GS SE 3: 1918-1945
• Einde WOI
o Hongerblokkade -> DU wordt afgesloten d.m.v een zeeblokkade
• DU afhankelijk van eigen voedselvoorziening -> tekort aan voedsel en
grondstoffen
▪ Bevolking verzwakt -> mentaal en fysiek -> moreel van bevolking en leger daalt
o Begin oktober 1918: SPD (socialistische partij Duitsland) wordt verkozen → gaan nieuwe
regering vormen → krijgen taak om einde te maken aan de oorlog
*Van deze nieuwe regering maken de twee belangrijkste generaals in WOI; v. Hindenbrug &
Ludendorf geen deel
o > Voordelig voor legerleiders Ludendorff en Von Hindenburg omdat zei niet in verband staan
met het uiteindelijk verliezen van de oorlog -> schuiven de schuld af aan de regering
o Novermberrevoluties 1918:
▪ Duitse bevolking heeft geen vertrouwen meer in de oorlog en komt in opstand
▪ Eind oktober; muitende mariniers in Kiel -> weigerde bevelen van legerleiding uit te
voeren om een zeeslag tegen Britten te voeren
• onrust sloeg over, door heel DU braken opstanden uit
o Door DU ontstaan arbeiders- en soldatenraden die politieke en
sociale veranderingen eisen
o Dolkstootlegende (Ludendorf, Von Hindenburg)
▪ Legerleiders zoals Ludendorff en von Hindenburg beweerde dat het Duitse leger niet
op het slagveld verslagen, maar in de rug gestoken door de Duitse bevolking
o 9 nov 1918: Wilhelm II treedt af (andere landen weigerde te praten over vrede totdat de Duitse
keizer zou aftreden)
▪ Asiel in NL
o SPD riep republiek uit = begin Weimarrepubliek
▪ Friedrich Ebert (SPD) wordt regeringsleider
• Nieuwe regering wilt rust en orde herstellen -> gebruikt hiervoor het leger
en ambtenarenapparaat
o 11 nov: wapenstilstand getekend getekend door SPD -> WOI is afgelopen
▪ Het leger wordt teruggeroepen uit alle grondgebieden -> niet iedereen gaat naar huis -
> ontstaan kleine milities van soldaten die terug zijn gekomen -> vorm van chaos na
een oorlog
o Spartakusopstand
▪ Niet iedereen wil een parlementaire democratie -> radicaal-links revolutionairen
(communisten) streven naar het stichten van een radenrepubliek naar Russisch
voorbeeld (sovjet unie)
• Leiders van de Spartakusbond (KPD) = Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg
▪ Januari 1919: opstand vindt plaats in Berlijn
• Poging gezag in de Duitse hoofdstad over te nemen
▪ Regering van Ebert laat opstand hard neerslaan met behulp van het leger en rechtse
Freikorpsen (paramilitaire groepen waarin veel voormalige soldaten zitten)
• Karl en Rosa worden door vrijcorpsleden vermoord
• Ontstaat diepe kloof tussen SPD en communisten (KPD)
o Communisten zien sociaaldemocraten als verraders;
sociaaldemocraten zijn bang voor een communistische revolutie
,• 1919: Vrede van Versailles
o DU krijgt alleinschuld (terwijl Oostenrijk net zo erg deelnam)
o Landverlies (moet 1/7de van zijn grondgebied afstaan)
▪ Waaronder Elzas van Lotharingen -> deel van de steenkolen- en staalproductie ging
verloren
o Verliest 1/10 van zijn bevolking
o Duitsleger beperkt (100.000 man)
▪ Mag niet op het Rein-land mobiliseren
o Herstelbetalingen: enorm geldbedrag
o *moesten verdrag ondertekenen in paleis van Versaille omdat DU hier Wilhelm II hadden
gekroond tot keizer/keizerrijk hadden uitgeroepen
o FR wilde tijdens vredesonderhandelingen dat DU hard werd aangepakt -> revanchisme
▪ VS president Wilson streefde naar oprichting van een internationale organisatie
toekomstige oorlogen te voorkomen -> volkenbond ontstond (
• Volkenbond moest vrede veiligheid en democratie stimuleren
o DU en RU mochten geen lid worden + VS zelf werd ook geen lid ->
volkendbond werd minder krachtig dan Wilson voor ogen had)
▪ EN ondersteunde het Frans revanchisme
▪ Duitsers hadden gehoopt dat de geallieerden vergevingsgezinder zouden zijn nu
