Hoofdstuk 5 – De peuterjaren
Zodra een kind begint te lopen, is het geen baby meer.
5.1 Lichamelijke en motorische ontwikkeling
Groei: tussen 1 en 3 jaar +10cm
Gewicht: tussen 1 en 3 jaar +/- 2 à 3 kg
5.1.1 Gebruik van de skeletspieren
Grove motoriek = bewegingen die betrekking hebben op de algemene lichaamshouding en het zich
voortbewegen.
Bewegingen worden geleidelijk geautomatiseerd en kind krijgt de aandacht vrij om tijdens het lopen
ook andere dingen te doen.
Andere grove motoriek activiteiten om tijdens het lopen ook te doen:
- Rondrijden op een loopfietsje
- Loopbeweging voorzetten op speelgoed dat kan vooruitgeduwd worden
- Achteruitlopen
- Rennen
- Springen
- …
Fijne motoriek = blokken op elkaar stapelen, dikke bladzijden van een boek omdraaien, zelfstandig
eten met een lepel, eenvoudige kledij aan en uittrekken.
Toenemende verfijning in oog-handcoördinatie.
5.1.2 De zindelijkheidstraining
Zindelijk: overdag: rond 2 à 2,5 jaar; ’s nachts: tussen 3 en 4 jaar
5.2 Ontwikkelingen in de waarneming en het mentaal functioneren
- De wereld komt, doordat peuters kunnen lopen, binnen been- en handbereik (lopen, voelen,
tasten).
o Actief manipuleren en experimenteren.
o Doet inzicht groeien in samenhang tussen oorzaak en gevolg.
- Ontwikkeling van het taalvermogen. Daardoor wordt het gemakkelijker om afwezige
objecten en situaties mentaal aanwezig te stellen.
5.2.1 Einde van de sensomotorische periode
- Van 1 tot 2 jaar: sensomotorische periode (0-2 jaar)
- Van 2-3 jaar: innerlijke voorstellingen of representaties die hun intrede doen: pre-
operationele denken of intuïtieve denken (2 tot 7 jaar).
o Stadium van het preconceptuele denken (peuter)
o Stadium intuïtieve denken (kleuter)
1
, Vanaf het kind gebruik begint te maken van innerlijke voorstellingen, is er geen sprake meer van een
puur motorisch reageren op een louter sensorische input -> drempel van het pre-operationele
denken.
Het kind weet vrij goed rekening te houden met de dingen zoals ze er in werkelijkheid uitzien. Dat
merken we onder meer in de volgende verworvenheden:
- Een vrij stabiele wereldbeeld: a is a en niet b
Orthoscopisch waarnemen: de mogelijkheid om alles gewoon rechtop te zien, ongeacht de
positie van waaruit je de dingen bekijkt. Overgang van beginnende naar gevestigde
objectpermanentie (= het vermogen om objecten en situaties die uit het zicht verdwenen
zijn, mentaal vast te houden en te beseffen dat ze, hoewel ze tijdelijk onzichtbaar zijn, erens
ongewijzigd blijven voorbestaan.
- Structureren van ruimte en tijd
Het kind ontdekt ruimtelijke structuur (indeling huis) en tijdstructuur (opstaan, wassen,
ontbijt). Het beschikt echter nog niet over een abstract tijdskader waarin al die dingen
kunnen geordend worden.
- Causaliteit (op niveau van handelen)
Voorbeeld causaliteit & speelgoed: fascinatie door de werking van allerhande knopjes,
hendeltjes en schakelaars waarmee je een of ander effect (besef van invloed) tevoorschijn
kan toveren …
- Differentiatie tussen subject en object: gedecentraliseerd kijken
Peuter komt tot de ontdekking at hijzelf niet het vaste middelpunt is waaromheen mensen
en dingen verschijnen en verdwijnen, maar een bewegend individu in een overigens stabiele
omgeving.
5.2.2 Begin van het preoperationele denken
- De semiotische of symboolfunctie
Piaget vermeldt vijf typische gedragingen waaruit blijkt dat een kind in staat is tot representeren.
Die nieuwe mogelijkheid duidt hij aan als symboolfunctie of de semiotische functie. Dat is het
vermogen om door middel van een woord, een gebaar, een object of een mentaal beeld te verwijzen
naar iets dat actueel niet aanwezig is.
Uitgestelde imitatie (= het kind imiteert gedrag van iemand nadat die al een tijdje uit het
zicht verdwenen is).
Fantasiespel (= via de mentale voorstelling is het kind in staat om zeer uiteenlopende
betekenissen toe te kennen aan objecten die op zich niets mee te maken hebben, bv. een
grote kartonnen doos kan voor het kind een huis worden).
Tekenen (= zodra de krabbels van de peuter iets gaan betekenen, zijn het geen vormeloze
lijnen meer maar krijgen ze een verwijzingswaarde.
Mentale beelden vasthouden of oproepen (= peuter kan de mentale beelden gedurende
een zekere tijd actief vasthouden of ze na verloop van tijd weer oproepen in de voorstelling,
ook zonder dat ze onmiddellijk omgezet hoeven te worden in nabootsingsgedrag.
Taal (= een symboolsysteem bij uitstek, waarmee afwezige objecten of situaties op ieder
willekeurig moment opgeroepen kunnen worden in het bewustzijn en bovendien ook naar
2
Zodra een kind begint te lopen, is het geen baby meer.
