methoden en
interventies
Bachelor in de orthopedagogie
Thyra Janssens
MT2 – SEMESTER 2
0
,1
,Inhoudsopgave
1. Omgaan met agressie ...............................................................................................................10
1.1 Wat is agressie ........................................................................................................................ 10
1.1.1 Definitie van agressie........................................................................................................ 10
1.1.2 Agressie : een subjectief en normatief begrip ................................................................... 10
1.2 Ontstaan van agressie ............................................................................................................. 10
1.2.1 Psychoanalyse .................................................................................................................. 10
1.2.2 Systeemtheorie ................................................................................................................ 11
1.2.3 Contextuele theorie : Nagy ............................................................................................... 11
1.2.4 Agressie-frustratietheorie................................................................................................. 11
1.2.5 Nativisme ......................................................................................................................... 12
1.2.6 Behaviorisme : de sociale leertheorie – Bandura............................................................... 12
1.2.7 De sociale leertheorie – Patterson .................................................................................... 12
1.2.8 Schema : ontstaan van agressie ........................................................................................ 12
1.3 Soorten agressie en uitingsvormen .................................................................................... 13
1.3.1 Soorten agressie op basis van oorzaak .............................................................................. 13
1.3.2 Uitingsvormen van agressie ....................................................................................... 15
1.4 Gedragsbeeld van kinderen/jongeren die vaak agressief gedrag vertonen ......................... 15
1.5 Preventie van agressie ....................................................................................................... 18
1.5.1 De begeleider ............................................................................................................ 18
1.5.2 Relatie begeleider-cliënt ............................................................................................ 19
1.5.3 Algemeen handelingskader voor de begeleider .......................................................... 19
1.6 Omgaan met agressie ........................................................................................................ 22
1.6.1 Algemene tips voor het omgaan met agressie ............................................................ 22
1.6.2 Aanpak afgestemd op de soort agressie ..................................................................... 23
2. Verwerkingsopdracht agressie .................................................................................................25
3. Speelse methodieken in de begeleiding van kinderen en jongeren ..........................................28
3.1 Nut van werken met speelse methodieken ........................................................................ 28
3.2 Voorwaarden bij het werken met speelse methodieken over moeilijke onderwerpen ....... 29
3.3 Werken met metaforen ..................................................................................................... 30
3.4 Tekeningen........................................................................................................................ 30
3.4.1 Vrij tekenen ............................................................................................................... 30
3.4.2 Tekenen in opdracht .................................................................................................. 31
3.5 Werken met poppen.......................................................................................................... 31
3.5.1 Poppenhuis ................................................................................................................ 31
3.5.2 Duplopoppen ............................................................................................................. 32
2
, 3.5.3 Werken met handpoppen .......................................................................................... 32
3.6 Werken met prentenboeken ............................................................................................. 32
3.6.1 Meerwaarde van het prentenboek als methodiek ...................................................... 33
2.7 Spel ......................................................................................................................................... 34
2.7.1 Gezelschapsspelen ........................................................................................................... 34
2.7.2 Psycho-educatieve/ therapeutische spellen ...................................................................... 35
3.7 Speelse methodieken ........................................................................................................ 35
4. Verwerkingsles speelse methodieken ......................................................................................37
4.1 Voorbeeld examenvragen .................................................................................................. 37
5. Preventie ..................................................................................................................................39
5.1 Ontstaansgeschiedenis ...................................................................................................... 39
5.2 Definitie ............................................................................................................................ 39
5.3 De preventiecyclus ............................................................................................................ 40
5.4 preventiemodellen ............................................................................................................ 42
5.4.1 Preventiemodel van Caplan ....................................................................................... 42
5.4.2 Het preventieschema van De Cauter .......................................................................... 43
5.4.3 preventieschema van Deklerck .................................................................................. 45
5.4.4 Het interventiespectrum van Mrazek en Haggerty ......................................................... 46
5.5 Wat is goede preventie? .................................................................................................... 47
5.5.1 De vijf dimensies van wenselijke algemene preventie ................................................ 47
6. Verwerkingsopdracht preventie ...............................................................................................48
7. Timmers Ervaringsordeningen ..................................................................................................51
7.1 De vier wijzen van ervaringsordeningen............................................................................. 51
7.1.1 een circulair systeem ................................................................................................. 51
4.1.2 Dominantie ................................................................................................................ 54
4.1.3 Orthopedagogische relevantie van de methodiek ...................................................... 56
4.2 De profielschets................................................................................................................. 56
8. Verwerkingsles ervaringsordeningen .......................................................................................58
