Strafrecht Samenvatting

Inhoud
inleiding.................................................................................................................................................................................................3
Hoofdstuk 1: de strafwet......................................................................................................................................................................4
Afdeling 1. Het legaliteitsbeginsel.....................................................................................................................................................4
§1. Wettelijke bepalingen............................................................................................................................................................4
§2. De draagwijdte van het beginsel............................................................................................................................................5
afdeling 2: Art. 4 – interpretatie van de strafwet............................................................................................................................6
afdeling3: toepassing strafwet ratione personae.............................................................................................................................7
Afdeling 4. De toepassing van de strafwet in de tijd........................................................................................................................7
§1. Het principe van de niet-retroactiviteit van de strafwet........................................................................................................8
§2. De uitzondering: de retroactieve toepassing van de mildere strafwetten (lex mitior)..........................................................8
Afdeling 3. De toepassing van de strafwet in de ruimte...................................................................................................................9
§1. De misdrijven gepleegd op het Belgisch grondgebied: het territorialiteitsbeginsel..............................................................9
§2. Misdrijven gepleegd buiten Belgisch grondgebied: toepassing van het extraterritorialiteitsprincipe................................11
Hoofdstuk 2: Het misdrijf....................................................................................................................................................................12
Afdeling 1. De definitie van het misdrijf.........................................................................................................................................12
§1. De constitutieve bestanddelen van het misdrijf...................................................................................................................12
§2. Het materieel bestanddeel...................................................................................................................................................12
§3. Het moreel bestanddeel........................................................................................................................................................13
§4. Het verzwarende bestanddeel..............................................................................................................................................15
§5. De classificatie van de misdrijven.........................................................................................................................................16
Afdeling 2. De strafbare poging......................................................................................................................................................20
§1. De strafbare poging...............................................................................................................................................................20
§2. De bestraffing van het aanzetten tot het plegen van een misdrijf.......................................................................................21
Afdeling 3. De rechtvaardigingsgronden.........................................................................................................................................22
§1. Algemeen..............................................................................................................................................................................22
§2. Gebod of toelating bij de wet...............................................................................................................................................22
§3. Bevel van de overheid...........................................................................................................................................................23
§4. De noodtoestand...................................................................................................................................................................23
§5. De wettige verdediging.........................................................................................................................................................24
§6. Wettig verzet in geval van misbruik door de overheid.........................................................................................................26
§7. Impact van de toestemming van het slachtoffer op de wederrechtelijkheid......................................................................26
Hoofdstuk 3: dader van het misdrijf...................................................................................................................................................26
Afdeling 1. Daderschap...................................................................................................................................................................26
§1. Het beginsel van de individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid...............................................................................26
§2. Definitie van daderschap.......................................................................................................................................................27
§3. Verantwoordelijkheid van rechtspersonen..........................................................................................................................27
§4. Strafbare deelneming............................................................................................................................................................28
1

