Gezondheidspromo – Dr. Martijn
Lambert
H1 – Het concept gezondheid
WHO gezondheid = een toestand van volledig lichamelijk, psychisch en sociaal
welzijn en niet enkel als de afwezigheid van ziekte.
In deze definitie staat multi-dimensionaliteit, en ruimere interpretatie van
ziekte naar welbevinden centraal.
De verschillende dimensies van ziekte
1. Cirkel A – Disease
Dit verwijst naar de medisch-biologische kant van ziekte.
Het gaat om de onderliggende pathologie: wat er lichamelijk mis is.
Dit zijn biologische factoren zoals infecties, ontstekingen, genetische
afwijkingen, cariës, enz.
Dit is meestal het perspectief van de arts of tandarts, omdat zij via
onderzoek en diagnose de ziekte vaststellen.
👉 Voorbeeld: iemand heeft cariës of gingivitis, ook al merkt de patiënt zelf
nog geen klachten.
2. Cirkel B – Illness
Dit verwijst naar de subjectieve ervaring van de patiënt.
Hoe iemand zich voelt en welke klachten hij of zij ervaart.
Dit zijn de symptomen waarmee een patiënt naar de arts komt.
Deze ervaring kan wel of niet overeenkomen met een echte
biologische ziekte.
👉 Voorbeeld: iemand ervaart mondpijn of mond droogte, ook al vindt de arts
geen duidelijke lichamelijke oorzaak.
3. Cirkel C – Sickness
Dit verwijst naar de sociale rol van ziekte.
Hoe de maatschappij iemand als ziek beschouwt.
Hierbij horen sociale rechten en plichten, zoals ziekteverlof, begrip van
anderen, of aangepaste verantwoordelijkheden.
Het gaat dus om hoe ziekte sociaal wordt erkend en behandeld.
,👉 Voorbeeld: iemand krijgt ziekteverlof op het werk omdat hij als ziek wordt
beschouwd.
Beknopte uitleg van de overlappende zones:
D (Illness + Sickness)
Patiënt voelt zich ziek en wordt sociaal als ziek gezien, maar er is
geen duidelijke biologische ziekte.
E (Disease + Sickness)
Er is een biologische ziekte en de persoon krijgt ook een sociale
ziekterol, maar de patiënt ervaart weinig of geen klachten.
F (Disease + Illness)
Er is pathologie én de patiënt ervaart klachten, maar dit heeft nog
geen duidelijke sociale gevolgen.
G (Disease + Illness + Sickness)
Alles valt samen:
er is biologische ziekte, de patiënt voelt zich ziek, en de
maatschappij erkent de ziekte.
1.1 Het concept mondgezondheid
Mondzorg zien als beogen van een functioneel gebit, vrij van pijn en
esthetische klachten, en deze situatie behouden voor de gehele levensduur.
WHO mondgezondheid dynamische staat van welzijn, rekening houdend
met fysieke, mentale en sociale aspecten van mondgezondheid, met inbegrip van
basis levensverwachtingen en dagelijks functioneren.
3 kernelementen van mondgezondheid
1. Gezondheidstoestand – mogelijke aanwezigheid van ziekte, ernst en
progressie er van
2. Fysiologisch functioneren – vermogen om naar behoren acties te ondernemen,
spreken etc.
3. Psychosociale functie – verband tussen mondgezondheid en mentaal
welbevinden (schaamte etc.)
De kernelementen hangen af van verschillende determinanten
Algemene omschrijving gezondheidsdeterminanten het geheel aan
persoonlijke, sociale, economische en omgevingsfactoren die de gezondheid
van individuen en gemeenschapen beinvloedt.
,H2 – het meten van gezondheid
Voor het meten van ziekte en gezondheid op niveau voor maatschappij kunnen
verschillende indicatoren (meetinstrumenten) gehanteerd worden:
Mortaliteit
staat voor sterftecijfer binnen bepaalde populatie en is gelijk aan het aantal
sterfgevallen binnen deze populatie. Kan berekend worden voor specifieke
aandoening
Mortaliteit = aantal sterfgevallen per jaar ÷ aantal personen in leven
Wordt uitgedrukt per x aantal inwoners (bv. 10 per 100.000 inwoners)
SMR – gestandaardiseerde mortaliteitsratio
voor vergelijken van mortaliteit tussen verschillende subgroepen in
populatie.