Duitsland een democratie was + waren uitgegaan van matigende invloed van de VS ->
extra geschrokken door uiteindelijke verdrag -> noemen het verdrag ‘Diktat’
• Weimarrepubliek wordt gesticht
• Verkiezingen waren gewonnen door de SPD, Zentrum (katholiek) en DDP (liberalen
o Regering zetelt in Weimar (teveel onrust in Berlijn)
▪ Politieke systeem:
• Rijksdag (parlement) -> werd verkozen door het volk
• Rijkspresident
o Kon de rijksdag ontbinden
o Rijkskanselier benomen en ontslaan
o Minister benoemen en ontslaan
• Rijkskanselier
▪ Artikel 48: Bij een noodsituatie kan de president via noodverordeningen regeren
(buiten het parlement/rijksdag om)
• Weimarrepubliek vanaf het begin zwak
o Meerdere oorzaken:
▪ Weimarrepubliek werd door veel Duitsers geïdentificeerd met de vernederende
nederlaag en de acceptatie van het verdrag van Versailles
▪ Dolkstootlegende: democratische politici worden ten onrechte voorgesteld als de
mensen die DU hebben verraden
▪ Weinig draagvlak voor de regering, niet iedereen wilt een democratie (communisten
willen radenrepubliek, conservatieven en willen terug naar een keizerrijk) -> alleen
SDP en liberalen willen democratie
• Sociale onrust (Anti-democratische partijen)
▪ Economische onrust
• Druk om aan herstelbetalingen te kunnen voldoen
, ▪ Internationale onrust
• 1920: Kapp-Putsch
o Regering wilde alle paramilitairen organisaties ontbinden
o Maart 1920: bezetten rechtse Freikorpsen de regeringsgebouwen en andere delen van Berlijn
▪ Met als doel een rechts-militaire regering te installeren
▪ Belangrijke rol speelde: Walther van Luttwitz, Erich Ludendorff, Walther Erhardt,
Wolfgang Kapp.
o Regering vlucht naar Stuttgart
o Kapp-Putsch opstand kreeg geen steun van het legerleiding en Duitse bureaucratie
▪ Ook kwamen er burgerlijke proteststakingen tegen de coupplegers
o 17 maart: na ongeveer een week mislukt de Kapp-Putsch
• Na het verdrag van Versailles zijn zowel DU als de Sovjet Unie internationaal relatief geïsoleerd
o Bijeenkomst in Rapallo (Genua) met FR, RU, DU, IT, GB
▪ DU en SU sluiten Verdrag van Rapallo
• DU en SU besluiten in het geheim diplomatieke betrekkingen aan te knopen
en af te zien van financiële claims (DU doet geen herstel betalingen,SU krijgt
het grond van de Duitsers (Duitse adel had grond in SU) ->SU werd
communistisch en al het land werd van de staat )
• Duitse militair krijgt ruimte om te trainen op Russisch gebied
o In conflict met het verdrag van Versaille: Duitsland moest
Bezetting van het Ruhrgebied:
• DU moet herstelbetalingen betalen aan FR + België -> lening terug betalen -> VS
o Bewuste inflatie politiek van Duitsland
▪ Om herstelbetalingen te kunnen betalen drukt DU meer geld -> inflatie -> FR niet blij
mee want het besloten bedrag is dan minder waard -> FR bezet het Ruhrgebied om
nieuwe herstelbetalingen af te dwingen -> DU laat de fabriekseigenaren in
Ruhrgebied staken, maar worden wel doorbetaald met meer bijgedrukt geld ->
hyperinflatie
• Gevolgen inflatie: mensen verliezen hun spaargeld, reële lonen dalen,
pensioenen verliezen waarde => vertrouwen in regering en democratie
neemt af
1923: Gustav Stresemann wordt regeringsleider
• Neemt ingrijpende maatregelen
o Stakingen in Ruhrgebied werden beëindigd
o Nieuwe munt wordt ingevoerd: Rentenmark
▪ De Rentenmark werd gedekt door een soort hypotheek die de Duitse staat nam op de
Duitse handel, industrie en banken
▪ > Daardoor kan het vertrouwen in het geld herstellen
o Nieuwe afspraken over hestelbetalingen gemaakt
o DAWES PLAN: VS beseft dat de Europese economie alleen kan herstellen als Duitsland
economisch overeind blijft
▪ Amerikaanse gaan aan Duitsland geld lenen (kortlopende leningen, werden ieder jaar
opnieuw gefinanceerd)
• Met dit geld kunnen Duitsers herstelbetalingen aan geallieerde betalen (132
