INTERNE
PRIVAATRECHTSGESCHIEDENIS
PERSONEN -EN FAMILIERECHT
INLEIDING
Aan de ene kant familierecht:
- Positie als individu, maar ook positie in de relatie met de ruimere groep
(familie -> verwanten, partner)
- Je kan geen prijs zetten op de rechten (kan je niet kopen/verkopen). Bv
beiden getrouwd en je vriendin wil betalen om je echtgenoot te kopen, kan
niet!! Het is niet in geld waardeerbaar.
- Weinig invloed van de Romeinen, wel van gewoonterecht en de kerk
(canoniek recht)
- Familierecht in enge zin (gaat over de persoon zelf en zijn familiale
betrekkingen) en brede zin (omvat naast het bovenstaande ook
het familierecht in vermogensrechtelijke zin).
- Je kan een vermogen hebben in de familiale zin (getrouwd en dat flesje
water is van jou, hem of beiden?)
Aan de andere kant vermogensrecht:
- In geld waardeerbaar, bv computer verkopen voor 1000 euro, dat kan!!
- Romein heeft een grote rol gespeeld
Mensen zijn in het recht rechtssubjecten en hebben rechten en plichten.
Dingen daarentegen hebben geen rechten en plichten, vandaar rechtsobjecten.
Onderscheid klopt niet 100%: wie is eigenaar van dit gebouw? Ugent, geen mens
maar RECHTSPERSOON en heeft rechten en verplichtingen. Dus hier merk je dat
het onderscheid tussen rechtssubjecten en rechtsobjecten niet zo duidelijk is
(denk aan rechtspersonen want die knn rechten en plichten hebben).
Dieren vormen een aparte categorie (je kan nog niet alles doen wat je wil) ->
sinds boek 3 (anders dan goederen). Sommige mensen pleiten zelfs voor
rechtspersoonlijkheid voor rivieren en bomen.
Wat telt voor het recht is je juridische persoonlijkheid, 2 elementen:
1
, - Rechtsbekwaamheid: kan u al dan niet rechten hebben (het is niet omdat u
het kan hebben, dat je het ook effectief hebt)
- Handelingsbekwaamheid: kan je die rechten ook uitoefenen (kan je er iets
mee doen?).
Bv kind blijft over met de erfenis van de ouders, rechtsbekwaamheid betekent
ook niet meteen handelingsbekwaamheid!! Bv. Feiten: je bent tevoet naar hier
gekomen (geen juridische gevolgen) MAAR collega met tesla naar hier en rijdt
iemand aan (rechtsfeiten). Er knn er bij zijn waar je de gevolgen van wil (ontmoet
liefde en wil trouwen met elkaar, je gaat naar stadhuis met als resultaat dat je
getrouwd bent) en niet van wil (meneer Verplaetse omvergereden).
Gewild: rechtshandelingen, niet gewild: rechtsfeiten!
Rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid wordt bepaald door de staat
van de persoon.
Zijn er vandaag in dit land verschillen van rechtsbekwaamheid? Vroeger
verschillen en veranderd in 1795 (déclaration des droits de l’homme et du
citoyen -> alle mensen worden geboren en blijven vrij en gelijk in rechten, GEEN
slaven) art. 10 en 11 Gw.
Nu is iedereen vrij en gelijk, maar vroeger was het anders. Kijk naar de romeinen
-> die hadden slaven!
HANDELINGSBEKWAAMHEID WORDT BEPAALD DOOR O.A. LEEFTIJD EN
GESLACHT
1. ONGEHUWDE VROUWEN
Een baby van 2 jaar oud kan geen rechtshandelingen
stellen (logisch), maar kan een man menen dat die wel
rechtshandelingen kan stellen en de vrouw niet?
Vroeger realiteit! “Het huwelijk wijzigd de
handelingsbekwaamheid van de echtgenoot niet” ->
oud BW(er veranderd niks -> wrm dan in de wet?).
1976: er veranderd niks, wrm dan benadrukken? Voordien anders, een vrouw
werd een tweederangs Belg.
