Levensbeschouwing: religie, atheïsme en wetenschap
Hoorcollege 1: Wetenschap en religie, een spannend duo ............................................................................... 4
Intro: ......................................................................................................................................................... 4
Science and religion: .................................................................................................................................. 4
Hoorcollege 2: Sintubin over het ontstaan van planeet aarde........................................................................... 5
Zijn we alleen in het universum? ................................................................................................................. 5
Bewoonbaarheidsproblematiek/ habitability problem: ................................................................................ 7
Planeet Aarde, een bewoonde wereld: ........................................................................................................ 7
Bewoonbare exoplaneten: .......................................................................................................................... 8
Aardse thermostaat: is een formule (zie slide 47) ....................................................................................... 8
Planetaire Drievuldigheid – platentektoniek:................................................................................................ 8
Water: ....................................................................................................................................................... 8
Leven: ....................................................................................................................................................... 9
Origins? ..................................................................................................................................................... 9
Ter conclusie: ............................................................................................................................................ 9
Hoorcollege 3: vervolg les 1 en de typologische posities ................................................................................ 10
Zinvragen: ................................................................................................................................................ 10
Is/Ought kloof (David Hume): ................................................................................................................... 10
Hoe verhoudt wetenschap zich ten aanzien van ideologie, politieke standpunten ....................................... 10
Drie typologische posities: ....................................................................................................................... 12
Hoe komt men dan tot dialoog? ................................................................................................................ 14
Hoorcollege 4: Reformatie als achtergrond van Galileiproces (hf4) ................................................................ 15
Turbulenties in de 16e eeuw: ..................................................................................................................... 15
Luther:..................................................................................................................................................... 15
Contrareformatie: .................................................................................................................................... 16
Tekstkritiek in de Islam: ............................................................................................................................ 17
Galilei-proces: ......................................................................................................................................... 17
Standpunt van de kerk: ............................................................................................................................. 18
Drie modellen .......................................................................................................................................... 19
Hoorcollege 5: Nieuw mens- en wereldbeeld (hf5+6) .................................................................................... 20
Wetenschappelijke revolutie .................................................................................................................... 20
Kenmerken van de moderne wetenschap .................................................................................................. 20
Experiment .............................................................................................................................................. 21
Wiskunde ................................................................................................................................................ 21
Mechanische causaliteit (EXAMEN) .......................................................................................................... 21
God blijft meedoen .................................................................................................................................. 22
Leibniz (1646-1716) .................................................................................................................................. 23
1
, 18de eeuw – Deïsme .................................................................................................................................. 24
Wonderen ................................................................................................................................................ 25
Evolutietheorie ........................................................................................................................................ 26
Mokerslag voor natuurtheologie ................................................................................................................ 27
Theodicee revisited door Darwin ............................................................................................................... 27
De mens .................................................................................................................................................. 28
Standpunt van het Vaticaan ...................................................................................................................... 29
VS, Darwin en onderwijs ........................................................................................................................... 30
Jodendom................................................................................................................................................ 31
Islam ....................................................................................................................................................... 31
Hoorcollege 6: nakomelingen ....................................................................................................................... 32
Sociaal Darwinisme ................................................................................................................................. 32
Evolutionaire oorsprong van moraal .......................................................................................................... 32
Religie/cultuur en moraal ......................................................................................................................... 33
