Samenvatting Strafrecht

Samenvatting Strafrecht
1 Het construct bestraffing
- Straffen
 In verschillende levensdomeinen
 Zelf iemand straffen
 Kritische vragen over stellen
- Filosofische vragen
 Geen bewijsbare antwoorden
- Nieuwe autoriteit en geweldloos verzet
 Zorg dragen voor je kracht als gezagdrager
 NIET: controleren gedrag kind/jongeren/ander
- Overheid
 Legt straffen op wanneer er fundamentele waarden worden geschonden
 Recht op leven en bewegingsvrijheid  fundamentele waarden?
 Doodstraf en levenslange gevangenisstraf: beperking op recht op leven en
recht bewegingsvrijheid?
 Art. 3 EVRM: verbod op onmenswaardige behandeling en foltering
o Overheid uitzondering hierop maken?
- Hof van Cassatie arrest 14 juli 1924
 Definitie straf (niet in Belgische strafrecht)
 Is een leed door de wet bepaald en door de rechtelijke macht opgelegd als
een sanctie wegens een gepleegd misdrijf
- Recidiveonderzoek
 Robert, Mine, Maes 2015
 Op basis van Centraal strafregister
o Personen onderworpen aan maatregel/straf
 57,6% recidiveert met 1 nieuwe veroordeling
 Recidivesnelheid mediaan: 742 dagen
 Frequentie 80% maximum 7 nieuwe veroordelingen
 20% meer dan 7 veroordelingen
o Wederopsluiting na vrijlating uit gevangenis België
 Snelheid 548 dagen
 44,1% terug in gevangenis
- Strafrecht 2 rechtstakken
 Materieel strafrecht
 Formeel of strafprocesrecht

1.1 De doodstraf en levenslange gevangenisstraf
- Oudste recht op Nederlands grondgebied
 Oud-Germaans recht
 Leefden in stamverband waarvan familie bindende element was
 Gewoontes + tradities bepaalden regels van toen
 Geschreven recht bestond nog niet
 Conflicten onderling opgelost
o Privékarakter

, o Geen overheidsinstantie kwam ertussen
o Lichtere vergrijpen: straf afkopen met schadevergoeding schade
hersteld
o Kleine verwijzing van het latere strafrecht
 Overtredingen en straffen stonden vast
 Straf stond in verhouding met aard en ernst vergrijp
o TALIOWET
 Oog om oog, tand om tand
 Persoon enkel hetzelfde aandoen
 Slachtoffer of familie van slachtoffer deed dader of
familiedader hetzelfde aan
 Terug kwaad weer wederwraak  burgeroorlogen
- Opkomst steden 1200
 Mensen leven dichter bij elkaar, afhankelijkheid
 Verbod op eigenrichting (niet meer zelf wraak nemen)
 Vergelding door de overheid
 Slachtoffer diende een klacht in
o Niet? Rechter komt niet in actie
 Rondtrekkende rechters vroegen aan volk om dader aan te wijzen, verdachte
o Passieve rol van rechters
 Onderzoekt hoe betrokkene ligt bij bevolking en God
 Irrationeel karakter van bewijsvoering (godsoordelen)  water en
vuurproef
 Straffen heel wreed
o Brandstapel, afhakken rechterhand, kruisiging
o Vernederend karakter en publieke strafuitvoering
o Openbaar ter dood veroordeeld
 Voorbeeld: 1/5 kinderen sterven aan het kraambed: wie zijn die vroedvrouwen die
kinderen laten sterven? Door de duivel bezeten, Satan zit in hun lichaam, het zijn
heksen  waterproef (gewichtloosheid) vastgebonden aan een stoel en in het water
gegooid als een verdachte een heks zou zijn dan drijft ze want in het water zitten de
krachten van God, God zou die heksen terugdrijven naar boven omdat ze
gewichtloos was en kunnen zweven. Als je zonk was je onschuldig maar dan ging je
wel dood want ze vergaten dat die jurken super zwaar waren
 Nu: leugendetector
 Stress, in hoeverre speelt dat hierbij een rol?
- Eind late middeleeuwen/ begin 13de eeuw
 Kleine stap richting strafrecht van nu
 Misdaden vervolgd als ze zo erg waren + niemand had klacht neergelegd
 Rechterlijke macht
 Wraak nemen
o Namens slachtoffer
o Namens algemeen belang
o Criminelen opsporen en vervolgen
 ACTIEVE rol rechters
 Actief opzoek naar waarheid
 Vervolgende partij bewijs misdrijf leveren

