THEORETISCHE
ORTHOPEDAGOGIEK
HOOFDSTUK 1: ALLE ORTHOPEDAGOGISCH HANDELEN IS AGOGISCH
HANDELEN
INLEIDING
Perspectief van de tuinman “Dat is gemakkelijk je brood verdienen”
Wat is typisch agogisch?
Het gewone omvat het bijzondere
De agoog geeft steeds opnieuw vorm aan het alledaagse, juist voor die mensen
voor wie het alledaagse niet zo gewoon is.
In de gewone dingen zitten vaak ook andere dingen
Het is niet altijd zo “gewoon” om te spelen etc.
We gaan nooit gewoon, zomaar iets doen
WAT IS AGOGIE(K)
Agogiek is de wetenschap met betrekking tot het begeleiden (of nog beter: het
ondersteunen) van mensen.
Agogie(k): begeleiden en ondersteunen van mensen ( = iedereen)
Pedagogiek: begeleiden en ondersteunen van kinderen
Pais: kind + agogos/agein: begeleiden/begeleider
DOEN VERANDEREN: THEORY OF CHANGING
Theory of changing <-> theory of change
Ontwikkelingspsychologie: Hoe veranderd een kind? Hoe ontwikkelen ze?
Psychologie: bestuderen van verandering in gedrag
Je professionele kant kan beïnvloed worden door je persoonlijke kant en kan verandering
teweeg brengen
MET OF ZONDER K?
Agogie: zonder de K wordt de nadruk gelegd op het doen en handelen
Agogisch handelen, staat voor de intentionele, niet even wederzijdse beïnvloeding door
één of meerdere personen gericht op een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt
ervaren als welzijnsbevordering.
Agogiek: met K
= bestudeerd veranderingsprocessen en de beïnvloeding ervan op een wetenschappelijke
manier.
“Agogiek is de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop
individuele personen, groepen, organisaties en samenlevingsverbanden kunnen worden
begeleid in veranderingsprocessen. Het gaat er daarbij om, dat die begeleiding
1
,plaatsvindt vanuit de situatie waarin de betrokkenen zich bevinden en dat zij
mogelijkheden krijgen aangereikt om zoveel mogelijk zelf te handelen teneinde tot de
gewenste verandering te komen.”
DRIE SLEUTELBEGRIPPEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Veranderen
Doel agogie = het handelen van mensen veranderen
Spontaan, onbewust en niet doelgericht
Een ideaalbeeld of totale vorming bestaat niet
Iedereen moet blijven veranderen, we spreken van permanente educatie
Handelen
Handelen betekent niet hetzelfde als gedrag
Gedrag = duidt op wat mensen concreet doen, ook wat mensen instinctief of
impulsief doen
- Zichtbaar & observeerbaar
- Objectief observeren
Handelen = wat mensen bewust doen, het optreden van mensen waarin een
denkmoment zit
o Onzichtbaar: wat gaat achter gedrag schuil?
o Observeren en communiceren
Voorbeeld: je werk in de jeugdhulp en gaat veranderen van job, een jongen spuwt in je
gezicht
Gedrag: hij spuwt
Handelen: hij is boos dat je veranderd van job en hem verlaat
=> Je moet verder kijken dan gewoon het gedrag
Emancipatie
Mensen leren om zichzelf te veranderen, mensen in een kracht zetten
Mensen in staat stellen om zelf regie over leven te nemen
Empowerment
Vanuit een wirwar met een beetje hulp het licht laten branden
RICHTINGGEVENDE KENMERKEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Psychosociale verandering
Het psychische en sociale beïnvloeden elkaar voortdurend
2
,Doelgericht
De verandering is nadrukkelijk bedacht en gepland in samenspraak met anderen
Systematisch
Er wordt stap voor stap via een planmatige manier aan verandering gewerkt
Bewust
Elke stap wordt bewust gekozen
Gewenst door de betrokkenen
Alle betrokkenen staan achter de verandering
(Niet iedereen wil het eerst, soms na korte periode wel als men zelf positieve verandering
ziet)
Serrien stelt dat hulpverlening zich vaak in een context van dwang afspeelt =
gerechtelijke hulpverlening
Niet even wederzijds
De relatie is asymmetrisch: iemand die wenst te veranderen en iemand die de
verandering mee helpt realiseren
Andere rollen, wel gelijkwaardigheid
Beroepsmatig
Waardegebonden
Prescriptieve wetenschappen beschrijven een ideale situatie en zijn waardegebonden
Op vlak van agogisch handelen wordt aangegeven op welke manier idealiter te werk
wordt gegaan, met welke factoren rekening moet worden gehouden
DE PROFESSIONALISERING VAN HET AGOGISCH HANDELEN
De industrialisering zet twee maatschappelijke veranderingen in gang:
Snelle evolutie van de wetenschap en techniek
Voor de industrialisatie was het leven van volwassenen uitgestippeld in vaste patronen
(onder de kerktoren blijven wonen)
Stijgende individualisering
De gemeenschap (Christendom) vertelde je wat je moest doen en laten
Gezin: traditioneel -> nu veranderd
Door de stijgende individualisering moest je al volwassene zelf kiezen wat je doet
Deze beide veranderingen in de maatschappij beïnvloeden elkaar
De opkomende industrialisatie zorgde voor het ontstaan van meer beroepen en
toenemende specialisaties
3
, Als gevolg van de professionalisering kreeg het welzijnswerk een eigen functie in de
samenleving
Beroepskrachten hielden zich bezig met specifieke doelgroepen en problematieken:
agogisch werkveld
Welzijnswerk: Eerste vrijwilligerswerk, er was een botsing met de nieuwe wereld en men
wist niet wat te doen
Later ‘agogisch werkveld’ met agogische beroepen met eigen beroepsopleidingen,
beroepsorganisaties en beroepscodes
=> Betaalde patronen en structuren zijn verdwenen, meer aangewezen op zichzelf ipv
anderen.