Als het gaat om vrouwendiscriminatie in België en recht, 1 belangrijke naam:
Marie Popelin (eerste vrouw die een diploma in de rechten behaalde en ze wou
advocaat worden, maar mocht niet en moest voor de kinderen zorgen. Een
gemiddelde vrouw heeft andere problemen.
Recht komt voort uit een maatschappij, achter de juridische regels geldt een
mentaliteit, vroeger over vrouwen: blijf thuis en zorg voor de kinderen (moeder
aan de haard). Je hebt niet alleen het juridische probleem, maar ook fysieke
2
,dingen (geen voorbehoedsmiddelen) wat betekent dat vrouwen zwanger worden.
Een vrouw nu heeft 1 kans/11 000 om tijdens een zwangerschap te overlijden.
Vroege ME: ¼.
Na de romeinen wordt het recht van de vrouwen bepaald door het lokale recht ->
overal anders (het is bv beter in Gent dan in Oudenaarde). 1 punt waarop
vrouwen een voordeel hebben -> meerderjarig worden. Voor de jongens was het
15, voor de meisjes was het 12. Maar niet positief want je kan uitgehuwd worden
(gaat dus van macht naar vader, naar macht van echtgenoot).
Juridisch gezien is de ongehuwde vrouw altijd beter dan een gehuwde
vrouw.
Een vrouw die kan in 2 situaties zitten (wanneer die ongehuwd is bij de
Romeinen):
- Onder de macht van vader of grootvader: dan hebben die alles voor het
zeggen.
- Zelfstandig (niet meer onder de macht van vader of grootvader): dit is
wanneer zij dood zijn. Aanvankelijk was het zo dat een vrouw een beroep
moest doen op een man (voogd) MAAR bij de Romeinen evolueërt dat
systeem DUS volledig handelingsbekwaam in het privaatrecht.
Het romeinse rijk is ten onder gegaan en dan krijg je de vroege ME (Germanen)
en een vrouw die dan niet hertrouwd is moet weer onder een man staan (maar
na paar eeuwen verdwijnt dat weer). Na de vroege ME (late ME: 14 en 15 e eeuw)
gaat het weer een klein beetje achteruit voor ongehuwde vrouwen omdat ze
SOMS weer een voogd nodig hebben zo zie je dat het met ups en downs gaat.
Conclusie voor ongehuwde vrouwen: geen rechtlijnige evolutie, maar een
evolutie met vallen en opstaan!
Je hebt bepaalde periodes gehad dat het slecht ging (had voogd nodig) maar
soms ook niet, dus viel wel mee. Probleem: we zaten met een maatschappij dat
vrouwen die niet wilden trouwen met een probleem zaten:
- Je moet een inkomen hebben (sommigen moesten trouwen omdat ze geen
inkomen hebben)
- Heel die maatschappij is erop gericht om je te drijven naar dat huwelijk
(mentaliteit), anders werd je scheef bekeken
Conclusie 2
2. GEHUWDE VROUWEN
ROMEINEN
Als er een aparte RH was waardoor hij de macht
over zijn vrouw kreeg, of als hij een jaar gebruik
3
, (=usus) had van zijn vrouw kreeg hij ook de macht (dus ging niet automatisch)
MAAR vrouw kan dat tegenhouden -> 3 nachten op een jaar niet bij je man
slapen. De vrouwen bij de Romeinen deden dat massaal.
MAAR wat gebeurt er na de romeinen??
VAN DE GERMANEN TOT 1804
Periode van de Germanen tot 1804 (oud burgerlijk wetboek) zijn er geen grote
verschillen. Basisprincipe: maritale macht (de man heeft de macht) en kun je ook
letterlijk zien in de teksten (de man is de baas, de heer…). De vrouw moet
onderdanig zijn (de heer komt thuis heeft bier en krant nodig, hij laat zich
volledig bedienen door de vrouw).
