INLEIDING
GESCHIEDENIS
1798 Edward Jenner: Gebruik van pokkenvirus van runderen om pokken bij mensen te
bestrijden: uitroeiing van pokken door W.H.O. erkend in 1980
1881 Louis Pasteur: Vaccinatie met afgezwakte Bacillus anthracis bij schapen voorkomt
ziekte na injectie van de virulente bacillen: aantal patiënten met o.a. mazelen, polio en rubella
werd gereduceerd met meer dan 99 %
1885 Louis Pasteur: vaccinatie met afgezwakt rabies (hondsdolheid)
1883 Elie Metchnikoff: sommige witte bloedcellen kunnen microorganismen opnemen:
ontdekking van fagocytose
1890 Emil von Behring (1ste Nobelprijs geneeskunde 1901) en Shibasabura Kitasato: Serum
van geimmunizeerde dieren kan de bescherming overdragen op niet geimmunizeerde dieren.
1895 Jules Bordet (Nobelprijs 1919): zuivering van complement: ontdekking van complement
afhankelijke lysis van bacteriën
1930 Elvin Kabat: Immuunglobuline fractie van serum is verantwoordelijk voor de overdracht
van immuniteit via serum naar andere personen: ontdekking van antilichamen
1984 Georges Köhler and Cesar Milstein: Nobelprijs voor ontdekking van monoclonale
antilichamen
1987 Susumu Tonegawa: Nobelprijs voor ontdekking van de reorganisatie van genen tijdens
de productie van antilichamen
1996 Peter Doherty en Rolf Zinkernagel: rol van het MHC complex voor antigenherkenning
door T-lymfocyten
2002 Sydney Brenner, H. Robert Horvitz en J.E. Sulston: genetische regulatie van
ontwikkeling van organen en geprogrammeerde celdood (apoptose)
2008 Harald zur Hausen: belang van humaan papillomavirus in veroorzaken van
baarmoederhalskanker (en vaccinontwikkeling)
2011 Bruce Beutler, Jules Hoffman: nobelprijs aangeboren immuniteit
2011 Ralph Steinman: nobelprijs voor werk ivm dendritische cellen
Voorbeelden van de 4 klassen pathogenen
, ALGEMENE BEGRIPPEN
Aangeboren immuniteit Verworven immuniteit
“Innate Immunity” “Adaptive Immunity”
Niet Specifieke Immuniteit Specifieke Immuniteit
bij vertebraten en invertebraten enkel bij vertebraten
snelle eerstelijnsverdediging traag bij eerste contact, snel bij volgende
contacten
Cellen:
fagocyterende cellen (anti-bacterieel): B lymfocyten (uit Beenmerg: B-cellen)
- monocyten en macrofagen (humorale respons) T
- neutrofiele granulocyten lymfocyten (uit Thymus: T-cellen)
- “Natural Killer” (NK) cellen (anti-viraal) (cel-gebonden respons)
Proteïnen:
*Lysozyme (anti-bacterieel) = enzym die bacteriën *Antistoffen of Antilichamen (Ab) = door B
doden. cellen gemaakt.
*Defensinen (anti-bacterieel) = gemaakt door *Specifieke receptoren op T-cellen (TCR) =
granulocyten en epitheelcel. door B cellen gemaakt.
*Complement (anti-bacterieel) = cascade eiwitten tegen *cytokinen/chemokinen = proteïnen die als de
bacteriën. hormonen van de immunsysteem werken, geven
*Acute-fase-eiwitten: o.a. CRP = C Reactive Proteïn, in interactie tussen cellen van immuunsysteem en
lever gemaakt. cellen van de rest van het lichaam of tussen
*psoriasin op huid = doodt negatieve bacteriën (E. coli) cellen van immuunsysteem onderling.
*cytokinen (IFN)/chemokinen (bv. IL-1 geeft koorts) =
proteïnen die als de hormonen van de immunsysteem
werken, geven interactie tussen cellen van
immuunsysteem en cellen van de rest van het lichaam of
tussen cellen van immuunsysteem onderling.
*“pattern recognition receptors” (PRR’s) = receptoren
die patronen herkennen die specifiek zijn voor micro-
organisme.
*o.a. “Toll-like receptors” (TLR)
Eigenschappen:
- werkt direct (minuten) - zwak bij een eerste contact werkt pas na enkele
- geen geheugen: respons is gelijk (5-6) dagen
- weinig specifiek: uitz. PRRs - geheugen: sterker bij tweede bij tweede contact
- stimuleert de verworven immuniteit via cytokinen contact en werkt ook sneller bij nieuwe
contacten
- zeer specifieke reactie
- verschil tussen eigen en niet-eigen
- versterkt de aangeboren immuniteit via
cytokinen
Aangeboren immuniteit: direct, op moment waar micro-organisme wordt gedetecteerd wordt
deze geactiveerd, enzymen aangemaakt en eiwitten zijn aanwezig om het bacterie, virus te
gaan aanvallen.