Zelfzuchtige genen – Richard Dawkins ...................................................................................................... 34
The Descent of Man (Darwin, 1871) ....................................................................................................... 36
Biologische en culturele evolutie (EXAMEN) .............................................................................................. 36
Cognitieve studie van religie (CSR) ............................................................................................................ 37
Hoorcollege 7: Vrije wil en morele verantwoordelijkheid ................................................................................ 40
Determinisme .......................................................................................................................................... 40
Determinisme en vrije wil ......................................................................................................................... 40
Incompatibilisme ..................................................................................................................................... 41
Compatibilisme ....................................................................................................................................... 41
Vrije wil en morele verantwoordelijkheid ................................................................................................... 43
Voor- en nadelen van posities over vrije wil ................................................................................................ 44
Morele verantwoordelijkheid en kennis ..................................................................................................... 44
De aard van het debat?............................................................................................................................. 45
Hoorcollege 8: Vrije wil en neurologie ........................................................................................................... 46
Wat verstaan we onder ‘vrije wil’? ............................................................................................................. 46
Psychologie: onbewuste versus bewuste processen van ons handelen ...................................................... 47
De neurowetenschap: de experimentele aanpak ....................................................................................... 49
Argumenten van vrije wil ontkenners (Prof Farah Focquaert) ...................................................................... 49
Conclusie: ............................................................................................................................................... 49
(Invalide) ontkenning van bestaan van vrije wil........................................................................................... 50
Vrije wil kan je verliezen…. ........................................................................................................................ 50
Conclusie ................................................................................................................................................ 51
Hoorcollege 9: Beter leven zonder vrije wil .................................................................................................... 52
Filosofische vrije wil ................................................................................................................................. 53
2
, Morele schuld en verwijten: ...................................................................................................................... 54
Determinisme VS indeterminisme ............................................................................................................ 54
Consequentie – Argument (P van Inwagen) ................................................................................................ 54
Vrije wil-skepticisme: ............................................................................................................................... 55
Voorbeeld: Vrouw die haar auto wil parkeren op een drukke parking. .......................................................... 55
Strafdoelstellingen ................................................................................................................................... 56
Zelfstudie: Thomas Hertog - Het ontstaan van het heelal ............................................................................... 57
Inleiding: waarom de oorsprong van tijd een fundamentele vraag is............................................................ 57
1. Klassieke opvattingen: van absolute tijd tot relativiteit ........................................................................... 57
2. Het uitdijende universum en de opkomst van een begin van tijd ............................................................. 57
3. Nieuwe quantum-kosmologie: tijd is niet fundamenteel — tijd ontstaat .................................................. 58
4. Gevolgen: wat betekent dit voor ons begrip van tijd, kosmos en werkelijkheid? ....................................... 58
5. Conclusie volgens Thomas Hertog ........................................................................................................ 58
3
, Hoorcollege 1: Wetenschap en religie, een spannend duo
Intro:
- Uitleg pluralisme unief
- Gillis, Erasmus, More, …
- Gepolariseerde tijd
- Ad fontes: slogan van Humanisten, betekent keer terug naar de kern (de essentie)
Lees de tekst over boek van Thomas Hertog over de oerknal. Dit werd uitgevonden door een Belgische
priester, Georges Lemaître. Het moment dat geen gisteren heeft
Science and religion:
Stephen Jay Gould:
- NOMA= non-overlapping magisteria (zie les 3)
- 17e eeuw: al dat te maken had met zoeken naar kennis viel onder natuurfilosofie.
Wetenschap is de voorlopige beste kennis:
- Je past wetenschappelijk methode toe
- Collectieve onderneming; via debat elkaars kennis doen groeien
- Gebruik metafoor van web of huis (fundamenten waarop je verder bouwt)
o → Wetenschappelijke theorieën in verband brengen met andere disciplines er zitten
ook grote bollen in (deze representeren de theorie).
Religie:
- Iets heel natuurlijk
- Atheïsme is contra intuïtief en een eerder recent gebeuren in de menselijke geschiedenis
- Tariq Ibn Zaid: verlies bij slag van Poitiers. Dit stopte de islamitische veroveringen in Europa en
gaf de oppermacht aan het Christendom. Dit wordt gezien als de start van de Reconquista,
eindigt in 1492 (Spanje weer christelijk).
- Ibn Rushd: hoe verhoudt de reden/ons verstand zich t.o.v. de Koran. En wat als dat in botsing is.
Het idee dat je religie en wetenschap uit elkaar kan halen is recent. Theologen deden aan
wetenschappelijk onderzoek en vice versa. Wat de plaats was van de aarde in de kosmos werd
verhalend uitgelegd in mythes (universeel in alle culturen). Deze mythen waren handboek en
wetboek tegelijk. Een handboek beschrijft hoe iets in elkaar ziet, een wetboek is voorschrijvend (hoe
je met elkaar moet handelen). In het verhaal van Adam en Eva, waarbij Eva wordt verleid door de
slang. God zegt tegen de vrouw; u hebt uw man verleid en hij heeft geluisterd, vanaf nu zult u luisteren
naar de man. Er wordt een rollenpatroon geïnstalleerd en er wordt voorgeschreven waarom het zo
moet zijn. God zegt “Zwoegen zult gij als gij baart”. De betekenis en de beschrijving lopen door elkaar.
Tot aan de 17e eeuw is dit bij veel intellectuelen het geval.