Probleem: periode man is de baas en de vrouw moet gehoorzamen en als ze dat
niet is dan heeft de man een tuchtigingsrecht (hij mag de vrouw slaan), hoe ver
mag hij gaan? Het komt erop neer dat hij zo ver mag gaan zolang ze niet dood
gaat (serieuze foltering).
Achtergrond: de vrouw is eigendom van de man (met je balpen kan je ook doen
wat je wil, de vrouw was ook zoiets in die tijd). Mentaliteit vroeger: de vrouw was
brol (niet waardevol). Je kon het niet aftrappen, de vrouw heeft een plicht tot
samenwonen, de man kan ook bevelen dat ze niet meer buiten mag komen
(=gehoorzaamheidsplicht). En wnr ze iets doet met een andere man ->
doodslaan (enkel de vrouw, niet de man verplichting tot getrouwheid).
Het is niet alleen zo dat de vrouw enkel plichten heeft tov de man, ook
omgekeerd (hij is verplicht om voor een inkomen te zorgen <->
gehoorzaamheidsverplichting). Verplichting tot samenwonen <-> zorgen voor
een huis. Bij de man is overspel enkel een probleem als het tot een schandaal
leidt (gaat verder bij de vrouw) getrouwheidsverplichting.
Je hebt soms rechters die zeggen dat het te ver gaat (vrouw opengesneden want
het was maar brol) en geven hem een boete (maar een boete). Als het te grof
wordt knn vrienden, familie, buren tussenkomen (niet enkel voor een slag in een
gezicht).
We bekijken dit in het kader van de handelingsbekwaamheid, kan de vrouw
handelingen stellen??
Er is een verschil tussen:
- Handelingsbekwaamheid: vraag in het algemeen (abstracto) -> kan u al
dan niet handelingen stellen
- Handelingsbevoegdheid: kun je een bepaalde concrete RH stellen (bv mijn
telefoon stellen, wel bekwaam maar niet bevoegd)
De gehuwde vrouw is in deze periode handeligsbekwaam, maar NIET
handelingsbevoegd! Reden: haar man doet alles (“husband and wife are one and
4
PRIVAATRECHTSGESCHIEDENIS
PERSONEN -EN FAMILIERECHT
INLEIDING
Aan de ene kant familierecht:
- Positie als individu, maar ook positie in de relatie met de ruimere groep
(familie -> verwanten, partner)
- Je kan geen prijs zetten op de rechten (kan je niet kopen/verkopen). Bv
beiden getrouwd en je vriendin wil betalen om je echtgenoot te kopen, kan
niet!! Het is niet in geld waardeerbaar.
- Weinig invloed van de Romeinen, wel van gewoonterecht en de kerk
(canoniek recht)
- Familierecht in enge zin (gaat over de persoon zelf en zijn familiale
betrekkingen) en brede zin (omvat naast het bovenstaande ook
het familierecht in vermogensrechtelijke zin).
- Je kan een vermogen hebben in de familiale zin (getrouwd en dat flesje
water is van jou, hem of beiden?)
Aan de andere kant vermogensrecht:
- In geld waardeerbaar, bv computer verkopen voor 1000 euro, dat kan!!
- Romein heeft een grote rol gespeeld
Mensen zijn in het recht rechtssubjecten en hebben rechten en plichten.
Dingen daarentegen hebben geen rechten en plichten, vandaar rechtsobjecten.
Onderscheid klopt niet 100%: wie is eigenaar van dit gebouw? Ugent, geen mens
maar RECHTSPERSOON en heeft rechten en verplichtingen. Dus hier merk je dat
het onderscheid tussen rechtssubjecten en rechtsobjecten niet zo duidelijk is
(denk aan rechtspersonen want die knn rechten en plichten hebben).
Dieren vormen een aparte categorie (je kan nog niet alles doen wat je wil) ->
sinds boek 3 (anders dan goederen). Sommige mensen pleiten zelfs voor
rechtspersoonlijkheid voor rivieren en bomen.