Geeft de verhouding weer tussen het aantal sterfgevallen in subgroep of
regio en het aantal sterfgevallen dat theoretisch kon verwacht worden
(gebaseerd op referentiewaarde)
Ratio gelijk aan 1 aantal waargenomen sterfgevallen komt overeen met
theoretisch verwachte risico
Ratio < 1 waargenomen aantal is kleiner dan verwacht
Ratio > 1 waargenomen aantal groter dan theoretisch verwacht
gebruikt. Per geslacht meest voorkomende doodsoorzaak bepalen. Voor
correct bepalen van doodsoorzaak wordt de ICD-classificatie
(international classification of diseases) gebruikt
Morbiditeit
persoon bevindt zich in een toestand van ziekte. Als er tegelijk twee of meer
aandoeningen aanwezig zijn spreekt men van co-morbiditeit.
Meten gebeurt meestal via steekproef. Als de steekproef voldoende groot is en
verschillende bevolkingsgroepen evenredig vertegenwoordigd zijn, kunnen de
resultaten van de steekproef geëxtrapoleerd worden, dit wil zeggen dat men kan
stellen dat de morbiditeit voor het hele land hetzelfde zal zijn
Morbiditeitsgraad (prevalentie) = hoeveel inwoners hebben een welbepaalde
aandoening of ziekte. Incidentie is aantal nieuwe gevalle uitgedrukt over
bepaalde tijdspanne.
Nadeel morbiditeitsgraad = het reduceert de ziekte tot een ja/nee vraag en
zegt niks over hoe erg de ziekte is, en negeert zo de definitie van
gezondheid WHO. Zo zal de morbiditeitsgraad ons niks vertellen over de
impact van ziekte over dagelijks leven
ASA-score (American Society of Anesthesiologists 2014)
, om bij patiënten met morbiditeit en co-morbiditeit een inschatting te kunnen
maken van de ernst van eventuele gezondheidsbeperking. Hoofdzakelijk gebruikt
om in te schatten wat risico’s kunnen zijn van behandeling.
ASA-klasse I: gezonde persoon, zonder chronisch medicatiegebruik (bv. niet-
roker met een BMI<30))
ASA-klasse II: patiënt met een lichte systemische aandoening waarvoor hij al
dan niet
medicatie neemt. Deze aandoening beperkt zijn normale activiteiten niet (bv.
matige hypertensie
onder controle met medicatie, obesitas met BMI<35, roker, regelmatig alcohol
gebruik)
ASA-klasse III: patiënt met een ernstige systeemaandoening waarvoor hij
medicatie neemt. Deze aandoening beperkt zijn normale activiteiten, maar is niet
levensbedreigend (bv. slecht gereguleerde hypertensie of diabetes, morbide
obesitas met BMI>35, chronisch nierfalen, patiënt met pacemaker)
ASA-klasse IV: patiënt met een zeer ernstige systeemaandoening, die een
chronische en constante bedreiging voor het leven vormt (bv. myocardinfarct
minder dan 3 maanden geleden, obstructief longlijden)
ASA-klasse V: een zwaar zieke patiënt waarvan men niet verwacht dat hij nog
24 uur zal overleven zonder ingreep (bv. zeer ernstig trauma met inwendige
bloedingen, scheur in de halsslagader)
ASA-klasse VI: hersendode patiënt, wiens organen verwijderd dienen te worden
om mogelijks te
transplanteren in een andere patiënt.
Levensverwachting
wetenschappelijk gebaseerde voorspelling die aangeeft hoeveel jaren een
persoon op een bepaald moment gemiddeld nog te leven heeft. Toename in
levensverwachting door verbeteren van hygiëne, sociale situatie, beheersen van
infecties en medische en technische vooruitgang.
Kan bedrieglijk zijn omdat het niks zegt over de omstandigheden waarin deze
persoon die leeftijd bereikt. Vrouwen > mannen
Gezondheidsverwachting
geeft aan hoeveel jaren een persoon op bepaalde leeftijd nog te leven heeft in
goede gezondheid vrij van ziekte of beperkingen. Mannen > vrouwen.
