)
à gemeenschappelijke kenmerken = sterke greep op cliënten
grote barrière tov sociaal contact met buitenwereld
Wonen, werken, vrije tijd:
• Eenzelfde plaats & eenzelfde gezag
• Altijd dingen doen samen met andere
• Vooropgesteld schema
• Beperkt contact tss leiding & deelnemers
• Totaalplan
à heeft gevolgen voor de deelnemers
- Persoonlijkheid = aangetast/ afgebroken
- Persoonlijke veiligheid = verloren
- Schending privacy
- Leven in sfeer van extreme sociale controle
- Verliezen mogelijkheden van autonoom handelen
3. Nirje & Bank Mikkelsen: normalisatieprincipe Scandinavië
personen met VB moeten in levensomstandigheden gebracht w- die zo dicht mogelijk de
gewone omstandigheden vd samenleving benaderen
à normaal dag/week/jaarritme & normale beleving van de levenscyclus
à op zoek naar vrijheidsbeknottende & restrictieve
4. Wolfensberger: klaagt desindividualisering binnen instellingen aan
• Alles georganiseerd op laagste niveau
• Deelnemers verplicht in groepen
• Onderworpen aan het collectieve
5. Groter wordende invloed theoretische stromingen = meer nadruk op
ontwikkelingsmogelijkheden ipv minuspunten
à mogelijkheden vd mens
à veranderings- en verbeteringspogingen
à ook werkvormen buiten de inrichtingen
8
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
, 2.2.8.DE PARADIGMA-OMSLAG VANAD DE JAREN ’90: QUALITY OF LIFE, EMANCIPATIE,
EMPOWERMENT EN INCLUSIE – DE GEBOORTE VAN DE ‘DISABILITY STUDIES’
Terminologie = geëvolueerd à vorderingen van wetenschap, ervaringen opvoeders en wijzigende
visies i/d samenleving op personen met beperking
1876 = organistaie van interdisciplinaire wetenschappers die standpunten publiceert over de manier
waarop we VB kunnen omschrijven à naam van de organisatie verandert doorheen de jaren
1876: Association of Medical Officers of American Institutions for
Idiotic and Feebleminded Persons
1906: American Association for the Study of the Feebleminded
1933: American Association on Mental Deficiency (AAMD)
1987: American Association on Mental Retardation (AAMR)
2007: American Association on Intellectual and Developmental
Disabilities (AAIDD)
Idioten & zwakzinnigen à zwakzinnigen à mentaal disfunctioneren à mentale achterstand
Mentaal = zowel geest als verstand (gebruiken we n-)
Disfunctie = alsof het helemaal niet werkt = geen verstand
PPT
AAMR (definitie klopt n- meer)
= IQ staat centraal -> handicap naargelang het IQ = veel invloed in de praktijk
Onderscheid gemaakt tss personen met:
- Lichte mentale handicap = IQ<70 = 4 subgroepen waarvan men verwachtingen heeft = grote impact
à Kind krijgt een label op basis vh IQ & ook bepalend of je naar een
- Matig mentale handicap = IQ<55 instelling moest
- Ernstig mentale handicap = IQ<40 à Structuur klopt niet, sommige mensen met lager IQ kunnen meer
- Diep mentale handicap = IQ<20 dan dat we denken
AAIDD
2007 = terminologie verandert naar verstandelijke beperking & ontwikkelingsstoornissen
1992: PARADIGMAVERSCHUIVING
= belangrijke mijlpaal in geschiedenis v personen met VB
à Andere manier van kijken naar personen met beperking
à Andere manier van benadering naar personen met beperking
à Andere manier van ondersteuning uitbouwen naar personen met beperking
Veel kritiek op de oude benaming = reden van de naamsverandering
Nieuwe visie = rode draad à iedere opvoeder is mee met dit paradigma
Oude manier denken ≠ makkelijk weg te krijgen uit maatschappij (na 30j nog steeds niet alles in de
nieuwe denkwijze)
9
ORTHOPEDAGOGISCHE DOELGROEPEN EN WERKVELDEN 1 | 1STE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIE
