Gezins- en contextbegeleiding
Bachelor in de orthopedagogie
Thyra Janssens
0
,1
,Inhoudsopgave
1. Inleiding : het gezin ....................................................................................................................9
1.1 definiëring van het begrip gezin ................................................................................................9
1.2 De geschiedenis van het gezin ........................................................................................... 10
1875 – 1945 : het gezin als hoeksteen van de samenleving........................................................ 10
1945 – 1960 : gezin in wederopbouw ........................................................................................ 11
1960 – 1980 : het gezin komt onder druk .................................................................................. 11
1990 : Wordt het gezin terug een hoeksteen? ........................................................................... 12
1.3 Gezinskenmerken .............................................................................................................. 12
1.4 Gezins- en contextbegeleiding : what’s in a name ? ................................................................. 13
1.4.1 En wat dan met vroegbegeleiding? ................................................................................... 13
Oefeningen ................................................................................................................................... 15
Reportage ‘Daan’ ...................................................................................................................... 15
Reportage ‘samen mens zijn’..................................................................................................... 16
2. De algemene systeemtheorie ...................................................................................................19
2.1 Algemene inleiding van de systeemtheorie ............................................................................. 19
2.2 Geschiedenis van de algemene systeemtheorie ................................................................. 19
2.3 Het begrip ‘systeem’ .......................................................................................................... 20
2.3.1 Definitie van ‘systeem’ ..................................................................................................... 20
2.3.2 Grenzen rond en in het systeem ....................................................................................... 21
2.3.3 Systemen op verschillende niveaus................................................................................... 21
2.3.4 Het tijdselement van systemen......................................................................................... 21
2.4 Belangrijkste uitgangspunten van de systeemtheorie ........................................................ 22
2.4.1 Het geheel is meer dan de som der delen ......................................................................... 22
2.4.2 Binnen het systeem zijn de delen afhankelijk van elkaar ................................................... 22
2.4.3 Een systeem bepaalt in belangrijke mate het gedrag van individuen ................................. 22
2.4.4 Het systeem probeert zich op allerlei manieren aan te passen aan zijn omgeving omdat het
wil overleven............................................................................................................................. 22
2.4.5 Het systeem heeft de eigenschap zichzelf te handhaven en te blijven voortbestaan ......... 22
2.5 Belangrijkste begrippen in de AST ...................................................................................... 23
2.5.1 Informatie.................................................................................................................. 23
2.5.2 Feedback ................................................................................................................... 23
2.5.3 Circulaire causaliteit................................................................................................... 24
2.5.4 Interpunctie ............................................................................................................... 24
2.5.5 Equifinaliteit = alle wegen leiden naar Rome .............................................................. 24
2.5.6 Betekenis van het symptoom ..................................................................................... 25
2
, 2.5.7 Redundantie .............................................................................................................. 25
2.6 Besluit : AST is inhoudloos ................................................................................................. 25
2.7 Oefeningen op de systeemtheorie ........................................................................................... 26
3. De structuurgerichte benadering..............................................................................................32
3.1 Ontstaan van de structuurgerichte benadering .................................................................. 32
3.2 3 sleutelbegrippen : proces, structuur en functie ............................................................... 32
3.2.1 Proces .............................................................................................................................. 32
3.2.2 Structuur .......................................................................................................................... 33
3.3 De gezinsstructuur en pathologie ...................................................................................... 34
3.3.1 De gezinsstructuur beschrijft geen pathologie .................................................................. 34
3.3.2 De gezinsstructuur veroorzaakt geen pathologie .............................................................. 34
3.4 Kenmerken van een functioneel systeem........................................................................... 35
3.4.1 kluwen en los-zand gezinnen ..................................................................................... 35
3.5 Voorbeelden van dysfunctionele structuur : probleem in de hiërarchie ............................. 36
3.4.1 Parentificatie .................................................................................................................... 36
3.4.2 Zondebok ......................................................................................................................... 37
3.4.3 Perverse triade ................................................................................................................. 37
3.4.4 The go between ................................................................................................................ 38
3.6 De levenscyclus van een gezin ........................................................................................... 38
3.6.1 Indeling van de levenscyclus van Lange ...................................................................... 38
3.6.2 Fasen en fase-overgangen.......................................................................................... 39
3.6.3 Oefeningen fase-en faseovergangen en (dis)functionele gezinnen ............................. 40
3.7 Werken met gezinnen volgens de structuurgerichte benadering........................................ 42
3.5.1 Gezinskaarten ............................................................................................................ 42
3.6 Filmfragment Bart ............................................................................................................. 44
4. Contextuele theorie..................................................................................................................47
4.1 Inleiding ............................................................................................................................ 47
4.2 De vier dimensies van intergenerationele relaties.............................................................. 47
4.2.1 De dimensie van de feiten.......................................................................................... 47
4.2.2 De dimensie van de psychologie ................................................................................ 48
4.2.3 Dimensie van de interacties ....................................................................................... 48
4.2.4 Dimensie van de relationele ethiek ............................................................................ 48
4.3 Enkele contextuele begrippen die de basis vormen voor de 4e dimensie ............................ 49
4.3.1 Loyaliteit .................................................................................................................... 49
4.3.2 De balans van geven en ontvangen ................................................................................... 53
4.3.3 Onrecht, destructief recht en de roulerende rekening................................................ 54
