Samenvatting Gezondheidspsychologie | Ongezond Gedrag | Arteveldehogeschool | 2026/27

DEEL 3: ONGEZOND GEDRAG
3.1 WAT IS GEZONDHEIDSBEVORDEREND GEDRAG?
3 definities van gezond gedrag:

1. Kasl & Cobb (1966): "Elke activiteit die iemand die zichzelf als gezond
beschouwt, onderneemt met het doel ziekte te voorkomen of te ontdekken in een
stadium waarin deze nog geen symptomen veroorzaakt"

2. Harris en Guten (1979): "Gedrag dat wordt vertoond door een individu,
ongeacht zijn/haar subjectief ervaren gezondheidstoestand, met het doel zijn/haar
gezondheid te beschermen, te bevorderen of in stand te houden"
- Bij deze 2 definities maakt men de veronderstelling dat gedrag gemotiveerd
wordt door het streven naar gezondheid (want bij bvb sporten is de reden soms
niet enkel ziektepreventie, maar ook uiterlijk,….)

3. Matarazzo (1984): "Gedragsmatige immunogenen: gedragingen die de
gezondheid bevorderen" - Maakt onderscheid tussen:
 Gedragsmatige pathogenen (schadelijk)
Gedragsmatige immunogenen (bevorderend)

Om op zoek te gaan naar verbanden tussen gedrag en gezondheid zijn longitudinale
studies nodig.

- Epidemiologisch onderzoek van Alameda County: Gegevens tussen volwassenen
waardoor belangrijke factoren over gezondheid en levensduur aan het licht kwamen.
Deze 7 factoren: ‘7 van Alameda’

 7 -8 uur slapen
 Niet roken
 Niet meer dan 2 alcoholische drankjes per dag
 Regelmatig bewegen
 Niet eten tussen maaltijden door
 Ontbijten
 Niet meer dan 10% overgewicht

3.1.1 ONGEZONDGEDRAG

WHO lanceert het World Health Report: volgde een grootschalig en wereldwijd
onderzoek naar de gezondheidsrisico’s. WHO definieert gezondheidsrisico’s als: een
factor die de kans op een nadelig gezondheidsresultaat verhoogt. Ze stelden 8
gemeenschappelijke risico’s op:

 Alcohol
 Tabak
 Hoge bloeddruk
 Hoge bloedsuiker
 Hoge queteletindex
 Hoog cholesterol
 Weinig groenten of fruit
 Weinig beweging



1

,In combinatie zijn deze factoren verantwoordelijk voor meer dan 3/4e van de ischemische
aandoeningen: de belangrijkste doodsoorzaak. Deze risicofactoren verschillen wel per
land.

Focus op aandoeningen in hoge inkomstlanden: Voornamelijk ongezonde gedragingen

 Hart en vaatziekten
 Kanker
 Herseninfarct
 Longontsteking
 HIV/aids

Focus op aandoeningen in lage inkomstlanden: Voornamelijk weinig proper water,
kinderverwaarlozing, slechte sanitaire voorzieningen

 Kinderverwaarlozing
 Gebrek aan schoon water
 Slechte sanitaire voorzieningen
 Slechte hygiëne




3.2 ROKEN, DRINKEN EN HET GEBRUIK VAN ILLEGALE DRUGS
figuur: het verlies aan
levensjaren dat het gevolg is
van eigen gedrag
gerelateerde aandoeningen.
De gegevens hebben
betrekking op de DALY’s
(disability-adjusted life years).




2

,- DALY’s: zijn het aantal jaren dat zijn verloren gegaan door ziekte of beperkingen en
vroegtijdig overlijden (mortaliteit en morbiditeit worden hier gecombineerd).




- 'Quality-Adjusted Life Years' (QALYs), daarentegen, reflecteren de gezondheid binnen
één individu uitgedrukt in
kwaliteit en lengte van leven.




3.2.1. PREVALENTIE VAN
ROKEN, DRINKEN EN HET GEBRUIK VAN ILLEGALE DRUGS


ROKEN
Naast cafeïne en alcohol de meest gebruikte psychoactieve stof.

PREVALENTIECIJFERS IN BELGIË:

- Gebruik van sigaretten is zowel bij scholieren als bij volwassenen sterk afgenomen.

POSITIEVE GEVOLGEN VAN HET AFNEMEND ROOKGEDRAG:

- Aantal nieuwe gevallen van longkanker daalt al sinds de jaren 80
- Significante daling van de leeftijdsspecifieke mortaliteit van ex-rokers in
vergelijking met mensen die nog steeds roken

GEGEVENS OVER ROKEN:

- Gemiddelde leeftijd voor het eerst volledige sigaret: 16,6 jaar
- Gemiddelde leeftijd voor dagelijks roken: 18,3 jaar
- 19,2% van de rokers begint dagelijks roken vóór 16 jaar
- 48,4% begint tussen 16 en 18 jaar
- 19,2% begint tussen 18 en 21 jaar
- 87,3% van dagelijkse rokers begint vóór 22 jaar

Preventie cijfers in België (figuur kennen):




3

, Prevalentiecijfers dagelijks roken in België:



mannen roken op bepaalde
leeftijden veel meer dan vrouwen
dit verschil merk je het meest
tussen 25-44 jaar




Start met roken: (dus meer inzetten op preventie bij jongeren!)




SES en rookgedrag:




4