Observeren, registreren, rapporteren en
interpreteren
Petra de Bil
Samenvatting
Inhoud
Hoofdstuk 1: Observeren.......................................................................................................................3
1.1 Inleiding en definitie.....................................................................................................................3
1.2 Terminologie rond observaties.....................................................................................................3
1.3 Doelstelling van de observatie......................................................................................................3
Hoofdstuk 2: Waarnemen......................................................................................................................4
2.2 Waarnemen via de zintuigen........................................................................................................4
2.3 Perceptie en selectie.....................................................................................................................4
2.4 De invloed van het geheugen.......................................................................................................5
2.5 Verbaal en non-verbaal gedrag.....................................................................................................5
2.6 Gedragsketens..............................................................................................................................5
Hoofdstuk 3: Betrouwbaarheid en validiteit...........................................................................................6
3.2 Objectiviteit en Subjectiviteit........................................................................................................6
3.3 Observator-bias............................................................................................................................6
3.4 Betrouwbaarheid..........................................................................................................................7
3.5 Inter- en intra-observatiebetrouwbaarheid..................................................................................7
3.6 Validiteit.......................................................................................................................................7
Hoofdstuk 4: Registreren........................................................................................................................8
4.2 Registratiesystemen.....................................................................................................................8
4.3 Ongestructureerde registratie......................................................................................................8
4.4 Gestructureerde registratie..........................................................................................................8
4.5 Kiezen voor een registratiesysteem..............................................................................................9
Hoofdstuk 5: Observatiesystemen........................................................................................................10
5.2 Event-sampling en Time-sampling..............................................................................................10
5.3 Bestaande observatiesystemen..................................................................................................10
5.4 Zelfgemaakte observatieformulieren.........................................................................................13
Hoofdstuk 6: Van probleem naar onderzoeksvraag.............................................................................14
6.2 Signalering en controleren..........................................................................................................14
6.3 Analyseren..................................................................................................................................14
1
, 6.4 Soorten onderzoeksvragen.........................................................................................................14
6.5 Formuleren van onderzoeksvragen............................................................................................15
6.6 Eenheden, domein, variabelen, waarden en meetniveau..........................................................15
6.7 Opstellen van een observatieplan..............................................................................................16
Hoofdstuk 7: Interpreteren..................................................................................................................17
7.2 Onderscheid tussen observeren en interpreteren......................................................................17
7.3 Causaal verband.........................................................................................................................17
7.4 Transparantie bij het interpreteren............................................................................................17
7.5 Taalgebruik bij het interpreteren................................................................................................17
7.6 Interpreteren vanuit referentiekaders........................................................................................19
11 referentiekaders en benaderingswijzen..................................................................................19
Hoofdstuk 8: Rapporteren....................................................................................................................21
8.1 Inleiding......................................................................................................................................21
8.2 Soorten rapportage....................................................................................................................21
8.3 Taalregisters en stijl....................................................................................................................22
8.4 Objectiviteit in rapportage..........................................................................................................22
8.5 Vaak gemaakte taalfouten..........................................................................................................23
8.6 Rapportageformaat....................................................................................................................23
Hoofdstuk 9: Ethische aspecten...........................................................................................................24
9.2 Normen en waarden...................................................................................................................24
9.3 Wetgeving...................................................................................................................................24
9.4 Meldcode....................................................................................................................................25
9.5 Doelstelling van de observatie....................................................................................................25
2
, Hoofdstuk 1: Observeren
1.1 Inleiding en definitie
Observeren is bewust en doelgericht waarnemen.
Je maakt gebruik van al je zintuigen en bent je bewust van de beperkingen van deze zintuigen. Ook
ben je bewust van de invloed van je ‘eigen persoon’ op je waarnemingen.
Eigen persoon: Jouw eigen referentiekader, ervaringen, cultuur, normen en waarden beïnvloeden
allemaal jouw waarnemingen.
1.2 Terminologie rond observaties.
Gedragsobservatie: Het observeren van het gedrag van mensen.
Observator: Degene die observeert.
Observant: Degene die geobserveerd wordt.
Niet-systematische observatie: Alledaagse observaties en waarnemingen waarbij niets is
afgesproken over waar er op wordt gelet.
Systematische observatie: Bewust en doelgericht waarnemen. Er is duidelijk gemaakt wie
geobserveerd gaat worden, waarom, wanneer, hoe lang en op welke gedragingen er gelet gaat
worden.
Participerende observatie: De observator neemt deel aan de situatie die hij observeert.
Niet-participerende observatie: De observator neemt niet deel aan de situatie die hij observeert.
Zelfobservatie: Het analyseren van je eigen gedragingen.
1.3 Doelstelling van de observatie
7 vragen om het observatiedoel te bepalen.
