Samenvatting Inleiding tot de Rechtswetenschap | KU Leuven | 2025/26

In leiding tot de
Rechtsw etenschap
2025-2026
Prof. Dr. B. Tilleman


Afdeling I: Wat is recht?
 Objectief en subjectief recht
 Klassieke definitie van het objectieve recht
 Enkele begrippen inzake het objectieve recht
 Indeling en inhoud van het objectieve recht


Afdeling II: Fundamentele kenmerken van het Belgisch staatsbestel
 Rechtsstaat
 Scheiding der machten
 Soevereiniteit van de natie
 Erfelijke parlementaire monarchie
 Federale staat ontstaan uit een gecentraliseerde eenheidsstaat


Afdeling III: Wet als bron van recht
 Bronnen van het objectieve recht: algemeen
 Verschillende betekenissen van het begrip wet in de juridische taal
 Materiële en formele wet
 Kenmerken van de (materiële) wet
 Soorten wetgeving
 Federale wetgeving
 Lokale wetgeving
 Communautaire en regionale rechtsorden
 Bronnen van het internationaal recht
 Hiërarchie der normen
 Interpretatie van de wet
 Toepassing van de wet in tijd en ruimte

,Inleiding tot de Rechtswetenschap Prof. Dr. B. Tilleman · 2025–2026




Afdeling IV: Andere rechtsbronnen?
 Rechtspraak en gerechtelijke organisatie
 Beginselen van de burgerlijke rechtspleging
 Gewoonte
 Rechtsleer


Afdeling V: Rechtssubjecten, rechtsobjecten, rechtsfeiten en rechtshandeling
 Rechtssubjecten
 Rechtsobjecten
 Rechtsfeiten en rechtshandelingen


Afdeling VI: Bewijsrecht
 Bronnen van het bewijsrecht
 Voorwerp van het bewijs: wat moet men bewijzen?
 Type van bewijsstelsel: hoe moet er bewezen worden?
 Bewijslast: wie moet bewijzen?
 Hiërarchie van de bewijsmiddelen


Afdeling VII: Vertegenwoordiging
 Begripsomschrijving
 Omvang van de vertegenwoordiging
 Vertegenwoordigingsbevoegdheid van de vertegenwoordiger




2

,Inleiding tot de Rechtswetenschap Prof. Dr. B. Tilleman · 2025–2026




I. W at is r echt?


Rechten niet reduceren tot enkel de rechtsregels.
Het is niet omdat een regel maar van toepassing is op één persoon dat het automatisch discriminatie is (bijv. De
koning).
Het algemeen karakter van een regel garandeert niet dat de regel niet discrimineert. Hoe kiezen wij het
criterium van een regel?
→ verduidelijking: het recht kiest zijn criteria op basis van logische, objectieve argumenten (zoals leeftijd,
beroep, nationaliteit), niet op willekeur. Discriminatie is enkel onwettig als het onderscheid niet redelijk te
verantwoorden is.


1. Objectief en subjectief r echt


Objectief recht: recht als maatschappelijk fenomeen.
Het geheel van algemene (on)geschreven regels voor uiterlijke gedragingen (niet gedachten) van in
maatschappelijk verband levende mensen (niet dieren), waarvan het respect afgedwongen wordt door de
overheid.


 Algemeen: zodat er geen discriminatie is, regels gelden voor iedereen
 Geschreven en ongeschreven: gewoonterecht (= we volgen bepaalde ongeschreven regels omdat het
een gewoonte is en het ‘zo hoort’), rechtersrecht,…
 Uiterlijke gedragingen (niet gedachten): uw gedachten zijn vrij, men straft enkel uw gedragingen (vb.
Homofobische gedachten vs gedrag)
 Levende mensen niet dieren: dier is rechtsobject, geen rechtssubject
‘Dier moet rechten hebben’: gaat niet want dier kan zijn recht niet zelf afdwingen; enkel een mens
(dierenwelzijnsorganisatie) kan opkomen in hun plek
Verschil rechtsregel met religieuze, maatschappelijke,… regels:


→ verduidelijking: dit is het recht in algemene zin, dus de wetten, decreten, gewoonte en rechtspraak die
het gedrag van iedereen regelen.



Subjectief recht: recht bekeken vanuit het individu.
Aanspraak die een persoon aan een rechtsnorm ontleent — het recht om van een ander een prestatie te
vereisen of een zaak te gebruiken.

Voorbeeld:
 Objectief recht: het eigendomsrecht.


3

, Inleiding tot de Rechtswetenschap Prof. Dr. B. Tilleman · 2025–2026



 Subjectief recht: mijn eigendomsrecht.


→ verduidelijking: het objectief recht zegt wat mag of moet, het subjectief recht geeft jou persoonlijk het
recht om iets af te dwingen (bijv. Huurder mag huurgenot eisen).



Rechtsobject: zaken, dieren (waarop rechten slaan)
Rechtssubject: natuurlijke personen én rechtspersonen (dragers van rechten en plichten)



W elke gedr agin gen bevat het objectief r echt?


Belangrijk: het objectief recht regelt uiterlijke gedragingen, geen gedachten.
Rusland had ooit een regel over wat men wel en niet mocht denken — dit is absurd en onverenigbaar met het
rechtsbegrip.
Het recht richt zich dus enkel op handelingen, niet op innerlijke overtuigingen.

B elan gr ijk on der scheid tussen r echtsr egels en an der e r egels


Het recht wordt afgedwongen door het staatsapparaat, in tegenstelling tot morele, religieuze of sociale regels.
Religieuze regels kunnen moreel dwingend aanvoelen, maar enkel de rechtsregels zijn juridisch afdwingbaar.


→ verduidelijking: Als je een morele regel overtreedt, krijg je kritiek of schuldgevoel; als je een rechtsregel
overtreedt, kan je een sanctie krijgen (boete, gevangenisstraf…).

Dier en en r echten


Dieren kunnen rechtstreeks geen rechten hebben, want ze zijn rechtsobjecten, geen rechtssubjecten.
Men kan hun bescherming wel verzekeren door mensen geboden en verboden op te leggen (bijv. Verbod op
dierenmishandeling).
Het dier wordt dus juridisch beschermd via regels opgelegd aan de mens.


→ verduidelijking: Een dier kan zijn rechten niet zelf verdedigen voor de rechter, maar mensen of
verenigingen kunnen in hun plaats optreden (zoals GAIA).

W ettelijk m echan ism e voor m en sen m et beper kte han delin gsbekw aam heid


Bij personen met dementie of geestesziekte voorziet het recht in handelingsonbekwaamheid: ze kunnen niet
zelfstandig rechtsgeldige handelingen stellen. Een bewindvoerder handelt dan in hun plaats.




4