Wijsbegeerte Herbert De Vriese, SEM 2 BAC 1
INHOUDSOPGAVE
GROTE VERWACHTINGEN..................................................................................................1
SOLITUDE VS EENZAAMHEID.............................................................................................7
UIT HET PARADIJS............................................................................................................. 12
DE IDEEËNWERELD........................................................................................................... 16
DE LEEFWERELD............................................................................................................... 23
ONTTOVERING................................................................................................................... 28
WERKCOLLEGE.................................................................................................................. 34
VERLICHTING..................................................................................................................... 34
ROMANTIEK........................................................................................................................ 42
SOCIALE RECHTVAARDIGHEID........................................................................................50
AUTHENTICITEIT................................................................................................................ 59
Gastcollege Tinneke Beeckman...........................................................................................64
GROTE VERWACHTINGEN
9 februari, Eerste hoorcollege
- jong vs oud
→ kleine dingen hebben een enorme impact, we hebben nooit volstrekte
controle, het leven voelt als een belofte
- The arrival of spring, David Hockney: pad dat door het bos loopt, geheim, we weten
niet naar waar het pad zal leiden. Metafoor als achtergrond. We ervaren ons leven
ook zo, er opent zich een enorme ruimte maar we weten niet waar het ons naartoe
zal leiden.
inleiding
- een groot stuk van de schoonheid is verborgen, we staan in contact met
de routes die ernaartoe leiden → zijn metafoor voor het leven, schoonheid
is momenteel onzichtbaar, er zijn verschillende wegen naar schoonheid
maar voorlopig zien we enkel de weg. onze horizon is vaak zeer klein, een
dagreis, ervaring van een brede horizon houdt ons gezond. geeft
motivatie.
- punt: het leven heeft een rijkdom en diepgang die we nooit volledig in ons
perspectief kunnen trekken, we weten niet wat het leven zal brengen. We zijn
nieuwsgierig naar wat er op ons pad komt buiten ons zelf uitgestippelde leven. Het
leven is onvoorspelbaar en dat maakt het interessant
- toeval bepaalt wie we in de toekomst zijn. Er staat iets te gebeuren. Er hangt iets in
de lucht, je weet dat er iets zal gebeuren maar niet wat, creëert spanning. Grote
verwachtingen als een levensgevoel en verwachtingen, vooral jongeren die dat
spannende gevoel kennen. Het wordt bijzonder, de nadruk ligt op de ontsnappende
1
, dimensie, openheid voor het onverwachte. Link met jeugd en jeugdig realisme.
Deel 1
Jeugdig idealisme
- jongeren hebben te grote, te algemene idealen: jongeren maken zich illusies over het
leven. opgroeien gaat gepaard met die ideale verliezen
- Waarom moet dit voorbijgaan?
- hooggestemde idealen: waar komt die ironische visie op jeugdig idealisme vandaan?
- jongeren hebben verheven dromen en dat realiteit ze zal leren dat ze te
hoog gegrepen hebben, het leven leert hen minder ambitieuze ideeën te
hebben
→ rijker in idealen, armer in illusie
- Waarom geldt het loslaten van verheven idealen als een teken van volwassenheid?
- Waarom is jeugdig idealisme gedoemd om te falen?
Jongeren, een nieuw fenomeen
- jongere als speciale groep in de maatschappij, een modern fenomeen, de jongere als
ander deel van de maatschappij, na kindertijd was men vroeger meteen volwassen,
jonge generatie is een specifieke fase in de maatschappij, een nieuwe levensfase.
- generatie is er en je beseft als deelnemer van de generatie dat je je bewust bent dat
je deel bent van die levensfase, genaamd generatie bewustzijn, niet zo’n oude term
alsook de generatie “jongeren”
- het ontstaan van een generatie jongeren start met de franse revolutie
Start met de franse revolutie
- modern: een moderne ontwikkeling waarin de Franse Revolutie een grote rol heeft
gespeeld, de Franse Revolutie heeft de ouderdom uitgevonden.
- vrouwenmars op versaille, verenigen zich, de eisen van omwenteling moeten
extremer doorgevoerd worden
- ze zullen de koning en koningin meenemen naar parijs, ze zullen het ook
niet overleven → markering als breuk met geschiedenis → breuk met het
ancien régime, nieuwe kalender, … het ingaan van een volledig nieuwe
tijd
- Wordsworth beleefde dit als jonge man. Bliss was it in that dawn to be alive, to be
young was very heaven. Heel de maatschappelijke orde werd ingenomen door
mensen op leeftijd, de Franse revolutie wordt geleid door de jongvolwassenen.