,  Proces verliep geheim
 Strafuitvoering openbaar (REDEN HIERONDER)
 Om potentiële misdadigers af te schrikken
 Die gestraft werd  als voorbeeld aan gemeenschap gepresenteerd worden
 Morale les om later goede burger te zijn
 Kennis van de wet opfrissen
 Gevangenisstraf is geen goed middel
o Kost te hoog
o Niet openbaar
 Hoofdbewijsmiddel = bekentenis
 Foltering, pijnbank,
o Mensen gaan bekennen omdat ze van de pijn afwillen
o Link vandaag de dag: water boarding
 Gevoel van verdrinken
 Rechtvaardigen eigen gedrag
o Doet persoon goed om te bekennen
o Vrij zijn van zonde, enkel tot berouw kom je tot vergiffenis  hemel
 Misdaad in Middeleeuwen
 = zonde en daad ongehoorzaamheid aan God of plaatsbekleders op aarde
o Straf als boetedoening
- Begin 19de eeuw
 Lijfstraffen, ontering, schandpaal, gebrandmerkt
 Geldboetes
- 21ste eeuw: pedagogische tik
- Link schandpaal met nu
 Trial by media
 Je proces is al bepaald door de media (gelekte info, mensen die woord
komen te staan)
 Bart de Pauw
o Kan hij spreken van trial by media omdat hij zelf eerst de media
gebruikte om zijn onschuld te bewijzen?
- Verlichting
 Verlichtingsfilosofen reactie op wrede onderzoeksmethoden (foltering, ongelijke
straffen)
 Ergeren aan rechtspraktijk
 Nieuwe ideeën
 1: Proportionaliteitsbeginsel
 Gerechtelijke wraak het lijden dat het misfdrijf teweeg had gebracht overtrof
 Straf moet in verhouding staan met de ernst van de begane fout
 2: Legaliteitsbeginsel
 Ergeren aan dat de rechter eigen inzichten kon raadplegen en niet enkel
wetboek
o Willekeurige straffen opleggen
 Beccaria
o Dei delitti e delle pene
 Over delicten en straffen
 Boek over rechten van verdediging

, o Niemand mag worden gestraft zonder voorgaande wettelijke
strafbepaling
o Geen straf zonder wet
o Rechter moet rekening houden met de letter van de wet
 GEEN interpretaties
o Wetgeving transparant naar het volk toe
 3: Subsidiariteitsprincipe
 Beccaria: meest optimale straf de minimale straf is die effect heeft
 Wetgeving: soort bestraffing + wijze van uitvoering meest efficiënt en indruk
nalaten
- Beccaria
 Tegenstander doodstraf
 Niet te verantwoorden, ondoeltreffend, barbaars
 Doel straf: beveiligen samenleving
o Niet: vergelding
 Staten met doodstraf hogere criminaliteitscijfers
 Dader denkt
o Niks te verliezen hebben
 Doodstraf werkt dus contraproductief en disprportioneel
 Vb: Je dealt drugs in een land en weet dan dat de doodstraf
erop staat, er is geen andere uitwzg dan die drugs te dealen,
net extremere daden stellen omdat de doodstraf
contraproductief werkt
 Gevangenisstraf is volgens hem beter
 Voorzichtiger zijn als je levenslang in isolatie moet zitten
- Rousseau
 Degene die moordt laat zien dat hij het maatschappelijk verdrag verbreekt
 Op de voet met een oorlog met de maatschappij
 Burgers jullie hebben destijds ervoor gezorgd dat de staat gelegitimeerd is om
straffen op te leggen omdat jullie met de staat (kunstmatige mens) een sociaal
contract, maatschappelijk verdrag hebben onderhandelt en hebben afgesloten
 Niet aan houden heeft dus ook gevolgen
- Hobes en Rousseau
 Als je geen wetten maakt  geen staat invoert die straffen uitvoert
 Mens zal wolf zijn voor medemens (oog om oog…)
o Chaos
- Beccaria
 De staat heeft niet de bevoegdheid om doodstraf op te leggen
 Staat ontleent zich bevoegdheden aan overdracht van bevoegdheden waarover
individuen beschikken in natuurtoestand
 Individuen hebben niet de bevoegdheid om te beschikken over hun leven en
geen beschikkingsmacht over eigen leven
 Recht op leven is onoverdraagbaar!!
 Rechthebbende hebben er geen volledige beschikkingsmacht over
- Kant
 Strafrecht is categorisch imperatief
 Universele morele gebod de waardigheid van ieder mens te respecteren
 Recht op leven is geen onvoorwaardelijk recht