3
Bachelor in de orthopedagogie
Thyra Janssens
0
,1
,Inhoudsopgave
1. Inleiding : het gezin ....................................................................................................................9
1.1 definiëring van het begrip gezin ................................................................................................9
1.2 De geschiedenis van het gezin ........................................................................................... 10
1875 – 1945 : het gezin als hoeksteen van de samenleving........................................................ 10
1945 – 1960 : gezin in wederopbouw ........................................................................................ 11
1960 – 1980 : het gezin komt onder druk .................................................................................. 11
1990 : Wordt het gezin terug een hoeksteen? ........................................................................... 12
1.3 Gezinskenmerken .............................................................................................................. 12
1.4 Gezins- en contextbegeleiding : what’s in a name ? ................................................................. 13
1.4.1 En wat dan met vroegbegeleiding? ................................................................................... 13
Oefeningen ................................................................................................................................... 15
Reportage ‘Daan’ ...................................................................................................................... 15
Reportage ‘samen mens zijn’..................................................................................................... 16
2. De algemene systeemtheorie ...................................................................................................19
2.1 Algemene inleiding van de systeemtheorie ............................................................................. 19
2.2 Geschiedenis van de algemene systeemtheorie ................................................................. 19
2.3 Het begrip ‘systeem’ .......................................................................................................... 20
2.3.1 Definitie van ‘systeem’ ..................................................................................................... 20
2.3.2 Grenzen rond en in het systeem ....................................................................................... 21
2.3.3 Systemen op verschillende niveaus................................................................................... 21
2.3.4 Het tijdselement van systemen......................................................................................... 21
2.4 Belangrijkste uitgangspunten van de systeemtheorie ........................................................ 22
2.4.1 Het geheel is meer dan de som der delen ......................................................................... 22
2.4.2 Binnen het systeem zijn de delen afhankelijk van elkaar ................................................... 22
2.4.3 Een systeem bepaalt in belangrijke mate het gedrag van individuen ................................. 22
2.4.4 Het systeem probeert zich op allerlei manieren aan te passen aan zijn omgeving omdat het
wil overleven............................................................................................................................. 22
2.4.5 Het systeem heeft de eigenschap zichzelf te handhaven en te blijven voortbestaan ......... 22
2.5 Belangrijkste begrippen in de AST ...................................................................................... 23
2.5.1 Informatie.................................................................................................................. 23
2.5.2 Feedback ................................................................................................................... 23
2.5.3 Circulaire causaliteit................................................................................................... 24
2.5.4 Interpunctie ............................................................................................................... 24
2.5.5 Equifinaliteit = alle wegen leiden naar Rome .............................................................. 24
2.5.6 Betekenis van het symptoom ..................................................................................... 25
2
, 2.5.7 Redundantie .............................................................................................................. 25
2.6 Besluit : AST is inhoudloos ................................................................................................. 25
2.7 Oefeningen op de systeemtheorie ........................................................................................... 26
3. De structuurgerichte benadering..............................................................................................32
3.1 Ontstaan van de structuurgerichte benadering .................................................................. 32
3.2 3 sleutelbegrippen : proces, structuur en functie ............................................................... 32
3.2.1 Proces .............................................................................................................................. 32
3.2.2 Structuur .......................................................................................................................... 33
3.3 De gezinsstructuur en pathologie ...................................................................................... 34
3.3.1 De gezinsstructuur beschrijft geen pathologie .................................................................. 34
3.3.2 De gezinsstructuur veroorzaakt geen pathologie .............................................................. 34
3.4 Kenmerken van een functioneel systeem........................................................................... 35
3.4.1 kluwen en los-zand gezinnen ..................................................................................... 35
3.5 Voorbeelden van dysfunctionele structuur : probleem in de hiërarchie ............................. 36
3.4.1 Parentificatie .................................................................................................................... 36
3.4.2 Zondebok ......................................................................................................................... 37
3.4.3 Perverse triade ................................................................................................................. 37
3.4.4 The go between ................................................................................................................ 38
3.6 De levenscyclus van een gezin ........................................................................................... 38
3.6.1 Indeling van de levenscyclus van Lange ...................................................................... 38
3.6.2 Fasen en fase-overgangen.......................................................................................... 39
3.6.3 Oefeningen fase-en faseovergangen en (dis)functionele gezinnen ............................. 40
3.7 Werken met gezinnen volgens de structuurgerichte benadering........................................ 42
3.5.1 Gezinskaarten ............................................................................................................ 42
3.6 Filmfragment Bart ............................................................................................................. 44
4. Contextuele theorie..................................................................................................................47
4.1 Inleiding ............................................................................................................................ 47
4.2 De vier dimensies van intergenerationele relaties.............................................................. 47
4.2.1 De dimensie van de feiten.......................................................................................... 47
4.2.2 De dimensie van de psychologie ................................................................................ 48
4.2.3 Dimensie van de interacties ....................................................................................... 48
4.2.4 Dimensie van de relationele ethiek ............................................................................ 48
4.3 Enkele contextuele begrippen die de basis vormen voor de 4e dimensie ............................ 49
4.3.1 Loyaliteit .................................................................................................................... 49
4.3.2 De balans van geven en ontvangen ................................................................................... 53
4.3.3 Onrecht, destructief recht en de roulerende rekening................................................ 54
3