Wat telt voor het recht is je juridische persoonlijkheid, 2 elementen:
1
, - Rechtsbekwaamheid: kan u al dan niet rechten hebben (het is niet omdat u
het kan hebben, dat je het ook effectief hebt)
- Handelingsbekwaamheid: kan je die rechten ook uitoefenen (kan je er iets
mee doen?).
Bv kind blijft over met de erfenis van de ouders, rechtsbekwaamheid betekent
ook niet meteen handelingsbekwaamheid!! Bv. Feiten: je bent tevoet naar hier
gekomen (geen juridische gevolgen) MAAR collega met tesla naar hier en rijdt
iemand aan (rechtsfeiten). Er knn er bij zijn waar je de gevolgen van wil (ontmoet
liefde en wil trouwen met elkaar, je gaat naar stadhuis met als resultaat dat je
getrouwd bent) en niet van wil (meneer Verplaetse omvergereden).
Gewild: rechtshandelingen, niet gewild: rechtsfeiten!
Rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid wordt bepaald door de staat
van de persoon.
Zijn er vandaag in dit land verschillen van rechtsbekwaamheid? Vroeger
verschillen en veranderd in 1795 (déclaration des droits de l’homme et du
citoyen -> alle mensen worden geboren en blijven vrij en gelijk in rechten, GEEN
slaven) art. 10 en 11 Gw.
Nu is iedereen vrij en gelijk, maar vroeger was het anders. Kijk naar de romeinen
-> die hadden slaven!
HANDELINGSBEKWAAMHEID WORDT BEPAALD DOOR O.A. LEEFTIJD EN
GESLACHT
1. ONGEHUWDE VROUWEN
Een baby van 2 jaar oud kan geen rechtshandelingen
stellen (logisch), maar kan een man menen dat die wel
rechtshandelingen kan stellen en de vrouw niet?
Vroeger realiteit! “Het huwelijk wijzigd de
handelingsbekwaamheid van de echtgenoot niet” ->
oud BW(er veranderd niks -> wrm dan in de wet?).
1976: er veranderd niks, wrm dan benadrukken? Voordien anders, een vrouw
werd een tweederangs Belg.
Als het gaat om vrouwendiscriminatie in België en recht, 1 belangrijke naam:
Marie Popelin (eerste vrouw die een diploma in de rechten behaalde en ze wou
advocaat worden, maar mocht niet en moest voor de kinderen zorgen. Een
gemiddelde vrouw heeft andere problemen.
Recht komt voort uit een maatschappij, achter de juridische regels geldt een
mentaliteit, vroeger over vrouwen: blijf thuis en zorg voor de kinderen (moeder
aan de haard). Je hebt niet alleen het juridische probleem, maar ook fysieke
2
,dingen (geen voorbehoedsmiddelen) wat betekent dat vrouwen zwanger worden.
Een vrouw nu heeft 1 kans/11 000 om tijdens een zwangerschap te overlijden.
Vroege ME: ¼.
Na de romeinen wordt het recht van de vrouwen bepaald door het lokale recht ->
overal anders (het is bv beter in Gent dan in Oudenaarde). 1 punt waarop
vrouwen een voordeel hebben -> meerderjarig worden. Voor de jongens was het
15, voor de meisjes was het 12. Maar niet positief want je kan uitgehuwd worden
(gaat dus van macht naar vader, naar macht van echtgenoot).
Juridisch gezien is de ongehuwde vrouw altijd beter dan een gehuwde
vrouw.
Een vrouw die kan in 2 situaties zitten (wanneer die ongehuwd is bij de
Romeinen):
- Onder de macht van vader of grootvader: dan hebben die alles voor het
zeggen.
- Zelfstandig (niet meer onder de macht van vader of grootvader): dit is
wanneer zij dood zijn. Aanvankelijk was het zo dat een vrouw een beroep
moest doen op een man (voogd) MAAR bij de Romeinen evolueërt dat
systeem DUS volledig handelingsbekwaam in het privaatrecht.