miljard goudmark)
• Einde WOI
o Hongerblokkade -> DU wordt afgesloten d.m.v een zeeblokkade
• DU afhankelijk van eigen voedselvoorziening -> tekort aan voedsel en
grondstoffen
▪ Bevolking verzwakt -> mentaal en fysiek -> moreel van bevolking en leger daalt
o Begin oktober 1918: SPD (socialistische partij Duitsland) wordt verkozen → gaan nieuwe
regering vormen → krijgen taak om einde te maken aan de oorlog
*Van deze nieuwe regering maken de twee belangrijkste generaals in WOI; v. Hindenbrug &
Ludendorf geen deel
o > Voordelig voor legerleiders Ludendorff en Von Hindenburg omdat zei niet in verband staan
met het uiteindelijk verliezen van de oorlog -> schuiven de schuld af aan de regering
o Novermberrevoluties 1918:
▪ Duitse bevolking heeft geen vertrouwen meer in de oorlog en komt in opstand
▪ Eind oktober; muitende mariniers in Kiel -> weigerde bevelen van legerleiding uit te
voeren om een zeeslag tegen Britten te voeren
• onrust sloeg over, door heel DU braken opstanden uit
o Door DU ontstaan arbeiders- en soldatenraden die politieke en
sociale veranderingen eisen
o Dolkstootlegende (Ludendorf, Von Hindenburg)
▪ Legerleiders zoals Ludendorff en von Hindenburg beweerde dat het Duitse leger niet
op het slagveld verslagen, maar in de rug gestoken door de Duitse bevolking
o 9 nov 1918: Wilhelm II treedt af (andere landen weigerde te praten over vrede totdat de Duitse
keizer zou aftreden)
▪ Asiel in NL
o SPD riep republiek uit = begin Weimarrepubliek
▪ Friedrich Ebert (SPD) wordt regeringsleider
• Nieuwe regering wilt rust en orde herstellen -> gebruikt hiervoor het leger
en ambtenarenapparaat
o 11 nov: wapenstilstand getekend getekend door SPD -> WOI is afgelopen
▪ Het leger wordt teruggeroepen uit alle grondgebieden -> niet iedereen gaat naar huis -
> ontstaan kleine milities van soldaten die terug zijn gekomen -> vorm van chaos na
een oorlog
o Spartakusopstand
▪ Niet iedereen wil een parlementaire democratie -> radicaal-links revolutionairen
(communisten) streven naar het stichten van een radenrepubliek naar Russisch
voorbeeld (sovjet unie)
• Leiders van de Spartakusbond (KPD) = Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg
▪ Januari 1919: opstand vindt plaats in Berlijn
• Poging gezag in de Duitse hoofdstad over te nemen
▪ Regering van Ebert laat opstand hard neerslaan met behulp van het leger en rechtse
Freikorpsen (paramilitaire groepen waarin veel voormalige soldaten zitten)
• Karl en Rosa worden door vrijcorpsleden vermoord
• Ontstaat diepe kloof tussen SPD en communisten (KPD)
o Communisten zien sociaaldemocraten als verraders;
sociaaldemocraten zijn bang voor een communistische revolutie
,• 1919: Vrede van Versailles
o DU krijgt alleinschuld (terwijl Oostenrijk net zo erg deelnam)
o Landverlies (moet 1/7de van zijn grondgebied afstaan)
▪ Waaronder Elzas van Lotharingen -> deel van de steenkolen- en staalproductie ging
verloren
o Verliest 1/10 van zijn bevolking
o Duitsleger beperkt (100.000 man)
▪ Mag niet op het Rein-land mobiliseren
o Herstelbetalingen: enorm geldbedrag
o *moesten verdrag ondertekenen in paleis van Versaille omdat DU hier Wilhelm II hadden
gekroond tot keizer/keizerrijk hadden uitgeroepen
o FR wilde tijdens vredesonderhandelingen dat DU hard werd aangepakt -> revanchisme
▪ VS president Wilson streefde naar oprichting van een internationale organisatie
toekomstige oorlogen te voorkomen -> volkenbond ontstond (
• Volkenbond moest vrede veiligheid en democratie stimuleren
o DU en RU mochten geen lid worden + VS zelf werd ook geen lid ->
volkendbond werd minder krachtig dan Wilson voor ogen had)
▪ EN ondersteunde het Frans revanchisme
▪ Duitsers hadden gehoopt dat de geallieerden vergevingsgezinder zouden zijn nu
Duitsland een democratie was + waren uitgegaan van matigende invloed van de VS ->
