samenvatting Recht (geslaagd met deze sv)

RECHT (periode2)


DEEL 1: Een inleiding in het recht
1.Een inleiding in het recht
1.1. Het ontstaan en de ontwikkeling van het recht
o Recht = eeuwenoud
o 3500 v. Chr. -> ontstaan van het schrift -> regels schriftelijk vastleggen
 Vlugger + over grotere afstand bekend
 Hoe? Op kleitablet of steen
o Het ‘wetboek’
 Citaat: “oog om oog, tand om tand”
 Van goddelijke oorsprong ‘Gods wil, was wet’
o Regels:
 Ontstaan door traditie
 Waarom? Om beter te kunnen samenleven met elkaar (nood aan organisatie)
o Wereldoorlog II
 Oorlog = catastrofe op humanitair, economisch en politiek vlak
 Oplossen door middel van internationale reglementering
o Globalisering
 Toename internationale regelgeving
o Recht is dynamisch, wijzigbaar en complex
 ‘De juridisering van de samenleving’
 Is ook aanwezig in de zorgsector
 Nadeel: er wordt abstractie gemaakt van concrete
omstandigheden
 Voordeel: de rechtsbescherming en mogelijkheid
tot emancipatie voor de cliënt in de zorg
o Hoofdvraag: Hoe kunnen wij streven voor de rechten van onze meest kwetsbaren?

1.2. Een definitie van het recht
Recht =
Een geheel van regels, opgesteld door de samenleving,
waardoor de belangen van de enkelingen die in de gemeenschap leven,
geordend worden, door middel van sociale dwang.


1.3. Kenmerken van het recht
1.3.1. Een geheel van regels
o Ongeschreven/geschreven – nationaal/internationaal
o Formuleren een gebod, een verbod of een handeling
 Geen wetenschappelijke of morele regels (thema euthanasie)
o Verschil religie en morele regels:
 Rechtsregels: kunnen worden afgedwongen
 Morele regels: missen structuur om af te dwingen




1
MVW

,RECHT (periode2)

1.3.2. Opgesteld door de samenleving
o Systeem van verkiezingen -> democratie -> stemmen:
 Verplicht vanaf 18 jaar
 Voor iedereen vanaf 1947
 Volksvertegenwoordigers via kiesrecht
o Democratie: het wetgevend orgaan
 Taak: rechtsregels formuleren of aan te passen + ze uitvoeren
o Democratie = afkomstig van het Grieks
 Demos = volk
 Kratein = heersen
o Verschil met dictatuur en autoritaire regimes
 Kennen geen democratie
 Rechtsregels opgesteld + uitgevoerd door dictator of dictatoriaal bestuur
 Beschikken over schijnparlement

1.3.3. De belangen van de enkeling die in de maatschappij leeft
wordt geordend
o Nood aan: organisatie in een complexe samenleving met conflicterende belangen
 Evenwicht vinden tussen behoeftes en belangen
 Anders: wanorde
 Zonder organisatie -> ‘natuurtoestand’ = gevaarlijk – oorlog
o Nood aan: regels die duidelijk zijn en rechtszekerheid bieden
 Rechten en plichten kennen
o Het maatschappelijk verdrag met de staat
 Levert legitimatie van de overheid op
 Voorwaarden:
 Helder en duidelijk
 Algemeen van karakter
 Niet om de haverklap veranderen
 Rechtvaardig …?

1.3.4. Afdwingbaarheid van het recht
o Wetgevend orgaan = regels opstellen, formuleren, aanpassen + uitvoeren
o Rechtelijke macht = staat in voor de sanctionering van de overtredingen van de
rechtsregel

o Vroeger (middeleeuwen): ‘oude tallio-wet’
 “Oog om oog, tand om tand”
 Privéwraakneming
o Nu: ‘geciviliseerde’ maatschappij
 Bevel om iets niet of wel uit te voeren, om te betalen of uit te straffen
 Onafhankelijke en onpartijdige rechtelijke macht, politie
o !!: naleving v/d regels moet kunnen worden afgedwongen om effectief te zijn




2
MVW

,RECHT (periode2)


1.4. Enkele belangrijke rechtsbegrippen
Voor concrete voorbeelden luister naar de lessen.
1.4.1. Objectief en subjectief recht
o Het objectief recht:
 Bestaat uit rechtsregels -> verbieden of laten handeling toe
 Opgelegd door de overheid -> afdwingbaar
 Gelden voor iedereen in de samenleving
 Vb. wetboeken
o Onze subjectieve rechten:
 = recht of plicht die voor een specifiek individu of groep mensen geldt
o Plicht v/d werknemer om schadevergoeding te betalen
o Recht van de cliënt om een klacht neer te leggen + schadevergoeding te ontvangen


1.4.2. Rechtssubject en rechtsobjectief
o Een rechtssubject:
 Een natuurlijke persoon of rechtspersoon die rechten en plichten heeft
o Een rechtsobject:
 Een ding, zaak waarop het rechtssubject zijn rechten kan uitvoeren (vb. huis)

1.4.3. Recht- of genotsbekwaam en handelingsbekwaam
o Rechts- of genotsbekwaam:
 Een rechtssubject is bekwaam om rechten te genieten
 Uitzondering: vooroordelen
o Handelings(on)bekwaam:
 (On)geschikt om via het stellen van handelingen hun rechten uit te oefenen
 Dit zelf en zelfstandig uit te voeren
 Uitzonderingen: niet ontvoogde minderjarigen

1.4.3.1. De minderjarige en de meerderjarige onbekwame cliënt
o De minderjarige:
 Kan rechten niet zelf uitoefenen -> handelingsonbekwaam
 Moet vertegenwoordigd worden door voogd (vertegenwoordigheidsbevoegdheid)
 Kinderrechtenverdrag:
 Er wordt rekening gehouden met de mening van het kind
 ‘Decreet Rechtspositie van minderjarigen’
o Een meerderjarige:
 Bekwaam zijn rechten zelf(standig) uit te oefenen

1.4.4. Rechtshandelingen en rechtsfeiten
o Rechtshandeling:
 Het tot stand brengen van juridische gevolgen, zodat ze zouden ontstaan
o Rechtsfeit:
 Het feit waaraan het objectief recht een rechtsgevolg koppelt




3
MVW

, RECHT (periode2)


1.5. Indeling van het recht




1.5.1. Privaat en publiek recht
o Het privaat recht:
 = regelt verhoudingen tss (groepen v.) individuen en rechtspersonen
onderling
 Omvat…
 Het burgerlijk recht
 Het handelsrecht
 Sociaal recht
 …
o Het publiekrecht:
 = regelt verhouding tss de burger en de overheid, de interne organisaties v/d
overheid, de verhoudingen tss de staten op internationaal vlak
 Omvat…
 Het grondwettelijk recht
 Het strafrecht
 Sociaal zekerheidsrecht
 …
o Publiekrecht en privaat recht
 Vb. het arbeidsrecht

1.5.2. Nationaal en internationaal recht
o Nationaal recht:
 = recht van toepassing binnen de grenzen van een bepaalde staat
o Internationaal recht:
 Internationaal publiekrecht:
 = regelt de wijze waarop staten onderling betrekkingen hebben met
elkaar + hoe ze hun afspraken vastleggen
 Internationaal privaatrecht:
 = zal uitmaken welk recht van welk land toepasselijk is, hoe ze het
zullen uitvoeren, …




4
MVW