2
, Nieuwe tijd = nieuwe mensen, het is aan de jeugd om geschiedenis te schrijven.
Berlijn, 1815-1848
- niet enkel politieke revolutie, ook sociale vernieuwing, namelijk bevolkingsgroei bvb
in Berlijn en industrialisatie, de stad trekt aan, het ontvluchten van het platteland.
- 19e eeuw is er in de steden een exponentiële groei in bevolking, op een kleine 30 J
verdubbeld de bevolking in Berlijn.
- 1815 na congres van Wenen, conservatieve reactionaire politiek regime,
probeert alles terug te draaien→ terug naar ancien regime (val van
Napoleon = nieuw europa)
reactionaire politiek: Reactionaire politiek is een politieke stroming die streeft naar
het terugdraaien van maatschappelijke, politieke of sociale veranderingen.
- jongeren en reactionaire politiek:
niet alle jongeren verwerven een maatschappelijke positie door extreme groei,
(genoten wel een studie) de plaatsen om te studeren leidde niet tot een positie in de
maatschappij, hoogopgeleide mensen vinden door bureaucratie geen job, de
reactionaire koning van Pruisen stelt dat enkel mensen die ideologisch profiel volgen
(ancien regime) worden opgenomen. ontstaan van tegengewicht = een jeugdcultuur
- reactie van niet-conservatieve jongeren leiden een verzet 1848 = eerste
jeugdcultuur: jongeren leren zich te identificeren met politieke oppositie →
creëren van een identiteit
- nieuwe universiteit: eerste keer gefilosofeerd over het verschil in
levensfasen: verschillen tussen de levensfase → theorie over jeugdig
realisme, waar komt die theorie vandaan? → duitse filosofie
Dialectiek van de levensfasen
- het kind → de jongere → de volwassene
→ Kinderen voelen zich één met de wereld = harmonie
kinderen groeien zorgeloos op (onschuld/naïviteit)
→ jongeren voelen zich niet thuis in de wereld = conflict
jongeren wijzen bestaande orde af, zoeken waarheid in zichzelf (zelfbewustzijn)
→ Volwassenen vinden hun plek = verzoening
Volwassenen erkennen de bestaande orde, vinden de bron van waarheid in de
wereld (redelijkheid)
- Uitkomst/ verklaring jeugdig idealisme
● noodzakelijk: maakt de mens zelfstandig
● idealistisch: gericht op algemene ideeën en idealen
3
, ● voorbijgaand: echte leven vereist dat men zich inschrijft in de werkelijkheid en
een concreet levensproject realiseert
- Interpretatie van de uitkomst?
● volwassenen = gelijk
→ realisme = werkelijkheidszin , “het leven is te nemen zoals het is,
niet zoals je zou willen dat het is”
→ levenswijsheid, onvervulbare idealen nastreven leidt tot
ontgoocheling
● jongeren hebben (ook) gelijk
→ idealisme = mogelijkheidszin
→ openstaan voor het onverwachte en groot dromen
→ levenskunst: grote verwachtingen koesteren
Definities
- dialectiek: filosofische methode, een manier om te filosoferen. geheel van ideeën
dat door dialectisch denken wordt ontwikkeld om een bepaald proces van
verandering te begrijpen.
- dialectisch denken: een filosofische methode om processen van verandering te
analyseren, kenmerkend voor de methode is het belang van de negatie, negatie
wordt namelijk opgevat als de essentiële en noodzakelijke dynamiek van
ontwikkeling en vooruitgang. “er is altijd iets negatief in vooruitgang” vb:
impressionisme X expressionisme, negatie en de daaropvolgende reactie zorgt voor
vooruitgang
- proletariaat: de maatschappelijke klasse van mensen die geen bezit of
kapitaal hebben en voor hun levensonderhoud dus compleet afhankelijk
zijn van loonarbeid → 19e eeuw synoniem met arbeidersklasse
- intellectueel proletariaat: een sociaal herkenbare groep van hoogopgeleide
mensen die veel kennis maar weinig economische zekerheid hebben →
hoogopgeleide jongere generatie in Berlijn 1830-1840 die zich zullen
verenigen in politieke kritiek
kernwoorden
- jeugdgeneratie
- generatiebewustzijn
- een moderne ontwikkeling
- franse revolutie
- dialectiek van de levensfasen
- werkelijkheidszin en mogelijkheidszin
DEEL 2
Wat met de wereld van vandaag?
