LES 1: Inleiding
Fundamentele Benaderingen in Filmstudies
- Filmstudies kent 2 hoofdstromingen: de formalistische/esthetische
traditie die focust op intrinsieke artistieke waarde, en de
maatschappelijk-ideologische traditie die zich richt op bredere
contextuele aspecten
- De technologische kennis binnen filmstudies blijft secundair, met
uitzondering van cruciale ontwikkelingen zoals de opkomst van film
(eind 19e eeuw), geluid (jaren 1920) en kleur (1930-1940)
Formalistische/Esthetische Traditie
- Vroege filmtheorie legitimeerde film als serieuze kunstvorm, weg
v/h imago van kermisattractie
- Realisme werd benadrukt door theoretici als André Bazin en Béla
Balázs, met focus op technieken als long take, scherptediepte en
licht
- De avant-garde traditie benadrukte de relatie met het onderbewuste
en verbeelding, waarbij Eisenstein’s “montage van attracties” en
Epstein’s concept van “Photogénie” centraal stonden
Moderne Ontwikkelingen en Benaderingen
- Fenomenologie richt zich op lichamelijke ervaring en embodiment,
waarbij films niet alleen bekeken maar ook gevoeld worden
- Psychoanalytische benadering verbindt films met onbewuste
processen en is cruciaal voor feministische filmstudies
- Neoformalisme analyseert narratieve technieken en stijl, met focus
op hoe films cognitieve processen beïnvloeden
Maatschappelijke Context en Cultural Studies
- Film weerspiegelt de moderniteit, met zowel optimisme over
technologische vooruitgang als pessimisme over vervreemding
- Cultural studies, met Stuart Hall’s Circuit of Culture, analyseert hoe
film betekenisgeving beïnvloedt en machtsverhoudingen
weerspiegelt
Hedendaagse Relevantie
- Ondanks de verschuiving van traditioneel bioscoopbezoek naar
nieuwe kijkvormen blijft film een relevant medium
- Het veld streeft naar een open benadering waarbij verschillende
perspectieven worden geïntegreerd, met erkenning van mogelijke
blinde vlekken
LES 2: Avant-garde en Art Cinema
,Film en Modernisme: Historische Context
- De maatschappelijke context v/d 19e en 20e eeuw werd gekenmerkt
door technologische vooruitgang en toenemende complexiteit
- Film symboliseerde deze moderniteit door zintuiglijke prikkels en
reflecteerde zowel optimisme als pessimisme over vooruitgang
- De opkomst van psychoanalyse leidde tot meer introspectieve
kunst, met vragen over innerlijke kern en relatie tot de wereld
Evolutie van Film als Kunstvorm
- Vroege film en schilderkunst waren nauw verweven, maar door de
opkomst van film/fotografie moest beeldende kunst zichzelf
heruitvinden
- Film werd initieel gezien als moderne uitvinding met ouderwetse
insteek, terwijl andere kunstvormen juist afstapten van realisme
- Ricciotto Canudo ontwikkelde het concept van film als “zevende
kunst”, die alle andere kunstvormen kon synthetiseren in een
“synthesis-tempel”
Theoretische Ontwikkelingen
- Sergei Eisenstein introduceerde de montagetheorie als essentie van
film, met focus op associatieve kracht en dialectische
betekenisgeving
- De Franse avant-garde ontwikkelde het concept van ‘photogénie’ en
het belang van close-ups voor artistieke expressie
- Louis Delluc benadrukte hoe film de innerlijke aard van dingen kon
onthullen door visuele transformatie
Moderne Cinema en Erfenis
- De Europese Art Cinema (jaren ’50-’70) kenmerkte zich door formele
complexiteit, eigen filmstijl en reflectie op de moderne menselijke
conditie
- Deze beweging had grote invloed op latere generaties filmmakers
wereldwijd, van Iran tot Mexico
- Filmmakers werden gezien als kunstenaars die een persoonlijke visie
uitdrukten door middel van hun eigen distinctieve stijl
LES 3: Béla Balázs & André Bazin
Béla Balázs (1884-1949)
- Joods-Hongaarse filmtheoreticus (pseudoniem voor Herbert Bauer)
die ook actief was als schrijver, dichter en librettist. Hij schreef o.a.
het libretto voor Béla Bartók’s “Blauwbaards Kasteel” (1911)
, - Na de mislukte Hongaarse revolutie van 1919 leefde hij in
ballingschap in Wenen, Duitsland en later de USSR (1933-1945).