DALY’s (Disabilitiy-Adjusted Life Years) = maatstaaf die gebruikt
wordt om de ziektelast in een bepaalde populatie te meten. Manier om
Lambert
H1 – Het concept gezondheid
WHO gezondheid = een toestand van volledig lichamelijk, psychisch en sociaal
welzijn en niet enkel als de afwezigheid van ziekte.
In deze definitie staat multi-dimensionaliteit, en ruimere interpretatie van
ziekte naar welbevinden centraal.
De verschillende dimensies van ziekte
1. Cirkel A – Disease
Dit verwijst naar de medisch-biologische kant van ziekte.
Het gaat om de onderliggende pathologie: wat er lichamelijk mis is.
Dit zijn biologische factoren zoals infecties, ontstekingen, genetische
afwijkingen, cariës, enz.
Dit is meestal het perspectief van de arts of tandarts, omdat zij via
onderzoek en diagnose de ziekte vaststellen.
👉 Voorbeeld: iemand heeft cariës of gingivitis, ook al merkt de patiënt zelf
nog geen klachten.
2. Cirkel B – Illness
Dit verwijst naar de subjectieve ervaring van de patiënt.
Hoe iemand zich voelt en welke klachten hij of zij ervaart.
Dit zijn de symptomen waarmee een patiënt naar de arts komt.
Deze ervaring kan wel of niet overeenkomen met een echte
biologische ziekte.
👉 Voorbeeld: iemand ervaart mondpijn of mond droogte, ook al vindt de arts
geen duidelijke lichamelijke oorzaak.
3. Cirkel C – Sickness
Dit verwijst naar de sociale rol van ziekte.
Hoe de maatschappij iemand als ziek beschouwt.
Hierbij horen sociale rechten en plichten, zoals ziekteverlof, begrip van
anderen, of aangepaste verantwoordelijkheden.
Het gaat dus om hoe ziekte sociaal wordt erkend en behandeld.
,👉 Voorbeeld: iemand krijgt ziekteverlof op het werk omdat hij als ziek wordt
beschouwd.
Beknopte uitleg van de overlappende zones:
D (Illness + Sickness)
Patiënt voelt zich ziek en wordt sociaal als ziek gezien, maar er is
geen duidelijke biologische ziekte.
E (Disease + Sickness)
Er is een biologische ziekte en de persoon krijgt ook een sociale
ziekterol, maar de patiënt ervaart weinig of geen klachten.
F (Disease + Illness)
Er is pathologie én de patiënt ervaart klachten, maar dit heeft nog
geen duidelijke sociale gevolgen.
G (Disease + Illness + Sickness)
Alles valt samen:
er is biologische ziekte, de patiënt voelt zich ziek, en de
maatschappij erkent de ziekte.
1.1 Het concept mondgezondheid
Mondzorg zien als beogen van een functioneel gebit, vrij van pijn en
esthetische klachten, en deze situatie behouden voor de gehele levensduur.
WHO mondgezondheid dynamische staat van welzijn, rekening houdend
met fysieke, mentale en sociale aspecten van mondgezondheid, met inbegrip van
basis levensverwachtingen en dagelijks functioneren.
3 kernelementen van mondgezondheid
1. Gezondheidstoestand – mogelijke aanwezigheid van ziekte, ernst en
progressie er van
2. Fysiologisch functioneren – vermogen om naar behoren acties te ondernemen,
spreken etc.
3. Psychosociale functie – verband tussen mondgezondheid en mentaal
welbevinden (schaamte etc.)
De kernelementen hangen af van verschillende determinanten
Algemene omschrijving gezondheidsdeterminanten het geheel aan
persoonlijke, sociale, economische en omgevingsfactoren die de gezondheid
van individuen en gemeenschapen beinvloedt.
,H2 – het meten van gezondheid
Voor het meten van ziekte en gezondheid op niveau voor maatschappij kunnen
verschillende indicatoren (meetinstrumenten) gehanteerd worden:
Mortaliteit
staat voor sterftecijfer binnen bepaalde populatie en is gelijk aan het aantal
sterfgevallen binnen deze populatie. Kan berekend worden voor specifieke
aandoening
Mortaliteit = aantal sterfgevallen per jaar ÷ aantal personen in leven
Wordt uitgedrukt per x aantal inwoners (bv. 10 per 100.000 inwoners)
SMR – gestandaardiseerde mortaliteitsratio
voor vergelijken van mortaliteit tussen verschillende subgroepen in
populatie.