, Afdeling 2. Schuldontheffingsgronden............................................................................................................................................31
§1. Algemeen..............................................................................................................................................................................31
§2. Onweerstaanbare dwang......................................................................................................................................................31
§3. Onoverkomelijke dwaling.....................................................................................................................................................32
Afdeling 3. Gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid................................................................................................................32
§1. Algemeen..............................................................................................................................................................................32
§2. Geestesstoornis.....................................................................................................................................................................32
§3. Minderjarigheid.....................................................................................................................................................................35
Hoofdstuk 4. De straffen.....................................................................................................................................................................36
Afdeling 1. Algemeen......................................................................................................................................................................39
§1. Doelstellingen van de straf....................................................................................................................................................39
§2. Verzwarende factoren...........................................................................................................................................................42
§3. Verzachtende omstandigheden............................................................................................................................................42
Afdeling 2. Verschoningsgronden...................................................................................................................................................42
§1. Begrip....................................................................................................................................................................................42
Afdeling 3. Op natuurlijke personen toepasselijke straffen...........................................................................................................44
§1. Op natuurlijke personen toepasselijke hoofdstraffen (artikel 36)........................................................................................44
§2. Op natuurlijke personen toepasselijke bijkomende straffen (artikel 37).............................................................................45
Afdeling 4. Op rechtspersonen toepasselijke straffen....................................................................................................................45
§1. Op rechtspersonen toepasselijke hoofdstraffen (zie tabel p.43).........................................................................................45
§2. Op rechtspersonen toepasselijke bijkomende straffen (artikel 39).....................................................................................46
Afdeling 5. Vrijheidsbenemende straffen (gevangenis en behandeling onder vrijheidsberoving)................................................46
§1. Gevangenisstraf.....................................................................................................................................................................47
§2. Artificiële verlengingen vrijheidsbeneming.........................................................................................................................47
§3. Uitvoering in gevangenis of strafinrichting...........................................................................................................................49
§4. Uitvoering van de gevangenisstraf - algemeen.....................................................................................................................49
§5. Basiswet Gevangeniswezen 12 januari 2005, wet Dupont...................................................................................................49
§6. Wet Externe Rechtspositie – Wet 17 mei 2006....................................................................................................................50
Afdeling 6. andere Vrijheidsbeperkende straffen...........................................................................................................................51
§1. Straf onder elektronisch toezicht..........................................................................................................................................51
§2. Probatiestraf..........................................................................................................................................................................52
§3. Werkstraf...............................................................................................................................................................................52
§4. Dienstverleningsstraf ten gunste van de gemeenschap.......................................................................................................53
§5 Verlengde opvolging..............................................................................................................................................................53
§6. Ontzetting uit bepaalde burgerlijke en politiek rechten.......................................................................................................54
§7. Beroepsverbod  spiegelstraf, nieuw......................................................................................................................................54
§8. Verval van het recht tot sturen  spiegelstraf, nieuw.............................................................................................................54
§9. Verblijfs-, plaats- of contactverbod  spiegelstraf, nieuw ......................................................................................................54
§10. Verbod om een activiteit die deel uitmaakt van het voorwerp uit te oefenen..................................................................54
2

, Afdeling 7. Veroordeling bij schuldigverklaring..............................................................................................................................55
Afdeling 8. Vermogensstraffen.......................................................................................................................................................55
§1. Geldboete..............................................................................................................................................................................55
§2. Verbeurdverklaring...............................................................................................................................................................56
§4. Geldstraf vastgesteld op basis van het verwachte of uit het misdrijf behaalde voordeel...................................................58
Afdeling 10. Andere straffen (atypisch, want enkel bij wet bepaald).............................................................................................59
§1. Bekendmaking van de beslissing houdende veroordeling....................................................................................................59
§2. Sluiting van de inrichting.......................................................................................................................................................59
Afdeling 11. Straftoemeting:...........................................................................................................................................................59
§1. Herhaling...............................................................................................................................................................................60
§2. Samenloop.............................................................................................................................................................................61
Afdeling 12. Opschorting en uitstel = bestraffingsmodaliteiten.....................................................................................................62
§1. Opschorting van de uitspraak van de veroordeling..............................................................................................................62
§2. Uitstel van de tenuitvoerlegging van de straffen..................................................................................................................63
Hoofdstuk 5: Burgerrechtelijke bepalingen en beveiligingsmaatregelen...........................................................................................64
§1. Burgerrechtelijke aansprakelijk voor de betaling van een vermogensstraf.............................................................................64
§2. Teruggave en schadevergoeding..............................................................................................................................................64
§3. Hoofdelijke veroordeling tot de kosten (gerechtskosten)........................................................................................................66
§4. Voorrangsregeling in geval van onvermogen van de veroordeelde.........................................................................................66
§5. De verbeurdverklaring als beveiligingsmaatregel.....................................................................................................................67
§6. Ontbinding van de rechtspersoon.............................................................................................................................................67
§7.Onwaardigheid om te erven......................................................................................................................................................67
Hoofdstuk 6. Tenietgaan en verjaring van straffen en van burgerlijke veroordelingen.....................................................................67
§1. Het tenietgaan van straffen door de dood van de veroordeelde.............................................................................................67
§2. De verjaring van de straf...........................................................................................................................................................69
Hoofdstuk 7. Diverse bepalingen........................................................................................................................................................69
§1. Gevolgen van de veroordelingen uitgesproken in een andere lidstaat van de Europese Unie...............................................69
§2. Toepassing van de bepalingen van Boek I op Boek II en de bijzondere strafwetten...............................................................70