Filmpje.......................................................................................................................................... 58
Illustratie ...................................................................................................................................... 58
Co-regulatie in een activiteit ......................................................................................................... 59
9. Došen .......................................................................................................................................61
9.1 Uitgangsprincipes van het psychodynamisch ontwikkelingsmodel ........................................... 61
9.2 Fases van de emotionele ontwikkeling en persoonlijkheidsstructuren ..................................... 63
9.2.1 Fases van de emotionele ontwikkeling.............................................................................. 63
9.2.2 Persoonlijkheidsontwikkeling en persoonlijkheidsstructuren ............................................ 64
3
, 9.3 Emotionele ontwikkelingsfasen ............................................................................................... 65
9.3.1 Fase 1 : adaptatiefase ....................................................................................................... 65
9.3.2 Fase 2 : Eerste socialisatiefase .......................................................................................... 68
9.3.3 Fase 3 : eerste individuatiefase ......................................................................................... 71
9.3.4 Fase 4 : identificatiefase ................................................................................................... 73
9.3.5 Fase 5 : realiteitsbewustwordingsfase .............................................................................. 76
9.4.6 schema : alle fasen ........................................................................................................... 79
9.4 De SEO-R2 schaal ..................................................................................................................... 80
9.5 De SEO-V schaal ...................................................................................................................... 80
9.6 Besluit behandeling ................................................................................................................. 81
9.7 Kritische noot .......................................................................................................................... 81
10. Verwerkingsopdracht Došen ....................................................................................................82
11. Emotionele ontwikkeling in verbinding ....................................................................................86
11.1 Een kleine terugkoppeling ................................................................................................. 86
11.2 Mentaliseren ..................................................................................................................... 87
11.2.1 De innerlijke dialoog : tussen buikgevoel en reflecterend hoofd ..................................... 88
11.2.2 Ademruimte creëren.................................................................................................. 92
11.3 Emotionele verbinding : het belang van wederzijdse emotionele beschikbaarheid............. 95
12. Verwerkingsopdracht emotionele ontwikkeling in verbinding .................................................97
13. Gentle Teaching ......................................................................................................................100
13.1 Inleiding .......................................................................................................................... 100
7.1.1 Relatie cliënt begeleider staat centraal ........................................................................... 100
7.1.2 De vier pijlers van Gentle Teaching ................................................................................. 100
13.2 John McGee..................................................................................................................... 101
13.3 Inspiratiebronnen voor Gentle teaching........................................................................... 101
13.3.1 Paulo Freire en de bevrijdingstheologie ................................................................... 101
13.3.2 Hechtingstheorieën ................................................................................................. 101
13.4 Gentle teaching is een methodiek met methodische aspecten ......................................... 102
13.5 Gentle teaching is tegengesteld aan een gedragsmatige verandering .................................. 102
13.6 Uitgangspunten van gentle teaching.................................................................................... 104
13.6.1 Psychologie van de onderlinge afhankelijkheid ............................................................. 104
13.6.2 Agressie en gedragsproblemen ontstaan uit angst ........................................................ 104
13.6.3 Companionship............................................................................................................. 104
13.7 relationele bouwstenen in gentle teaching .......................................................................... 105
13.7.1 Alle mensen zijn gelijkwaardig ...................................................................................... 105
13.7.2 Acceptatie .................................................................................................................... 105
4
, 13.7.3 Kwetsuren aanvaarden ................................................................................................. 105
13.7.4 Focus op de kern en niet op de periferie ....................................................................... 106
13.7.5 Wees in het heden en hou rekening met de levensgeschiedenis ................................... 106
13.7.6 Onvoorwaardelijkheid .................................................................................................. 106
13.7.7 Waarderen ................................................................................................................... 106
13.7.8 Geweldloosheid ............................................................................................................ 107
13.8 Vier pijlers van gentle teaching............................................................................................ 108
13.8.1 Safe : veiligheid, vertrouwen en geborgenheid ............................................................. 108
13.8.2 Loved : zich geliefd voelen ............................................................................................ 108
13.8.3 Loving : het vermogen om anderen graag te zien .......................................................... 109
13.8.4 Engagement – wederkerigheid ..................................................................................... 109
13.9 Relationeel krediet en relationeel mandaat ......................................................................... 110
13.10 Tools gentle teaching......................................................................................................... 110
13.10.1 De totale dialoog ........................................................................................................ 110
13.10.2 De relatie stretchen .................................................................................................... 111
13.10.3 Overheersende VS ondersteunende interventies ........................................................ 111
13.10.4 Reflecteer over jezelf : hoe treed ik in relatie? ............................................................ 111
14. Verwerkingsopdracht gentle teaching ....................................................................................112
15. LSCI : Life Space Crisis Intervention ........................................................................................117