Het romeinse rijk is ten onder gegaan en dan krijg je de vroege ME (Germanen)
en een vrouw die dan niet hertrouwd is moet weer onder een man staan (maar
na paar eeuwen verdwijnt dat weer). Na de vroege ME (late ME: 14 en 15 e eeuw)
gaat het weer een klein beetje achteruit voor ongehuwde vrouwen omdat ze
SOMS weer een voogd nodig hebben zo zie je dat het met ups en downs gaat.
Conclusie voor ongehuwde vrouwen: geen rechtlijnige evolutie, maar een
evolutie met vallen en opstaan!
Je hebt bepaalde periodes gehad dat het slecht ging (had voogd nodig) maar
soms ook niet, dus viel wel mee. Probleem: we zaten met een maatschappij dat
vrouwen die niet wilden trouwen met een probleem zaten:
- Je moet een inkomen hebben (sommigen moesten trouwen omdat ze geen
inkomen hebben)
- Heel die maatschappij is erop gericht om je te drijven naar dat huwelijk
(mentaliteit), anders werd je scheef bekeken
Conclusie 2
2. GEHUWDE VROUWEN
ROMEINEN
Als er een aparte RH was waardoor hij de macht
over zijn vrouw kreeg, of als hij een jaar gebruik
3
, (=usus) had van zijn vrouw kreeg hij ook de macht (dus ging niet automatisch)
MAAR vrouw kan dat tegenhouden -> 3 nachten op een jaar niet bij je man
slapen. De vrouwen bij de Romeinen deden dat massaal.
MAAR wat gebeurt er na de romeinen??
VAN DE GERMANEN TOT 1804
Periode van de Germanen tot 1804 (oud burgerlijk wetboek) zijn er geen grote
verschillen. Basisprincipe: maritale macht (de man heeft de macht) en kun je ook
letterlijk zien in de teksten (de man is de baas, de heer…). De vrouw moet
onderdanig zijn (de heer komt thuis heeft bier en krant nodig, hij laat zich
volledig bedienen door de vrouw).
Probleem: periode man is de baas en de vrouw moet gehoorzamen en als ze dat
niet is dan heeft de man een tuchtigingsrecht (hij mag de vrouw slaan), hoe ver
mag hij gaan? Het komt erop neer dat hij zo ver mag gaan zolang ze niet dood
gaat (serieuze foltering).
Achtergrond: de vrouw is eigendom van de man (met je balpen kan je ook doen
wat je wil, de vrouw was ook zoiets in die tijd). Mentaliteit vroeger: de vrouw was
brol (niet waardevol). Je kon het niet aftrappen, de vrouw heeft een plicht tot
samenwonen, de man kan ook bevelen dat ze niet meer buiten mag komen
(=gehoorzaamheidsplicht). En wnr ze iets doet met een andere man ->
doodslaan (enkel de vrouw, niet de man verplichting tot getrouwheid).
Het is niet alleen zo dat de vrouw enkel plichten heeft tov de man, ook
omgekeerd (hij is verplicht om voor een inkomen te zorgen <->
gehoorzaamheidsverplichting). Verplichting tot samenwonen <-> zorgen voor
een huis. Bij de man is overspel enkel een probleem als het tot een schandaal
leidt (gaat verder bij de vrouw) getrouwheidsverplichting.
Je hebt soms rechters die zeggen dat het te ver gaat (vrouw opengesneden want
het was maar brol) en geven hem een boete (maar een boete). Als het te grof
wordt knn vrienden, familie, buren tussenkomen (niet enkel voor een slag in een
gezicht).
We bekijken dit in het kader van de handelingsbekwaamheid, kan de vrouw
handelingen stellen??
Er is een verschil tussen:
- Handelingsbekwaamheid: vraag in het algemeen (abstracto) -> kan u al
dan niet handelingen stellen
- Handelingsbevoegdheid: kun je een bepaalde concrete RH stellen (bv mijn
telefoon stellen, wel bekwaam maar niet bevoegd)
De gehuwde vrouw is in deze periode handeligsbekwaam, maar NIET
handelingsbevoegd! Reden: haar man doet alles (“husband and wife are one and
4