Verworven immuniteit: zwak bij eerste contact, duur aantal dagen voor I begint te werken,
specifieke reactie (griep niet werken voor corona), verworven immuniteit kan niet tegen eigen
lichaam werken (auto-immuunziekte, darmeziekte, …)
Combinatie kan ook
Als Verworven immuniteit tegen lichaamseigenstoffen gericht is = auto-immuunziekte.
,Aangeboren immuniteit
Barrières als onderdeel van de aangeboren immuniteit
We komen in contact met micro-organismen: huid,
respiratoire wegen, urinewegen, voedsel en vagina.
In huid komen veel goedaardige bacteriën die
kwaardaardige bacterien gaan overgroeien.
Defensine: Gaan poriën maken in wand van bacteriën zodat
water naar binnen kan en ionen naar buiten -> bacterie gaat
dood door lekkage.
Maag zeer zuur: alleen één bacterie kan in maag overleven
(na antibiotica cure -> yoghurt eten om bacteriën terug op te
bouwen)
Ogen: lysosime: actief enzyme die wand van bacterien
afbreken
Primaire Ciliaire Dyskinesie (PCD)
Structuur trilhaar = combinaties van dyneïnes
Symptomen:
➢ Terugkomende longinfecties, sinusitis and otitis
➢ Situs inversus (verstoring links/rechtsconfiguratie in het lichaam)
➢ Mannelijke onvruchtbaarheid
➢ Afwijkingen ter hoogte van het hart (zeldzaam)
➢ Afwijkingen ter hoogte van de hersenen en nieren (zeldzaam)
Mutaties in:
➢ DNAI1, DNAH5
➢ DNAH11
Werking van lysozyme op de celwand van S. aureus (gram positieve bacteriën)
Lysosyme knipt tussen twee suikerbindingen, bacteriewand valt
uit elkaar en afsterven
, De efficiënte immuunrespons vereist herkenning
– Moleculen gecodeerd in het DNA en voorkomend op vele cellen met beperkte specificiteit
(“pattern recognition receptors”, PRRs)
• Deze binden aan met pathogenen geassocieerde moleculaire patronen (PAMPs)―
moleculen die gevonden worden op verschillende typen pathogenen (bv.
peptidoglycanen)
– Random gegenereerd met hoge specificiteit (B en T celreceptoren)
• Deze binden aan specifieke antigenen
(in tegenstelling tot moleculen die voorkomen op vele pathogenen)
• Random DNA reorganisaties in B en T cellen
• Vele van deze cellen zijn niet leefbaar en worden uitgeschakeld gedurende hun
ontwikkeling
• Vele van deze receptoren/cellen ontstaan door random reorganisatie van genen
kunnen “eigen” moleculen herkennen. Deze worden uitgeschakeld door tolerantie
zodat T en B cellen die “eigen” molecule herkennen niet gaan circuleren in de
bloedbaan (sterven door apoptose)
Vaccinatie: B lymfocyten uit beenmerg, in lymfe knoop maar weinig
cellen -> enkele lymfocyten moet delen tot miljoenen andere om een
efficiënte immuunrespons te hebben.
Twee fasen in ziekteverloop
Zelf bij virus vrij gaan veel patienten lymfocyten
blijven aanmaken wat een ontstekingreactie kan
aanmaken.
Anti-virale middelen: virus kan niet meer delen
(niet goed tegen corona en veel neveneffecten ->
replicatie van virussen aantasten maar gaat ook
deling van humane cellen aantasten)
Van ex patient neemt men SERA (anti-stoffen uit
bloed) en geven aan andere patiënt om het virus
sneller te doden maar als het patiënt zelf
antistoffen aanmaakt en je antistoffen van iemand
anders geeft gaan infectie erger worden
Vergelijking responstijd
Geheugen is het kenmerk van het specifiek immuunsysteem
– De primaire response wordt veroorzaakt bij het eerste contact
met antigeen
• Geheugenlymfocyten blijven aanwezig nadat het antigen
geklaard is
– Een tweede blootstelling aan het-zelfde antigen herstimuleert de
geheugenlymfocyten
• De reactivatie resulteert in een sneller, beter, significanter
immunologisch antwoord
– Geheugen is Niet aanwezig bij de aangeboren immuniteit!!
