samenvatting orthopedagogiek

ORTHOPEDAGOGIE 1920
DEEL 1. ORTHOPEDAGOGISCH
DENKEN EN KIJKEN
1. SITUERING ORTHOPEDAGOGIEK

1.1 DE TERM ORTHO-PED-AGOGIE-K

 Ortho:
o Recht maken
o Specifieke opv.
o Problematisch ervaren situatie
o Grens met ‘gewone’ niet scherp af te bakenen
 Ped:
o Pais (Grieks) = kind
o Kinderen en jeugdigen
 Bij start van wetenschap
 Uitbreiding naar andere doelgroepen
 Volwassenen met verstandelijke beperking
 Volwassenen met NAH
 Volwassenen met dementie
  ortho-agogiek
 Agogie:
o (Bege)leiden naar … een doel
 Maar welk doel is wenselijk?  w&n, ethische dimensie, visies, tendensen
 K:
o Wetenschappelijke studie van
 Professionele bachelor in orthopedagogie
 Master in orthopedagogiek
  = wetenschappelijke studie van begeleiden van kinderen, jongeren en volwassenen in
problematische opv.situaties

1.2 VERHOUDING TUSSEN PEDAGOGIEK EN ORTHOPEDAGOGIEK

 Pedagogiek
o Algemene principes kennis en opv.
o Kleine dagelijkse problemen en vragen
  geduld, tact, creativiteit, humor…
  indien moeilijk gezinsondersteuning (Brede instap)
o Opv.verrijking en opv.ondersteuning
 Orthopedagogiek
o Zeer specifieke noden of vastlopen opv.
o Problemen zijn erger, duidelijker
o Weerstanden zijn hardnekkiger
o Problematische staat centraal
 Waarom loop opv. vast


1

, o Soms duidelijke factoren
o Soms zeer complex
 Alle factoren en actoren bestuderen en hun interacties
 Veel modellen daarvoor (orthopedagogisch grondplan)
  orthopedagogiek toont ons vaak weg naar essentie van pedagogiek, gaat om de studie van het
specifiek opvoeden en begeleiden

1.3 HET DOEL EN OBJECT VAN DE ORTHOPEDAGOGIEK

 Klassieke benadering:
o Object
 Opvallend of afwijkend kind
 Classificatie en methodieken
o Doel
 Ontw. kind optimaliseren
 Moderne benadering:
o Object
 Problematische opv.situatie
 Opvoeders en kind
 Handicap is interactief
o Doel
 Opv. optimaliseren


1.3.1 DE TERM POS
 Ter horst: orthopedagogiek = menselijke planwetenschap die als veld van actie opv.gebeuren heeft,
dat zodanig leed met zich meebrengt men meent niet verder te kunnen.
 Ter horst: POS = deze, door betrokennen als nagenoeg perspectiefloos ervaren opv.situatie, waarin
men zonder deskundige hulp van buitenaf niet in slaagt geheel zodanig te veranderen het weer
perspectiefbiedend wordt
  grens pedagogiek-orthopedagogiek: inzet professionele hulp om perspectief te bieden
 POS was ook centrale term Jeugdzorg:
o Juridisch onderscheid POS/(PLS)/VOS vs MOF/jeugddelict
o Orthopedagogisch gezien geen onderscheid: onder heel wat ernstige MOFen schuilt een POS


1.3.2 DE TERM HANDICAP




 Handicap volgens VAPH = elk langurig en belangrijk participatieprobleem v/e persoon dat te wijten is
aan combinatie tussen functiestoornissen van mentale, psychische, lichamelijke of zintuigelijke aard,
beperkingen bij uitvoeren van activiteiten en persoonlijke en externe factoren
 Stoornis = niet zelfde als ziekte of aandoening. Ziekte of aandoening kan wel stoornissen van functies
of organen tot gevolg hebben. Ziekte diagnose is noodzakelijke, maar onvoldoende voorwaarde om