5.1 Lichamelijke en motorische ontwikkeling
Groei: tussen 1 en 3 jaar +10cm
Gewicht: tussen 1 en 3 jaar +/- 2 à 3 kg
5.1.1 Gebruik van de skeletspieren
Grove motoriek = bewegingen die betrekking hebben op de algemene lichaamshouding en het zich
voortbewegen.
Bewegingen worden geleidelijk geautomatiseerd en kind krijgt de aandacht vrij om tijdens het lopen
ook andere dingen te doen.
Andere grove motoriek activiteiten om tijdens het lopen ook te doen:
- Rondrijden op een loopfietsje
- Loopbeweging voorzetten op speelgoed dat kan vooruitgeduwd worden
- Achteruitlopen
- Rennen
- Springen
- …
Fijne motoriek = blokken op elkaar stapelen, dikke bladzijden van een boek omdraaien, zelfstandig
eten met een lepel, eenvoudige kledij aan en uittrekken.
Toenemende verfijning in oog-handcoördinatie.
5.1.2 De zindelijkheidstraining
Zindelijk: overdag: rond 2 à 2,5 jaar; ’s nachts: tussen 3 en 4 jaar
5.2 Ontwikkelingen in de waarneming en het mentaal functioneren
- De wereld komt, doordat peuters kunnen lopen, binnen been- en handbereik (lopen, voelen,
tasten).
o Actief manipuleren en experimenteren.
o Doet inzicht groeien in samenhang tussen oorzaak en gevolg.
- Ontwikkeling van het taalvermogen. Daardoor wordt het gemakkelijker om afwezige
objecten en situaties mentaal aanwezig te stellen.
5.2.1 Einde van de sensomotorische periode
- Van 1 tot 2 jaar: sensomotorische periode (0-2 jaar)
- Van 2-3 jaar: innerlijke voorstellingen of representaties die hun intrede doen: pre-
operationele denken of intuïtieve denken (2 tot 7 jaar).
o Stadium van het preconceptuele denken (peuter)
o Stadium intuïtieve denken (kleuter)
1
, Vanaf het kind gebruik begint te maken van innerlijke voorstellingen, is er geen sprake meer van een
puur motorisch reageren op een louter sensorische input -> drempel van het pre-operationele
denken.
Het kind weet vrij goed rekening te houden met de dingen zoals ze er in werkelijkheid uitzien. Dat
merken we onder meer in de volgende verworvenheden:
- Een vrij stabiele wereldbeeld: a is a en niet b
Orthoscopisch waarnemen: de mogelijkheid om alles gewoon rechtop te zien, ongeacht de
positie van waaruit je de dingen bekijkt. Overgang van beginnende naar gevestigde
objectpermanentie (= het vermogen om objecten en situaties die uit het zicht verdwenen
zijn, mentaal vast te houden en te beseffen dat ze, hoewel ze tijdelijk onzichtbaar zijn, erens
ongewijzigd blijven voorbestaan.
- Structureren van ruimte en tijd
Het kind ontdekt ruimtelijke structuur (indeling huis) en tijdstructuur (opstaan, wassen,
ontbijt). Het beschikt echter nog niet over een abstract tijdskader waarin al die dingen
kunnen geordend worden.
- Causaliteit (op niveau van handelen)
Voorbeeld causaliteit & speelgoed: fascinatie door de werking van allerhande knopjes,
hendeltjes en schakelaars waarmee je een of ander effect (besef van invloed) tevoorschijn
kan toveren …
- Differentiatie tussen subject en object: gedecentraliseerd kijken
Peuter komt tot de ontdekking at hijzelf niet het vaste middelpunt is waaromheen mensen
en dingen verschijnen en verdwijnen, maar een bewegend individu in een overigens stabiele
omgeving.
5.2.2 Begin van het preoperationele denken
- De semiotische of symboolfunctie
Piaget vermeldt vijf typische gedragingen waaruit blijkt dat een kind in staat is tot representeren.
Die nieuwe mogelijkheid duidt hij aan als symboolfunctie of de semiotische functie. Dat is het
vermogen om door middel van een woord, een gebaar, een object of een mentaal beeld te verwijzen
naar iets dat actueel niet aanwezig is.
Uitgestelde imitatie (= het kind imiteert gedrag van iemand nadat die al een tijdje uit het
zicht verdwenen is).
Fantasiespel (= via de mentale voorstelling is het kind in staat om zeer uiteenlopende
betekenissen toe te kennen aan objecten die op zich niets mee te maken hebben, bv. een
grote kartonnen doos kan voor het kind een huis worden).
Tekenen (= zodra de krabbels van de peuter iets gaan betekenen, zijn het geen vormeloze
lijnen meer maar krijgen ze een verwijzingswaarde.
Mentale beelden vasthouden of oproepen (= peuter kan de mentale beelden gedurende
een zekere tijd actief vasthouden of ze na verloop van tijd weer oproepen in de voorstelling,
ook zonder dat ze onmiddellijk omgezet hoeven te worden in nabootsingsgedrag.
Taal (= een symboolsysteem bij uitstek, waarmee afwezige objecten of situaties op ieder
willekeurig moment opgeroepen kunnen worden in het bewustzijn en bovendien ook naar
2