GESCHIEDENIS
1798 Edward Jenner: Gebruik van pokkenvirus van runderen om pokken bij mensen te
bestrijden: uitroeiing van pokken door W.H.O. erkend in 1980
1881 Louis Pasteur: Vaccinatie met afgezwakte Bacillus anthracis bij schapen voorkomt
ziekte na injectie van de virulente bacillen: aantal patiënten met o.a. mazelen, polio en rubella
werd gereduceerd met meer dan 99 %
1885 Louis Pasteur: vaccinatie met afgezwakt rabies (hondsdolheid)
1883 Elie Metchnikoff: sommige witte bloedcellen kunnen microorganismen opnemen:
ontdekking van fagocytose
1890 Emil von Behring (1ste Nobelprijs geneeskunde 1901) en Shibasabura Kitasato: Serum
van geimmunizeerde dieren kan de bescherming overdragen op niet geimmunizeerde dieren.
1895 Jules Bordet (Nobelprijs 1919): zuivering van complement: ontdekking van complement
afhankelijke lysis van bacteriën
1930 Elvin Kabat: Immuunglobuline fractie van serum is verantwoordelijk voor de overdracht
van immuniteit via serum naar andere personen: ontdekking van antilichamen
1984 Georges Köhler and Cesar Milstein: Nobelprijs voor ontdekking van monoclonale
antilichamen
1987 Susumu Tonegawa: Nobelprijs voor ontdekking van de reorganisatie van genen tijdens
de productie van antilichamen
1996 Peter Doherty en Rolf Zinkernagel: rol van het MHC complex voor antigenherkenning
door T-lymfocyten
2002 Sydney Brenner, H. Robert Horvitz en J.E. Sulston: genetische regulatie van
ontwikkeling van organen en geprogrammeerde celdood (apoptose)
2008 Harald zur Hausen: belang van humaan papillomavirus in veroorzaken van
baarmoederhalskanker (en vaccinontwikkeling)
2011 Bruce Beutler, Jules Hoffman: nobelprijs aangeboren immuniteit
2011 Ralph Steinman: nobelprijs voor werk ivm dendritische cellen
Voorbeelden van de 4 klassen pathogenen
, ALGEMENE BEGRIPPEN
Aangeboren immuniteit Verworven immuniteit
“Innate Immunity” “Adaptive Immunity”
Niet Specifieke Immuniteit Specifieke Immuniteit
bij vertebraten en invertebraten enkel bij vertebraten
snelle eerstelijnsverdediging traag bij eerste contact, snel bij volgende
contacten
Cellen:
fagocyterende cellen (anti-bacterieel): B lymfocyten (uit Beenmerg: B-cellen)
- monocyten en macrofagen (humorale respons) T
- neutrofiele granulocyten lymfocyten (uit Thymus: T-cellen)
- “Natural Killer” (NK) cellen (anti-viraal) (cel-gebonden respons)
Proteïnen:
*Lysozyme (anti-bacterieel) = enzym die bacteriën *Antistoffen of Antilichamen (Ab) = door B
doden. cellen gemaakt.
*Defensinen (anti-bacterieel) = gemaakt door *Specifieke receptoren op T-cellen (TCR) =
granulocyten en epitheelcel. door B cellen gemaakt.
*Complement (anti-bacterieel) = cascade eiwitten tegen *cytokinen/chemokinen = proteïnen die als de
bacteriën. hormonen van de immunsysteem werken, geven
*Acute-fase-eiwitten: o.a. CRP = C Reactive Proteïn, in interactie tussen cellen van immuunsysteem en
lever gemaakt. cellen van de rest van het lichaam of tussen
*psoriasin op huid = doodt negatieve bacteriën (E. coli) cellen van immuunsysteem onderling.
*cytokinen (IFN)/chemokinen (bv. IL-1 geeft koorts) =
proteïnen die als de hormonen van de immunsysteem
werken, geven interactie tussen cellen van
immuunsysteem en cellen van de rest van het lichaam of
tussen cellen van immuunsysteem onderling.
*“pattern recognition receptors” (PRR’s) = receptoren
die patronen herkennen die specifiek zijn voor micro-
organisme.
*o.a. “Toll-like receptors” (TLR)
Eigenschappen:
- werkt direct (minuten) - zwak bij een eerste contact werkt pas na enkele
- geen geheugen: respons is gelijk (5-6) dagen
- weinig specifiek: uitz. PRRs - geheugen: sterker bij tweede bij tweede contact
- stimuleert de verworven immuniteit via cytokinen contact en werkt ook sneller bij nieuwe
contacten
- zeer specifieke reactie
- verschil tussen eigen en niet-eigen
- versterkt de aangeboren immuniteit via
cytokinen
Aangeboren immuniteit: direct, op moment waar micro-organisme wordt gedetecteerd wordt
deze geactiveerd, enzymen aangemaakt en eiwitten zijn aanwezig om het bacterie, virus te
gaan aanvallen.