Geeft de verhouding weer tussen het aantal sterfgevallen in subgroep of
regio en het aantal sterfgevallen dat theoretisch kon verwacht worden
(gebaseerd op referentiewaarde)
Ratio gelijk aan 1 aantal waargenomen sterfgevallen komt overeen met
theoretisch verwachte risico
Ratio < 1 waargenomen aantal is kleiner dan verwacht
Ratio > 1 waargenomen aantal groter dan theoretisch verwacht
gebruikt. Per geslacht meest voorkomende doodsoorzaak bepalen. Voor
correct bepalen van doodsoorzaak wordt de ICD-classificatie
(international classification of diseases) gebruikt
Morbiditeit
persoon bevindt zich in een toestand van ziekte. Als er tegelijk twee of meer
aandoeningen aanwezig zijn spreekt men van co-morbiditeit.
Meten gebeurt meestal via steekproef. Als de steekproef voldoende groot is en
verschillende bevolkingsgroepen evenredig vertegenwoordigd zijn, kunnen de
resultaten van de steekproef geëxtrapoleerd worden, dit wil zeggen dat men kan
stellen dat de morbiditeit voor het hele land hetzelfde zal zijn
Morbiditeitsgraad (prevalentie) = hoeveel inwoners hebben een welbepaalde
aandoening of ziekte. Incidentie is aantal nieuwe gevalle uitgedrukt over
bepaalde tijdspanne.
Nadeel morbiditeitsgraad = het reduceert de ziekte tot een ja/nee vraag en
zegt niks over hoe erg de ziekte is, en negeert zo de definitie van
gezondheid WHO. Zo zal de morbiditeitsgraad ons niks vertellen over de
impact van ziekte over dagelijks leven
ASA-score (American Society of Anesthesiologists 2014)
, om bij patiënten met morbiditeit en co-morbiditeit een inschatting te kunnen
maken van de ernst van eventuele gezondheidsbeperking. Hoofdzakelijk gebruikt
om in te schatten wat risico’s kunnen zijn van behandeling.
ASA-klasse I: gezonde persoon, zonder chronisch medicatiegebruik (bv. niet-
roker met een BMI<30))
ASA-klasse II: patiënt met een lichte systemische aandoening waarvoor hij al
dan niet
medicatie neemt. Deze aandoening beperkt zijn normale activiteiten niet (bv.
matige hypertensie
onder controle met medicatie, obesitas met BMI<35, roker, regelmatig alcohol
gebruik)
ASA-klasse III: patiënt met een ernstige systeemaandoening waarvoor hij
medicatie neemt. Deze aandoening beperkt zijn normale activiteiten, maar is niet
levensbedreigend (bv. slecht gereguleerde hypertensie of diabetes, morbide
obesitas met BMI>35, chronisch nierfalen, patiënt met pacemaker)
ASA-klasse IV: patiënt met een zeer ernstige systeemaandoening, die een
chronische en constante bedreiging voor het leven vormt (bv. myocardinfarct
minder dan 3 maanden geleden, obstructief longlijden)
ASA-klasse V: een zwaar zieke patiënt waarvan men niet verwacht dat hij nog
24 uur zal overleven zonder ingreep (bv. zeer ernstig trauma met inwendige
bloedingen, scheur in de halsslagader)
ASA-klasse VI: hersendode patiënt, wiens organen verwijderd dienen te worden
om mogelijks te
transplanteren in een andere patiënt.
Levensverwachting
wetenschappelijk gebaseerde voorspelling die aangeeft hoeveel jaren een
persoon op een bepaald moment gemiddeld nog te leven heeft. Toename in
levensverwachting door verbeteren van hygiëne, sociale situatie, beheersen van
infecties en medische en technische vooruitgang.
Kan bedrieglijk zijn omdat het niks zegt over de omstandigheden waarin deze
persoon die leeftijd bereikt. Vrouwen > mannen
Gezondheidsverwachting
geeft aan hoeveel jaren een persoon op bepaalde leeftijd nog te leven heeft in
goede gezondheid vrij van ziekte of beperkingen. Mannen > vrouwen.
DALY’s (Disabilitiy-Adjusted Life Years) = maatstaaf die gebruikt
wordt om de ziektelast in een bepaalde populatie te meten. Manier om