2

, kunnen spreken van ‘persoon met handicap’. Alles hangt af van impact stoornis op maatschappelijke
participatie (functionele tests zijn hiervoor belangrijk)
 Beperkingen = stoornis leidt (in principe) tot beperingen. Een van vuistregels om ‘ernst’ beperkingen in
te schatten is beoordelen van nood aan hulpmiddelen of ondersteuning door personen. Welke
activiteiten kunnen mensen nog zelfstandig ondernemen en voor welke hebben ze ondersteuning
nodig?
 Maatschappelijk participatieprobleem = handicap wordt in IVF omschreven als ‘participatieprobleem’:
problemen die iemand heeft met deelnemen aan maatschappelijk leven. Kan ook afhangen van
leeftijd, omgevingsfactoren… Als omgevingsfactoren als oorzaak dominant zijn, behoort persoon niet
tot doelgroep met handicap
o Hebben stoornis is onvoldoende voorwaarde
o Participatieprobleem, alsook beperking moet langdurig (chronisch of definitief) en belangrijk
(nood aan bijzondere ondersteuning) zijn

1.4 DE ORTHOPEDAGOGIEK IS EEN PRAKTIJKGERICHTE WETENSCHAP

 Wisselwerking tussen wetenschap en praktijk




o
 Ter horst: orthopedagogiek begint en eindigt in opv.werkelijkheid van alledag
o Indien geen behoefte aan ondersteuning nodig: geen orthopedagogiek nodig en zonder
wetenschappelijke benadering is verantwoorde ondersteuning niet houdbaar

1.5 DE ORTHOPEDAGOGIEK IS EEN DYNAMISCHE WETENSCHAP

 Voortdurende beweging vanuit
o Nieuwe inzichten uit onderzoek
o Nieuwe tendensen uit kritische kijk
o Nieuwe maatschappelijke evoluties
 Steeds best mogelijke kennis op dit moment aanbieden (evidence based practice)

1.6 ORTHOPEDAGOGISCHE VAKLITERATUUR
1.7 ALGEMEEN EN BIJZONDERE ORTHOPEDAGOGIEK

 Algemeen begeleiding veranderen door specifieke inzet opv.middelen
 Bijzondere begeleiding
o Kennis per doelgroep
o Soorten doelgroepen
o Specifieke zorgvragen per doelgroep
o Werkveld specifiek
o  doelgroepen 1, 2 en 3

2. STROMINGEN IN DE ORTHOPEDAGOGIEK

 Gaan niet over bepaalde problematieken of doelgroepen, maar over manier waarop je ernaar kijkt
 Zijn samen te bregen in de intergratieve handelingsorthopedagogiek



3

, 2.1 GEESTESWETENSCHAPPELIJKE STROMING


2.1.1 KERNBEGRIPPEN
 Mens als verhaal
 Praktische kennis, dicht bij praktijk (betekenissen begrijpen, beschrijven, interpreteren om praktisch te
kunnen handelen)
 Hermeneutisch onderzoek (betekenis geven aan observatie)


2.1.2 OMSCHRIJVING
 Termen om deze stroming te benoemen
o Personalistisch
o Geesteswetenschappelijk
o Wijsgerig
o Antropologisch
o Holistisch
 Mens als ‘holon’: geheel in zijn unieke situatie
 Kern
o Unieke verhaal van elke persoon
o Ontmoeting
 Nodige houding hulpverlener
o ‘verstehen’
o Empathisch inleven
 Vanuit en naar dagelijkse ervaringen in praktijk
 Herkenning bij hulpverleners/ begeleiders in stroming
 Nodigt uit tot zelfreflectie (twijfel)
 Niet altijd direct om te zetten in oplossingen (te abstracte theorieën)
 Weerstand tegen empirische
o Teveel reductie van werkelijke
o Oppervlakkige G


2.1.3 ONDERZOEK
 Hermeneutiek = interpreteren (observaties, expressies)
o Gevalsbeschrijvingen/ case-study’s
o Levensverhalen
o Onderzoek op interviews of andere bronnen


2.1.4 BELANGRIJKE DENKERS

2.1.4.1 LANGEVELD
 Opv.problemen bij kinderen
 Kind in zijn wereld begrijpen door
o Spel
o Tekeningen
o Verhalen
 Ouders kind helpen begrijpen, ontmoeting weer mogelijk maken
 Methodiekvoorbeeld: Columbus platentest


4