4
INHOUDSOPGAVE
GROTE VERWACHTINGEN..................................................................................................1
SOLITUDE VS EENZAAMHEID.............................................................................................7
UIT HET PARADIJS............................................................................................................. 12
DE IDEEËNWERELD........................................................................................................... 16
DE LEEFWERELD............................................................................................................... 23
ONTTOVERING................................................................................................................... 28
WERKCOLLEGE.................................................................................................................. 34
VERLICHTING..................................................................................................................... 34
ROMANTIEK........................................................................................................................ 42
SOCIALE RECHTVAARDIGHEID........................................................................................50
AUTHENTICITEIT................................................................................................................ 59
Gastcollege Tinneke Beeckman...........................................................................................64
GROTE VERWACHTINGEN
9 februari, Eerste hoorcollege
- jong vs oud
→ kleine dingen hebben een enorme impact, we hebben nooit volstrekte
controle, het leven voelt als een belofte
- The arrival of spring, David Hockney: pad dat door het bos loopt, geheim, we weten
niet naar waar het pad zal leiden. Metafoor als achtergrond. We ervaren ons leven
ook zo, er opent zich een enorme ruimte maar we weten niet waar het ons naartoe
zal leiden.
inleiding
- een groot stuk van de schoonheid is verborgen, we staan in contact met
de routes die ernaartoe leiden → zijn metafoor voor het leven, schoonheid
is momenteel onzichtbaar, er zijn verschillende wegen naar schoonheid
maar voorlopig zien we enkel de weg. onze horizon is vaak zeer klein, een
dagreis, ervaring van een brede horizon houdt ons gezond. geeft
motivatie.
- punt: het leven heeft een rijkdom en diepgang die we nooit volledig in ons
perspectief kunnen trekken, we weten niet wat het leven zal brengen. We zijn
nieuwsgierig naar wat er op ons pad komt buiten ons zelf uitgestippelde leven. Het
leven is onvoorspelbaar en dat maakt het interessant
- toeval bepaalt wie we in de toekomst zijn. Er staat iets te gebeuren. Er hangt iets in
de lucht, je weet dat er iets zal gebeuren maar niet wat, creëert spanning. Grote
verwachtingen als een levensgevoel en verwachtingen, vooral jongeren die dat
spannende gevoel kennen. Het wordt bijzonder, de nadruk ligt op de ontsnappende
1
, dimensie, openheid voor het onverwachte. Link met jeugd en jeugdig realisme.
Deel 1
Jeugdig idealisme
- jongeren hebben te grote, te algemene idealen: jongeren maken zich illusies over het
leven. opgroeien gaat gepaard met die ideale verliezen
- Waarom moet dit voorbijgaan?
- hooggestemde idealen: waar komt die ironische visie op jeugdig idealisme vandaan?
- jongeren hebben verheven dromen en dat realiteit ze zal leren dat ze te
hoog gegrepen hebben, het leven leert hen minder ambitieuze ideeën te
hebben
→ rijker in idealen, armer in illusie
- Waarom geldt het loslaten van verheven idealen als een teken van volwassenheid?
- Waarom is jeugdig idealisme gedoemd om te falen?
Jongeren, een nieuw fenomeen
- jongere als speciale groep in de maatschappij, een modern fenomeen, de jongere als
ander deel van de maatschappij, na kindertijd was men vroeger meteen volwassen,
jonge generatie is een specifieke fase in de maatschappij, een nieuwe levensfase.
- generatie is er en je beseft als deelnemer van de generatie dat je je bewust bent dat
je deel bent van die levensfase, genaamd generatie bewustzijn, niet zo’n oude term
alsook de generatie “jongeren”
- het ontstaan van een generatie jongeren start met de franse revolutie
Start met de franse revolutie
- modern: een moderne ontwikkeling waarin de Franse Revolutie een grote rol heeft
gespeeld, de Franse Revolutie heeft de ouderdom uitgevonden.
- vrouwenmars op versaille, verenigen zich, de eisen van omwenteling moeten
extremer doorgevoerd worden
- ze zullen de koning en koningin meenemen naar parijs, ze zullen het ook
niet overleven → markering als breuk met geschiedenis → breuk met het
ancien régime, nieuwe kalender, … het ingaan van een volledig nieuwe
tijd
- Wordsworth beleefde dit als jonge man. Bliss was it in that dawn to be alive, to be
young was very heaven. Heel de maatschappelijke orde werd ingenomen door
mensen op leeftijd, de Franse revolutie wordt geleid door de jongvolwassenen.