HET VERTREKPUNT VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Exagogiek of curatief agogisch werk
De beginsituatie wordt ervaren als problematisch
Men zal de situatie proberen verbeteren
Het gaat om het opvangen van psychosociale nood, hulpverlening
Voorbeeld: buddy helpt aidspatiënt bij het aanvaarden van zijn ziekte / Een
hoofdopvoeder geeft zijn team een vorming rond het herkennen van signalen van
seksueel misbruik.
Genezend of zorgen
Anagogiek of positief agogisch werk
De beginsituatie wordt min of meer als normaal ervaren
Verdere ontwikkelingen op gang brengen, verbeteren
Vooral vorming
Voorbeeld: training voor buddies
Katagogiek of preventief agogisch werk
Beginsituatie is normaal -> situatie behouden
Preventie opzetten
Voorbeeld: aidspreventieprogramma ‘vrij veilig’
NIVEAUS VAN VERANDERINGSPROCESSEN
Microniveau
Kenmerkt zich door een gering beïnvloedingsspectrum: je werkt met een persoon of een
kleine groep
Voorbeeld: individuele begeleiding of het begeleiden van een gezin
Mesoniveau
Hulpverlening of vorming aan een groep of organisatie of de begeleiding van
hulpverleners
Groep = verzameling van mensen die elkaar kennen, met elkaar omgaan…
Organisaties = groter en anoniemer dan groepen
4
ORTHOPEDAGOGIEK
HOOFDSTUK 1: ALLE ORTHOPEDAGOGISCH HANDELEN IS AGOGISCH
HANDELEN
INLEIDING
Perspectief van de tuinman “Dat is gemakkelijk je brood verdienen”
Wat is typisch agogisch?
Het gewone omvat het bijzondere
De agoog geeft steeds opnieuw vorm aan het alledaagse, juist voor die mensen
voor wie het alledaagse niet zo gewoon is.
In de gewone dingen zitten vaak ook andere dingen
Het is niet altijd zo “gewoon” om te spelen etc.
We gaan nooit gewoon, zomaar iets doen
WAT IS AGOGIE(K)
Agogiek is de wetenschap met betrekking tot het begeleiden (of nog beter: het
ondersteunen) van mensen.
Agogie(k): begeleiden en ondersteunen van mensen ( = iedereen)
Pedagogiek: begeleiden en ondersteunen van kinderen
Pais: kind + agogos/agein: begeleiden/begeleider
DOEN VERANDEREN: THEORY OF CHANGING
Theory of changing <-> theory of change
Ontwikkelingspsychologie: Hoe veranderd een kind? Hoe ontwikkelen ze?
Psychologie: bestuderen van verandering in gedrag
Je professionele kant kan beïnvloed worden door je persoonlijke kant en kan verandering
teweeg brengen
MET OF ZONDER K?
Agogie: zonder de K wordt de nadruk gelegd op het doen en handelen
Agogisch handelen, staat voor de intentionele, niet even wederzijdse beïnvloeding door
één of meerdere personen gericht op een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt
ervaren als welzijnsbevordering.
Agogiek: met K
= bestudeerd veranderingsprocessen en de beïnvloeding ervan op een wetenschappelijke
manier.
“Agogiek is de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop
individuele personen, groepen, organisaties en samenlevingsverbanden kunnen worden
begeleid in veranderingsprocessen. Het gaat er daarbij om, dat die begeleiding
1
,plaatsvindt vanuit de situatie waarin de betrokkenen zich bevinden en dat zij
mogelijkheden krijgen aangereikt om zoveel mogelijk zelf te handelen teneinde tot de
gewenste verandering te komen.”
DRIE SLEUTELBEGRIPPEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Veranderen
Doel agogie = het handelen van mensen veranderen
Spontaan, onbewust en niet doelgericht
Een ideaalbeeld of totale vorming bestaat niet
Iedereen moet blijven veranderen, we spreken van permanente educatie
Handelen
Handelen betekent niet hetzelfde als gedrag
Gedrag = duidt op wat mensen concreet doen, ook wat mensen instinctief of
impulsief doen
- Zichtbaar & observeerbaar
- Objectief observeren
Handelen = wat mensen bewust doen, het optreden van mensen waarin een
denkmoment zit
o Onzichtbaar: wat gaat achter gedrag schuil?
o Observeren en communiceren
Voorbeeld: je werk in de jeugdhulp en gaat veranderen van job, een jongen spuwt in je
gezicht
Gedrag: hij spuwt
Handelen: hij is boos dat je veranderd van job en hem verlaat
=> Je moet verder kijken dan gewoon het gedrag
Emancipatie
Mensen leren om zichzelf te veranderen, mensen in een kracht zetten
Mensen in staat stellen om zelf regie over leven te nemen
Empowerment
Vanuit een wirwar met een beetje hulp het licht laten branden
RICHTINGGEVENDE KENMERKEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Psychosociale verandering
Het psychische en sociale beïnvloeden elkaar voortdurend
2
,Doelgericht
De verandering is nadrukkelijk bedacht en gepland in samenspraak met anderen
Systematisch
Er wordt stap voor stap via een planmatige manier aan verandering gewerkt
Bewust
Elke stap wordt bewust gekozen
Gewenst door de betrokkenen
Alle betrokkenen staan achter de verandering
(Niet iedereen wil het eerst, soms na korte periode wel als men zelf positieve verandering
ziet)
Serrien stelt dat hulpverlening zich vaak in een context van dwang afspeelt =
gerechtelijke hulpverlening
Niet even wederzijds
De relatie is asymmetrisch: iemand die wenst te veranderen en iemand die de
verandering mee helpt realiseren
Andere rollen, wel gelijkwaardigheid
Beroepsmatig
Waardegebonden
Prescriptieve wetenschappen beschrijven een ideale situatie en zijn waardegebonden
Op vlak van agogisch handelen wordt aangegeven op welke manier idealiter te werk
wordt gegaan, met welke factoren rekening moet worden gehouden
DE PROFESSIONALISERING VAN HET AGOGISCH HANDELEN
De industrialisering zet twee maatschappelijke veranderingen in gang:
Snelle evolutie van de wetenschap en techniek
Voor de industrialisatie was het leven van volwassenen uitgestippeld in vaste patronen
(onder de kerktoren blijven wonen)
Stijgende individualisering
De gemeenschap (Christendom) vertelde je wat je moest doen en laten
Gezin: traditioneel -> nu veranderd
Door de stijgende individualisering moest je al volwassene zelf kiezen wat je doet
Deze beide veranderingen in de maatschappij beïnvloeden elkaar
De opkomende industrialisatie zorgde voor het ontstaan van meer beroepen en
toenemende specialisaties
3
, Als gevolg van de professionalisering kreeg het welzijnswerk een eigen functie in de
samenleving
Beroepskrachten hielden zich bezig met specifieke doelgroepen en problematieken:
agogisch werkveld
Welzijnswerk: Eerste vrijwilligerswerk, er was een botsing met de nieuwe wereld en men
wist niet wat te doen
Later ‘agogisch werkveld’ met agogische beroepen met eigen beroepsopleidingen,
beroepsorganisaties en beroepscodes
=> Betaalde patronen en structuren zijn verdwenen, meer aangewezen op zichzelf ipv
anderen.
HET VERTREKPUNT VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Exagogiek of curatief agogisch werk
De beginsituatie wordt ervaren als problematisch
Men zal de situatie proberen verbeteren
Het gaat om het opvangen van psychosociale nood, hulpverlening
Voorbeeld: buddy helpt aidspatiënt bij het aanvaarden van zijn ziekte / Een
hoofdopvoeder geeft zijn team een vorming rond het herkennen van signalen van
seksueel misbruik.
Genezend of zorgen
Anagogiek of positief agogisch werk
De beginsituatie wordt min of meer als normaal ervaren
Verdere ontwikkelingen op gang brengen, verbeteren
Vooral vorming
Voorbeeld: training voor buddies
Katagogiek of preventief agogisch werk
Beginsituatie is normaal -> situatie behouden
Preventie opzetten
Voorbeeld: aidspreventieprogramma ‘vrij veilig’
NIVEAUS VAN VERANDERINGSPROCESSEN
Microniveau
Kenmerkt zich door een gering beïnvloedingsspectrum: je werkt met een persoon of een
kleine groep
Voorbeeld: individuele begeleiding of het begeleiden van een gezin
Mesoniveau
Hulpverlening of vorming aan een groep of organisatie of de begeleiding van
hulpverleners
Groep = verzameling van mensen die elkaar kennen, met elkaar omgaan…
Organisaties = groter en anoniemer dan groepen
4