Verworven immuniteit: zwak bij eerste contact, duur aantal dagen voor I begint te werken,
specifieke reactie (griep niet werken voor corona), verworven immuniteit kan niet tegen eigen
lichaam werken (auto-immuunziekte, darmeziekte, …)
Combinatie kan ook
Als Verworven immuniteit tegen lichaamseigenstoffen gericht is = auto-immuunziekte.
,Aangeboren immuniteit
Barrières als onderdeel van de aangeboren immuniteit
We komen in contact met micro-organismen: huid,
respiratoire wegen, urinewegen, voedsel en vagina.
In huid komen veel goedaardige bacteriën die
kwaardaardige bacterien gaan overgroeien.
Defensine: Gaan poriën maken in wand van bacteriën zodat
water naar binnen kan en ionen naar buiten -> bacterie gaat
dood door lekkage.
Maag zeer zuur: alleen één bacterie kan in maag overleven
(na antibiotica cure -> yoghurt eten om bacteriën terug op te
bouwen)
Ogen: lysosime: actief enzyme die wand van bacterien
afbreken
Primaire Ciliaire Dyskinesie (PCD)
Structuur trilhaar = combinaties van dyneïnes
Symptomen:
➢ Terugkomende longinfecties, sinusitis and otitis
➢ Situs inversus (verstoring links/rechtsconfiguratie in het lichaam)
➢ Mannelijke onvruchtbaarheid
➢ Afwijkingen ter hoogte van het hart (zeldzaam)
➢ Afwijkingen ter hoogte van de hersenen en nieren (zeldzaam)
Mutaties in:
➢ DNAI1, DNAH5
➢ DNAH11
Werking van lysozyme op de celwand van S. aureus (gram positieve bacteriën)
Lysosyme knipt tussen twee suikerbindingen, bacteriewand valt
uit elkaar en afsterven
, De efficiënte immuunrespons vereist herkenning
– Moleculen gecodeerd in het DNA en voorkomend op vele cellen met beperkte specificiteit
(“pattern recognition receptors”, PRRs)
• Deze binden aan met pathogenen geassocieerde moleculaire patronen (PAMPs)―
moleculen die gevonden worden op verschillende typen pathogenen (bv.
peptidoglycanen)
– Random gegenereerd met hoge specificiteit (B en T celreceptoren)
• Deze binden aan specifieke antigenen
(in tegenstelling tot moleculen die voorkomen op vele pathogenen)
• Random DNA reorganisaties in B en T cellen
• Vele van deze cellen zijn niet leefbaar en worden uitgeschakeld gedurende hun
ontwikkeling
• Vele van deze receptoren/cellen ontstaan door random reorganisatie van genen
kunnen “eigen” moleculen herkennen. Deze worden uitgeschakeld door tolerantie
zodat T en B cellen die “eigen” molecule herkennen niet gaan circuleren in de
bloedbaan (sterven door apoptose)
Vaccinatie: B lymfocyten uit beenmerg, in lymfe knoop maar weinig
cellen -> enkele lymfocyten moet delen tot miljoenen andere om een
efficiënte immuunrespons te hebben.
Twee fasen in ziekteverloop
Zelf bij virus vrij gaan veel patienten lymfocyten
blijven aanmaken wat een ontstekingreactie kan
aanmaken.
Anti-virale middelen: virus kan niet meer delen
(niet goed tegen corona en veel neveneffecten ->
replicatie van virussen aantasten maar gaat ook
deling van humane cellen aantasten)
Van ex patient neemt men SERA (anti-stoffen uit
bloed) en geven aan andere patiënt om het virus
sneller te doden maar als het patiënt zelf
antistoffen aanmaakt en je antistoffen van iemand
anders geeft gaan infectie erger worden
Vergelijking responstijd
Geheugen is het kenmerk van het specifiek immuunsysteem
– De primaire response wordt veroorzaakt bij het eerste contact
met antigeen
• Geheugenlymfocyten blijven aanwezig nadat het antigen
geklaard is
– Een tweede blootstelling aan het-zelfde antigen herstimuleert de
geheugenlymfocyten
• De reactivatie resulteert in een sneller, beter, significanter
immunologisch antwoord
– Geheugen is Niet aanwezig bij de aangeboren immuniteit!!