2
, Nieuwe tijd = nieuwe mensen, het is aan de jeugd om geschiedenis te schrijven.
Berlijn, 1815-1848
- niet enkel politieke revolutie, ook sociale vernieuwing, namelijk bevolkingsgroei bvb
in Berlijn en industrialisatie, de stad trekt aan, het ontvluchten van het platteland.
- 19e eeuw is er in de steden een exponentiële groei in bevolking, op een kleine 30 J
verdubbeld de bevolking in Berlijn.
- 1815 na congres van Wenen, conservatieve reactionaire politiek regime,
probeert alles terug te draaien→ terug naar ancien regime (val van
Napoleon = nieuw europa)
reactionaire politiek: Reactionaire politiek is een politieke stroming die streeft naar
het terugdraaien van maatschappelijke, politieke of sociale veranderingen.
- jongeren en reactionaire politiek:
niet alle jongeren verwerven een maatschappelijke positie door extreme groei,
(genoten wel een studie) de plaatsen om te studeren leidde niet tot een positie in de
maatschappij, hoogopgeleide mensen vinden door bureaucratie geen job, de
reactionaire koning van Pruisen stelt dat enkel mensen die ideologisch profiel volgen
(ancien regime) worden opgenomen. ontstaan van tegengewicht = een jeugdcultuur
- reactie van niet-conservatieve jongeren leiden een verzet 1848 = eerste
jeugdcultuur: jongeren leren zich te identificeren met politieke oppositie →
creëren van een identiteit
- nieuwe universiteit: eerste keer gefilosofeerd over het verschil in
levensfasen: verschillen tussen de levensfase → theorie over jeugdig
realisme, waar komt die theorie vandaan? → duitse filosofie
Dialectiek van de levensfasen
- het kind → de jongere → de volwassene
→ Kinderen voelen zich één met de wereld = harmonie
kinderen groeien zorgeloos op (onschuld/naïviteit)
→ jongeren voelen zich niet thuis in de wereld = conflict
jongeren wijzen bestaande orde af, zoeken waarheid in zichzelf (zelfbewustzijn)
→ Volwassenen vinden hun plek = verzoening
Volwassenen erkennen de bestaande orde, vinden de bron van waarheid in de
wereld (redelijkheid)
- Uitkomst/ verklaring jeugdig idealisme
● noodzakelijk: maakt de mens zelfstandig
● idealistisch: gericht op algemene ideeën en idealen
3
, ● voorbijgaand: echte leven vereist dat men zich inschrijft in de werkelijkheid en
een concreet levensproject realiseert
- Interpretatie van de uitkomst?
● volwassenen = gelijk
→ realisme = werkelijkheidszin , “het leven is te nemen zoals het is,
niet zoals je zou willen dat het is”
→ levenswijsheid, onvervulbare idealen nastreven leidt tot
ontgoocheling
● jongeren hebben (ook) gelijk
→ idealisme = mogelijkheidszin
→ openstaan voor het onverwachte en groot dromen
→ levenskunst: grote verwachtingen koesteren
Definities
- dialectiek: filosofische methode, een manier om te filosoferen. geheel van ideeën
dat door dialectisch denken wordt ontwikkeld om een bepaald proces van
verandering te begrijpen.
- dialectisch denken: een filosofische methode om processen van verandering te
analyseren, kenmerkend voor de methode is het belang van de negatie, negatie
wordt namelijk opgevat als de essentiële en noodzakelijke dynamiek van
ontwikkeling en vooruitgang. “er is altijd iets negatief in vooruitgang” vb:
impressionisme X expressionisme, negatie en de daaropvolgende reactie zorgt voor
vooruitgang
- proletariaat: de maatschappelijke klasse van mensen die geen bezit of
kapitaal hebben en voor hun levensonderhoud dus compleet afhankelijk
zijn van loonarbeid → 19e eeuw synoniem met arbeidersklasse
- intellectueel proletariaat: een sociaal herkenbare groep van hoogopgeleide
mensen die veel kennis maar weinig economische zekerheid hebben →
hoogopgeleide jongere generatie in Berlijn 1830-1840 die zich zullen
verenigen in politieke kritiek
kernwoorden
- jeugdgeneratie
- generatiebewustzijn
- een moderne ontwikkeling
- franse revolutie
- dialectiek van de levensfasen
- werkelijkheidszin en mogelijkheidszin
DEEL 2
Wat met de wereld van vandaag?
4