Tijdens deze periode schreef hji filmkritieken en werkte hij mee aan
diverse scenario’s
- Zijn filmtheorieën werden beïnvloed door Gestalpsychologie,
marxisme, Georg Simmel en Henri Bergson. Hij publiceerde 3
belangrijke werken over film: “Der sichtbare Mensch” (1924), “Der
Geist des Films” (1930) en “Theory of the Film” (1949/1952)
- Balázs benadrukte de close-up als een cruciaal element van film dat
ons op een nieuwe manier naar de werkelijkheid laat kijken. Close-
ups bevatten volgens hem een lyrisch element met creatieve kracht
dat zowel naturalistische interesse in detail toont als een menselijke
contemplatie van dingen
- Hij beschouwde het menselijk gelaat als een centraal element in
film, waarbij de close-up functioneert als een “stille monoloog” die
mentale eenzaamheid manifesteert. Dit noemde hij
“microfysiognomie” – gezichtsexpressie als dimensie v/d ziel
- Balázs nam een unieke positie in door positivisme te verzoenen met
Romantisch idealisme. Hij stelde dat film niet zomaar de realiteit
representeert, maar waarheden reveleert die onzichtbaar zijn voor
het menselijk oog – wat Walter Benjamin later het “optisch
onbewuste” zou noemen
- Zijn theorie heeft een antropomorfe en expressionistische poëtica,
waarbij film in staat is om de fysiognomische kwaliteit in mensen en
dingen vorm te geven. Hij zag film als het 1ste medium in de
geschiedenis dat deze kwaliteit kon uitdrukken
- In een macro-historisch perspectief stelde Balázs dat onze blik
beperkt is door historische condities. Sinds de boekdrukkunst leven
we in een “cultuur v/h woord” waarin mensen niet langer in staat
zijn om te kijken of het innerlijke uit te drukken met lichaam en
gelaat. De (stille) film leert ons dit opnieuw
André Bazin (1918-1958)
- Franse filmcriticus en -theoreticus geboren in Angers. Hij stichtte
een filmclub tijdens de oorlog en was later betrokken bij het Institut
des hautes études cinématographiques
- Zijn denken werd gevormd door progressief katholicisme,
personalisme (Emmanuel Mounier), existentialisme, fenomenologie
en Duits idealisme. In 1951 stichtte hij samen met Jacques Doniol-
Valcroze het invloedrijke filmtijdschrift Cahiers du cinéma
- Zijn theoretische werk werd gebundeld in “Qu’est-ce que le
cinéma?” (1958-1962), bestaande uit 4 delen: ontologie en taal,
Fundamentele Benaderingen in Filmstudies
- Filmstudies kent 2 hoofdstromingen: de formalistische/esthetische
traditie die focust op intrinsieke artistieke waarde, en de
maatschappelijk-ideologische traditie die zich richt op bredere
contextuele aspecten
- De technologische kennis binnen filmstudies blijft secundair, met
uitzondering van cruciale ontwikkelingen zoals de opkomst van film
(eind 19e eeuw), geluid (jaren 1920) en kleur (1930-1940)
Formalistische/Esthetische Traditie
- Vroege filmtheorie legitimeerde film als serieuze kunstvorm, weg
v/h imago van kermisattractie
- Realisme werd benadrukt door theoretici als André Bazin en Béla
Balázs, met focus op technieken als long take, scherptediepte en
licht
- De avant-garde traditie benadrukte de relatie met het onderbewuste
en verbeelding, waarbij Eisenstein’s “montage van attracties” en
Epstein’s concept van “Photogénie” centraal stonden
Moderne Ontwikkelingen en Benaderingen
- Fenomenologie richt zich op lichamelijke ervaring en embodiment,
waarbij films niet alleen bekeken maar ook gevoeld worden
- Psychoanalytische benadering verbindt films met onbewuste
processen en is cruciaal voor feministische filmstudies
- Neoformalisme analyseert narratieve technieken en stijl, met focus
op hoe films cognitieve processen beïnvloeden
Maatschappelijke Context en Cultural Studies
- Film weerspiegelt de moderniteit, met zowel optimisme over
technologische vooruitgang als pessimisme over vervreemding
- Cultural studies, met Stuart Hall’s Circuit of Culture, analyseert hoe
film betekenisgeving beïnvloedt en machtsverhoudingen
weerspiegelt
Hedendaagse Relevantie
- Ondanks de verschuiving van traditioneel bioscoopbezoek naar
nieuwe kijkvormen blijft film een relevant medium
- Het veld streeft naar een open benadering waarbij verschillende
perspectieven worden geïntegreerd, met erkenning van mogelijke
blinde vlekken
LES 2: Avant-garde en Art Cinema
,Film en Modernisme: Historische Context