1. Wat is het doel van de observatie?
2. Wat zijn de observatievragen?
3. Wat is het te observeren kenmerk?
4. Welke gedragingen worden geobserveerd?
5. Is er een nulmeting?
6. Hoe brengen we de observatie in kaart?
7. Welke taal gebruiken we?
3
interpreteren
Petra de Bil
Samenvatting
Inhoud
Hoofdstuk 1: Observeren.......................................................................................................................3
1.1 Inleiding en definitie.....................................................................................................................3
1.2 Terminologie rond observaties.....................................................................................................3
1.3 Doelstelling van de observatie......................................................................................................3
Hoofdstuk 2: Waarnemen......................................................................................................................4
2.2 Waarnemen via de zintuigen........................................................................................................4
2.3 Perceptie en selectie.....................................................................................................................4
2.4 De invloed van het geheugen.......................................................................................................5
2.5 Verbaal en non-verbaal gedrag.....................................................................................................5
2.6 Gedragsketens..............................................................................................................................5
Hoofdstuk 3: Betrouwbaarheid en validiteit...........................................................................................6
3.2 Objectiviteit en Subjectiviteit........................................................................................................6
3.3 Observator-bias............................................................................................................................6
3.4 Betrouwbaarheid..........................................................................................................................7
3.5 Inter- en intra-observatiebetrouwbaarheid..................................................................................7
3.6 Validiteit.......................................................................................................................................7
Hoofdstuk 4: Registreren........................................................................................................................8
4.2 Registratiesystemen.....................................................................................................................8
4.3 Ongestructureerde registratie......................................................................................................8
4.4 Gestructureerde registratie..........................................................................................................8
4.5 Kiezen voor een registratiesysteem..............................................................................................9
Hoofdstuk 5: Observatiesystemen........................................................................................................10
5.2 Event-sampling en Time-sampling..............................................................................................10
5.3 Bestaande observatiesystemen..................................................................................................10
5.4 Zelfgemaakte observatieformulieren.........................................................................................13
Hoofdstuk 6: Van probleem naar onderzoeksvraag.............................................................................14
6.2 Signalering en controleren..........................................................................................................14
6.3 Analyseren..................................................................................................................................14
1
, 6.4 Soorten onderzoeksvragen.........................................................................................................14
6.5 Formuleren van onderzoeksvragen............................................................................................15
6.6 Eenheden, domein, variabelen, waarden en meetniveau..........................................................15
6.7 Opstellen van een observatieplan..............................................................................................16
Hoofdstuk 7: Interpreteren..................................................................................................................17
7.2 Onderscheid tussen observeren en interpreteren......................................................................17
7.3 Causaal verband.........................................................................................................................17
7.4 Transparantie bij het interpreteren............................................................................................17
7.5 Taalgebruik bij het interpreteren................................................................................................17
7.6 Interpreteren vanuit referentiekaders........................................................................................19
11 referentiekaders en benaderingswijzen..................................................................................19
Hoofdstuk 8: Rapporteren....................................................................................................................21
8.1 Inleiding......................................................................................................................................21
8.2 Soorten rapportage....................................................................................................................21
8.3 Taalregisters en stijl....................................................................................................................22
8.4 Objectiviteit in rapportage..........................................................................................................22
8.5 Vaak gemaakte taalfouten..........................................................................................................23
8.6 Rapportageformaat....................................................................................................................23
Hoofdstuk 9: Ethische aspecten...........................................................................................................24
9.2 Normen en waarden...................................................................................................................24
9.3 Wetgeving...................................................................................................................................24
9.4 Meldcode....................................................................................................................................25
9.5 Doelstelling van de observatie....................................................................................................25
2
, Hoofdstuk 1: Observeren
1.1 Inleiding en definitie
Observeren is bewust en doelgericht waarnemen.
Je maakt gebruik van al je zintuigen en bent je bewust van de beperkingen van deze zintuigen. Ook
ben je bewust van de invloed van je ‘eigen persoon’ op je waarnemingen.
Eigen persoon: Jouw eigen referentiekader, ervaringen, cultuur, normen en waarden beïnvloeden
allemaal jouw waarnemingen.
1.2 Terminologie rond observaties.
Gedragsobservatie: Het observeren van het gedrag van mensen.
Observator: Degene die observeert.
Observant: Degene die geobserveerd wordt.
Niet-systematische observatie: Alledaagse observaties en waarnemingen waarbij niets is
afgesproken over waar er op wordt gelet.
Systematische observatie: Bewust en doelgericht waarnemen. Er is duidelijk gemaakt wie
geobserveerd gaat worden, waarom, wanneer, hoe lang en op welke gedragingen er gelet gaat
worden.
Participerende observatie: De observator neemt deel aan de situatie die hij observeert.
Niet-participerende observatie: De observator neemt niet deel aan de situatie die hij observeert.
Zelfobservatie: Het analyseren van je eigen gedragingen.
1.3 Doelstelling van de observatie
7 vragen om het observatiedoel te bepalen.
1. Wat is het doel van de observatie?
2. Wat zijn de observatievragen?
3. Wat is het te observeren kenmerk?
4. Welke gedragingen worden geobserveerd?
5. Is er een nulmeting?
6. Hoe brengen we de observatie in kaart?
7. Welke taal gebruiken we?
3