extra geschrokken door uiteindelijke verdrag -> noemen het verdrag ‘Diktat’
• Weimarrepubliek wordt gesticht
• Verkiezingen waren gewonnen door de SPD, Zentrum (katholiek) en DDP (liberalen
o Regering zetelt in Weimar (teveel onrust in Berlijn)
▪ Politieke systeem:
• Rijksdag (parlement) -> werd verkozen door het volk
• Rijkspresident
o Kon de rijksdag ontbinden
o Rijkskanselier benomen en ontslaan
o Minister benoemen en ontslaan
• Rijkskanselier
▪ Artikel 48: Bij een noodsituatie kan de president via noodverordeningen regeren
(buiten het parlement/rijksdag om)
• Weimarrepubliek vanaf het begin zwak
o Meerdere oorzaken:
▪ Weimarrepubliek werd door veel Duitsers geïdentificeerd met de vernederende
nederlaag en de acceptatie van het verdrag van Versailles
▪ Dolkstootlegende: democratische politici worden ten onrechte voorgesteld als de
mensen die DU hebben verraden
▪ Weinig draagvlak voor de regering, niet iedereen wilt een democratie (communisten
willen radenrepubliek, conservatieven en willen terug naar een keizerrijk) -> alleen
SDP en liberalen willen democratie
• Sociale onrust (Anti-democratische partijen)
▪ Economische onrust
• Druk om aan herstelbetalingen te kunnen voldoen
, ▪ Internationale onrust
• 1920: Kapp-Putsch
o Regering wilde alle paramilitairen organisaties ontbinden
o Maart 1920: bezetten rechtse Freikorpsen de regeringsgebouwen en andere delen van Berlijn
▪ Met als doel een rechts-militaire regering te installeren
▪ Belangrijke rol speelde: Walther van Luttwitz, Erich Ludendorff, Walther Erhardt,
Wolfgang Kapp.
o Regering vlucht naar Stuttgart
o Kapp-Putsch opstand kreeg geen steun van het legerleiding en Duitse bureaucratie
▪ Ook kwamen er burgerlijke proteststakingen tegen de coupplegers
o 17 maart: na ongeveer een week mislukt de Kapp-Putsch
• Na het verdrag van Versailles zijn zowel DU als de Sovjet Unie internationaal relatief geïsoleerd
o Bijeenkomst in Rapallo (Genua) met FR, RU, DU, IT, GB
▪ DU en SU sluiten Verdrag van Rapallo
• DU en SU besluiten in het geheim diplomatieke betrekkingen aan te knopen
en af te zien van financiële claims (DU doet geen herstel betalingen,SU krijgt
het grond van de Duitsers (Duitse adel had grond in SU) ->SU werd
communistisch en al het land werd van de staat )
• Duitse militair krijgt ruimte om te trainen op Russisch gebied
o In conflict met het verdrag van Versaille: Duitsland moest
Bezetting van het Ruhrgebied:
• DU moet herstelbetalingen betalen aan FR + België -> lening terug betalen -> VS
o Bewuste inflatie politiek van Duitsland
▪ Om herstelbetalingen te kunnen betalen drukt DU meer geld -> inflatie -> FR niet blij
mee want het besloten bedrag is dan minder waard -> FR bezet het Ruhrgebied om
nieuwe herstelbetalingen af te dwingen -> DU laat de fabriekseigenaren in
Ruhrgebied staken, maar worden wel doorbetaald met meer bijgedrukt geld ->
hyperinflatie
• Gevolgen inflatie: mensen verliezen hun spaargeld, reële lonen dalen,
pensioenen verliezen waarde => vertrouwen in regering en democratie
neemt af
1923: Gustav Stresemann wordt regeringsleider
• Neemt ingrijpende maatregelen
o Stakingen in Ruhrgebied werden beëindigd
o Nieuwe munt wordt ingevoerd: Rentenmark
▪ De Rentenmark werd gedekt door een soort hypotheek die de Duitse staat nam op de
Duitse handel, industrie en banken
▪ > Daardoor kan het vertrouwen in het geld herstellen
o Nieuwe afspraken over hestelbetalingen gemaakt
o DAWES PLAN: VS beseft dat de Europese economie alleen kan herstellen als Duitsland
economisch overeind blijft
▪ Amerikaanse gaan aan Duitsland geld lenen (kortlopende leningen, werden ieder jaar
opnieuw gefinanceerd)
• Met dit geld kunnen Duitsers herstelbetalingen aan geallieerde betalen (132
miljard goudmark)