- De maatschappelijke context v/d 19e en 20e eeuw werd gekenmerkt
door technologische vooruitgang en toenemende complexiteit
- Film symboliseerde deze moderniteit door zintuiglijke prikkels en
reflecteerde zowel optimisme als pessimisme over vooruitgang
- De opkomst van psychoanalyse leidde tot meer introspectieve
kunst, met vragen over innerlijke kern en relatie tot de wereld
Evolutie van Film als Kunstvorm
- Vroege film en schilderkunst waren nauw verweven, maar door de
opkomst van film/fotografie moest beeldende kunst zichzelf
heruitvinden
- Film werd initieel gezien als moderne uitvinding met ouderwetse
insteek, terwijl andere kunstvormen juist afstapten van realisme
- Ricciotto Canudo ontwikkelde het concept van film als “zevende
kunst”, die alle andere kunstvormen kon synthetiseren in een
“synthesis-tempel”
Theoretische Ontwikkelingen
- Sergei Eisenstein introduceerde de montagetheorie als essentie van
film, met focus op associatieve kracht en dialectische
betekenisgeving
- De Franse avant-garde ontwikkelde het concept van ‘photogénie’ en
het belang van close-ups voor artistieke expressie
- Louis Delluc benadrukte hoe film de innerlijke aard van dingen kon
onthullen door visuele transformatie
Moderne Cinema en Erfenis
- De Europese Art Cinema (jaren ’50-’70) kenmerkte zich door formele
complexiteit, eigen filmstijl en reflectie op de moderne menselijke
conditie
- Deze beweging had grote invloed op latere generaties filmmakers
wereldwijd, van Iran tot Mexico
- Filmmakers werden gezien als kunstenaars die een persoonlijke visie
uitdrukten door middel van hun eigen distinctieve stijl
LES 3: Béla Balázs & André Bazin
Béla Balázs (1884-1949)
- Joods-Hongaarse filmtheoreticus (pseudoniem voor Herbert Bauer)
die ook actief was als schrijver, dichter en librettist. Hij schreef o.a.
het libretto voor Béla Bartók’s “Blauwbaards Kasteel” (1911)
, - Na de mislukte Hongaarse revolutie van 1919 leefde hij in
ballingschap in Wenen, Duitsland en later de USSR (1933-1945).
Tijdens deze periode schreef hji filmkritieken en werkte hij mee aan
diverse scenario’s
- Zijn filmtheorieën werden beïnvloed door Gestalpsychologie,
marxisme, Georg Simmel en Henri Bergson. Hij publiceerde 3
belangrijke werken over film: “Der sichtbare Mensch” (1924), “Der
Geist des Films” (1930) en “Theory of the Film” (1949/1952)
- Balázs benadrukte de close-up als een cruciaal element van film dat
ons op een nieuwe manier naar de werkelijkheid laat kijken. Close-
ups bevatten volgens hem een lyrisch element met creatieve kracht
dat zowel naturalistische interesse in detail toont als een menselijke
contemplatie van dingen
- Hij beschouwde het menselijk gelaat als een centraal element in
film, waarbij de close-up functioneert als een “stille monoloog” die
mentale eenzaamheid manifesteert. Dit noemde hij
“microfysiognomie” – gezichtsexpressie als dimensie v/d ziel
- Balázs nam een unieke positie in door positivisme te verzoenen met
Romantisch idealisme. Hij stelde dat film niet zomaar de realiteit
representeert, maar waarheden reveleert die onzichtbaar zijn voor
het menselijk oog – wat Walter Benjamin later het “optisch
onbewuste” zou noemen
- Zijn theorie heeft een antropomorfe en expressionistische poëtica,
waarbij film in staat is om de fysiognomische kwaliteit in mensen en
dingen vorm te geven. Hij zag film als het 1ste medium in de
geschiedenis dat deze kwaliteit kon uitdrukken
- In een macro-historisch perspectief stelde Balázs dat onze blik
beperkt is door historische condities. Sinds de boekdrukkunst leven
we in een “cultuur v/h woord” waarin mensen niet langer in staat
zijn om te kijken of het innerlijke uit te drukken met lichaam en
gelaat. De (stille) film leert ons dit opnieuw
André Bazin (1918-1958)
- Franse filmcriticus en -theoreticus geboren in Angers. Hij stichtte
een filmclub tijdens de oorlog en was later betrokken bij het Institut
des hautes études cinématographiques
- Zijn denken werd gevormd door progressief katholicisme,
personalisme (Emmanuel Mounier), existentialisme, fenomenologie
en Duits idealisme. In 1951 stichtte hij samen met Jacques Doniol-
Valcroze het invloedrijke filmtijdschrift Cahiers du cinéma
- Zijn theoretische werk werd gebundeld in “Qu’est-ce que le
cinéma?” (1958-1962), bestaande uit 4 delen: ontologie en taal,