INLEIDING

Puntitief populisme wordt gevoedt door  Er ontstaat een informatiekloof bij de burgers door media, politiek en gebrek aan
informatie van justitie (punitiviteitskloof: hoe minder info je hebt hoe meer repressiever je zal oordelen)

 Strenge straffen voorstellen als dé oplossing zonder hierbij rekening te houden met de werkelijke effecten of
mensenrechten (dit is een wereldwijd fenomeen)

PP staat dus haaks op evidence based vaststelingen:

- Gevangenisstraffen zijn niet goed voor recidive; streng straffen heeft contraproductief effect
- Alle gedetineerden komen ooit vrij, dus liever effectieve straffen (beter vr mppij)

Strafrecht is relatief in tijd en ruimte* (bv vergelijk belgisch recht en afghaan recht – en vroeger OH minder gezag/controle)

- Kentering in 18de eeuw: van willekeur naar wetgeving  franse filosofen, Beccaria en von feuerbach


3

, Nieuw wetboek

- Accuraat= garantie voor zekerheid (impliceert wettelijke grondslag vr alle rechtsfiguren)
- Coherent= vlotte toepassing op concrete situaties (bv eenduidige definitie geven aan een term)
- Eenvoudig= iedereen wordt geacht de strafwet te kennen

Definitie strafrecht (niet makkelijk want*)

- Strafrecht beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald land op een gegeven ogenblik
- Werkdefinitie: Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar stellen en sancties
bepalen die op de daders toepasselijk zijn
- 3 sleutelbegrippen: misdrijf, dader en strafrechtelijke sanctie

Begripsbepaling misdrijf:

= algemene term (niet langer driedeling); het is een gedraging waarop de wet een sanctie stelt (dus niet alles wat moreel
verwerpelijk is, is een misdrijf)

Begripsbepaling sanctie: (een straf = strafrechtelijke sanctie)

- Strafrechtelijke sanctie NIET altijd straf: Ook maatregelen (bv internering) of bestraffingsmodaliteiten of reacties in
jeugddeliinquentierecht of sancties sui generis
- Ook andere handhavingsmechanismen zoals bestuurlijke sancties (opgelegd door bestuurlijke oh) en BCArecht

Begripsbepaling dader:

- Kan NP of RP zijn  geen dieren (kan wel ingezet worden als instrument van misdrijf) + geen strafrechtelijke
verantwoordelijkheid voor andermans daad
- Strafrechtelijk handhavingsmechanisme kan van start zonder geïdentificeerde persoon
- Als geen identificatie  geen bestraffing (dan kan OM seponeren of na GO een beschikking tot ontslag van onderzoek
door RK)

Bepgripsbepaling strafrecht, (cumulatieve) kenmerken:

- Sanctierecht: legaliteitsprincipe – nullum crimen sine lege – nulla poena sine lege
- legaal recht
- publiekrecht: raakt openbare orde, OM is spilfiguur (vertegenwoordigt gem.) en heeft vervolgingsmonopolie,
slachtoffer niet nodig vr vervolging en heeft niks te zeggen over bestraffing (enkel schadevergoeding)
- autonome rechtstak: = handhavingsrecht met algemene draagwijdte; gn hulprecht tdv andere rechtstak; conceptuele
autonomie (eigen begrippenkader en uitzonderlijk rekening houden met BR art 16 VTSv)

HOOFDSTUK 1: DE STRAFWET

AFDELING 1. HET LEGALITEITSBEGINSEL

 geschiedenis:
o cesare beccaria: boek als reactie tegen willekeur en wreedheid in het strafrecht, wou heldere wetgeving en
was tegen doodstraf
o von feuerbach: geestelijke vader van legaliteitsbeginsel*; wettelijke misdrijfomschrijvingen en straffen 
psychologische dwang op dader


§1. WETTELIJKE BEPALINGEN
- Nullum crimen sine lege; Nulla poena sine lege*: geen misdrijf zonder wet, geen straf zonder wet
o Art. 1 nieuw Sw. (+ art. 2 oud Sw.)
o Art.12, tweede lid GW

4