4
Hoorcollege 1: Wetenschap en religie, een spannend duo ............................................................................... 4
Intro: ......................................................................................................................................................... 4
Science and religion: .................................................................................................................................. 4
Hoorcollege 2: Sintubin over het ontstaan van planeet aarde........................................................................... 5
Zijn we alleen in het universum? ................................................................................................................. 5
Bewoonbaarheidsproblematiek/ habitability problem: ................................................................................ 7
Planeet Aarde, een bewoonde wereld: ........................................................................................................ 7
Bewoonbare exoplaneten: .......................................................................................................................... 8
Aardse thermostaat: is een formule (zie slide 47) ....................................................................................... 8
Planetaire Drievuldigheid – platentektoniek:................................................................................................ 8
Water: ....................................................................................................................................................... 8
Leven: ....................................................................................................................................................... 9
Origins? ..................................................................................................................................................... 9
Ter conclusie: ............................................................................................................................................ 9
Hoorcollege 3: vervolg les 1 en de typologische posities ................................................................................ 10
Zinvragen: ................................................................................................................................................ 10
Is/Ought kloof (David Hume): ................................................................................................................... 10
Hoe verhoudt wetenschap zich ten aanzien van ideologie, politieke standpunten ....................................... 10
Drie typologische posities: ....................................................................................................................... 12
Hoe komt men dan tot dialoog? ................................................................................................................ 14
Hoorcollege 4: Reformatie als achtergrond van Galileiproces (hf4) ................................................................ 15
Turbulenties in de 16e eeuw: ..................................................................................................................... 15
Luther:..................................................................................................................................................... 15
Contrareformatie: .................................................................................................................................... 16
Tekstkritiek in de Islam: ............................................................................................................................ 17
Galilei-proces: ......................................................................................................................................... 17
Standpunt van de kerk: ............................................................................................................................. 18
Drie modellen .......................................................................................................................................... 19
Hoorcollege 5: Nieuw mens- en wereldbeeld (hf5+6) .................................................................................... 20
Wetenschappelijke revolutie .................................................................................................................... 20
Kenmerken van de moderne wetenschap .................................................................................................. 20
Experiment .............................................................................................................................................. 21
Wiskunde ................................................................................................................................................ 21
Mechanische causaliteit (EXAMEN) .......................................................................................................... 21
God blijft meedoen .................................................................................................................................. 22
Leibniz (1646-1716) .................................................................................................................................. 23
1
, 18de eeuw – Deïsme .................................................................................................................................. 24
Wonderen ................................................................................................................................................ 25
Evolutietheorie ........................................................................................................................................ 26
Mokerslag voor natuurtheologie ................................................................................................................ 27
Theodicee revisited door Darwin ............................................................................................................... 27
De mens .................................................................................................................................................. 28
Standpunt van het Vaticaan ...................................................................................................................... 29
VS, Darwin en onderwijs ........................................................................................................................... 30
Jodendom................................................................................................................................................ 31
Islam ....................................................................................................................................................... 31
Hoorcollege 6: nakomelingen ....................................................................................................................... 32
Sociaal Darwinisme ................................................................................................................................. 32
Evolutionaire oorsprong van moraal .......................................................................................................... 32
Religie/cultuur en moraal ......................................................................................................................... 33