15.1 Wat is LSCI ....................................................................................................................... 117
15.2 Historiek .......................................................................................................................... 118
15.3 Doelgroep........................................................................................................................ 118
15.4 Visie van LSCI ................................................................................................................... 119
15.5 De conflictcyclus .............................................................................................................. 121
15.5.1 Emotionele eerste hulp ............................................................................................ 122
15.6 Het zes-fasenmodel van LSCI ........................................................................................... 123
15.6.1 Fase 1 : ontladen van emotie ................................................................................... 123
15.6.2 Fase 2 : tijdlijn maken .............................................................................................. 124
15.6.3 Fase 3 : centrale thema selecteren ........................................................................... 124
15.6.4 Fase 4 : inzicht verwerven ........................................................................................ 125
15.6.5 Fase 5 : nieuwe vaardigheden .................................................................................. 126
15.6.6 Fase 6 : transfer van het geleerde ............................................................................ 126
15.6.7 Schema : de 6 fasen van LSCI-gesprekken................................................................. 127
15.7 6 patronen van zelfvernietigend gedrag ........................................................................... 128
15.7.1 Red Flag Intervention ............................................................................................... 128
15.7.2 Reality Hub Intervention .......................................................................................... 129
5
, 15.7.3 Symptom Estrangement Intervention ...................................................................... 130
15.7.4 Massaging Numb Values Intervention ...................................................................... 130
15.7.5 New Tools Interventions .......................................................................................... 131
15.7.6 Manipulation of body boundaries Intervention ........................................................ 131
15.7.7 Schema : de 6 patronen van zelfvernietigend gedrag ............................................... 132
15.7.8 Schema : doelen op een rij ....................................................................................... 133
15.8 LSCI vaardigheden ........................................................................................................... 134
15.9 Voorbeeld van een LSCI gesprek ...................................................................................... 135
16. Verwerkingsopdracht LSCI ......................................................................................................136
17. Inclusie : acht keer kwartier maken ........................................................................................141
17.1 Hoe kijken wij naar de samenleving? ............................................................................... 141
18.1.1 Kijk van Martha Nussbaum en Amartya Sen op de samenleving .................................... 141
18.1.2 Kijk van Nicole Vettenburg op de samenleving .............................................................. 141
18.1.3 Kijk van Harry Kunneman op de samenleving ................................................................ 143
17.2 Communicty building ....................................................................................................... 144
17.2.1 Uitgangspunten van Community building................................................................. 144
17.2.2 Kwartiermaken ........................................................................................................ 145
17.2.3 Buurtvervlechting .................................................................................................... 148
17.2.4 Schema : kwartiermaken VS buurtvervlechting ........................................................ 150
18.3 Succes- en faalfactoren van community building ................................................................. 151
18. Verwerkingsopdracht inclusie ................................................................................................153
18.1 Enkele voorbeelden ......................................................................................................... 153
18.2 Welke aspecten van kwartiermaken herken je in dit verhaal? .......................................... 154
18.3 Welke elementen van buurtvervlechting herken je hier? ................................................. 156
19. Arbeid en arbeidszorg ............................................................................................................158
20.1 definiëring arbeidszorg ........................................................................................................ 158
20.1.1 Arbeidstrajectbegeleiding ............................................................................................. 160
20.1.2 AMA : Arbeidsmatige activiteiten ................................................................................. 160
20.2 Arbeidszorg en economie .................................................................................................... 160
20.2.1 Maatwerkbedrijven ..................................................................................................... 161
20.2.2 Maatwerkafdelingen.................................................................................................... 161
20.2.3 Lokale diensteneconomie ............................................................................................. 161
20.3 De 5 basisprincipes van de arbeidszorg................................................................................ 162
20.4 Vormen van arbeidszorg ...................................................................................................... 162
20.4.1 Atelierwerking .............................................................................................................. 162
20.4.2 Enclaverwerking of een werkeiland .............................................................................. 163
6
, 20.4.3 Begeleid werken ........................................................................................................... 165
20.5 Knelpunten in de arbeidszorg – management ...................................................................... 167
20. Verwerkingscollege arbeid en arbeidszorg .............................................................................168
20.1 Grote lijnen leerstof ............................................................................................................ 168
20.2 Opdracht 1 – film pegode .................................................................................................... 169
20.3 Opdracht 2 : arbeidsvaardigheden in concreet .................................................................... 169
20.4 opdracht 3 : hulpmiddelen .................................................................................................. 170
20.5 opdracht 4 : hulpmiddelen .................................................................................................. 170
20.6 opdracht 5 : begeleidershouding ......................................................................................... 171
20.7 opdracht 6 : op zoek naar arbeid of arbeidszorg .................................................................. 171
21. Ruimte voor notities ...............................................................................................................172
7
,8
, Omgaan met
agressie
Thema 1
9