Zelfzuchtige genen – Richard Dawkins ...................................................................................................... 34
The Descent of Man (Darwin, 1871) ....................................................................................................... 36
Biologische en culturele evolutie (EXAMEN) .............................................................................................. 36
Cognitieve studie van religie (CSR) ............................................................................................................ 37
Hoorcollege 7: Vrije wil en morele verantwoordelijkheid ................................................................................ 40
Determinisme .......................................................................................................................................... 40
Determinisme en vrije wil ......................................................................................................................... 40
Incompatibilisme ..................................................................................................................................... 41
Compatibilisme ....................................................................................................................................... 41
Vrije wil en morele verantwoordelijkheid ................................................................................................... 43
Voor- en nadelen van posities over vrije wil ................................................................................................ 44
Morele verantwoordelijkheid en kennis ..................................................................................................... 44
De aard van het debat?............................................................................................................................. 45
Hoorcollege 8: Vrije wil en neurologie ........................................................................................................... 46
Wat verstaan we onder ‘vrije wil’? ............................................................................................................. 46
Psychologie: onbewuste versus bewuste processen van ons handelen ...................................................... 47
De neurowetenschap: de experimentele aanpak ....................................................................................... 49
Argumenten van vrije wil ontkenners (Prof Farah Focquaert) ...................................................................... 49
Conclusie: ............................................................................................................................................... 49
(Invalide) ontkenning van bestaan van vrije wil........................................................................................... 50
Vrije wil kan je verliezen…. ........................................................................................................................ 50
Conclusie ................................................................................................................................................ 51
Hoorcollege 9: Beter leven zonder vrije wil .................................................................................................... 52
Filosofische vrije wil ................................................................................................................................. 53
2
, Morele schuld en verwijten: ...................................................................................................................... 54
Determinisme VS indeterminisme ............................................................................................................ 54
Consequentie – Argument (P van Inwagen) ................................................................................................ 54
Vrije wil-skepticisme: ............................................................................................................................... 55
Voorbeeld: Vrouw die haar auto wil parkeren op een drukke parking. .......................................................... 55
Strafdoelstellingen ................................................................................................................................... 56
Zelfstudie: Thomas Hertog - Het ontstaan van het heelal ............................................................................... 57
Inleiding: waarom de oorsprong van tijd een fundamentele vraag is............................................................ 57
1. Klassieke opvattingen: van absolute tijd tot relativiteit ........................................................................... 57
2. Het uitdijende universum en de opkomst van een begin van tijd ............................................................. 57
3. Nieuwe quantum-kosmologie: tijd is niet fundamenteel — tijd ontstaat .................................................. 58
4. Gevolgen: wat betekent dit voor ons begrip van tijd, kosmos en werkelijkheid? ....................................... 58
5. Conclusie volgens Thomas Hertog ........................................................................................................ 58
3
, Hoorcollege 1: Wetenschap en religie, een spannend duo
Intro:
- Uitleg pluralisme unief
- Gillis, Erasmus, More, …
- Gepolariseerde tijd
- Ad fontes: slogan van Humanisten, betekent keer terug naar de kern (de essentie)
Lees de tekst over boek van Thomas Hertog over de oerknal. Dit werd uitgevonden door een Belgische
priester, Georges Lemaître. Het moment dat geen gisteren heeft
Science and religion:
Stephen Jay Gould:
- NOMA= non-overlapping magisteria (zie les 3)
- 17e eeuw: al dat te maken had met zoeken naar kennis viel onder natuurfilosofie.
Wetenschap is de voorlopige beste kennis:
- Je past wetenschappelijk methode toe
- Collectieve onderneming; via debat elkaars kennis doen groeien
- Gebruik metafoor van web of huis (fundamenten waarop je verder bouwt)
o → Wetenschappelijke theorieën in verband brengen met andere disciplines er zitten
ook grote bollen in (deze representeren de theorie).
Religie:
- Iets heel natuurlijk
- Atheïsme is contra intuïtief en een eerder recent gebeuren in de menselijke geschiedenis
- Tariq Ibn Zaid: verlies bij slag van Poitiers. Dit stopte de islamitische veroveringen in Europa en
gaf de oppermacht aan het Christendom. Dit wordt gezien als de start van de Reconquista,
eindigt in 1492 (Spanje weer christelijk).
- Ibn Rushd: hoe verhoudt de reden/ons verstand zich t.o.v. de Koran. En wat als dat in botsing is.
Het idee dat je religie en wetenschap uit elkaar kan halen is recent. Theologen deden aan
wetenschappelijk onderzoek en vice versa. Wat de plaats was van de aarde in de kosmos werd
verhalend uitgelegd in mythes (universeel in alle culturen). Deze mythen waren handboek en
wetboek tegelijk. Een handboek beschrijft hoe iets in elkaar ziet, een wetboek is voorschrijvend (hoe
je met elkaar moet handelen). In het verhaal van Adam en Eva, waarbij Eva wordt verleid door de
slang. God zegt tegen de vrouw; u hebt uw man verleid en hij heeft geluisterd, vanaf nu zult u luisteren
naar de man. Er wordt een rollenpatroon geïnstalleerd en er wordt voorgeschreven waarom het zo
moet zijn. God zegt “Zwoegen zult gij als gij baart”. De betekenis en de beschrijving lopen door elkaar.
Tot aan de 17e eeuw is dit bij veel intellectuelen het geval.
4
