Religie, zingeving en levensbeschouwing
Les 1
1.1. Inleiding
Waarom RZL?
Beroepsmatig: aspect van elke mens
o Elke mens heeft een spiritualiteit
Persoonlijk: aspect van jezelf, zelfontwikkeling
o Het is voor mij vandaag vormend, doet het me nadenken
o Zinvol om iets te horen buiten de gewone leerstof
Aanwezigheid in samenleving
o 2/3 identificeert zich nog steeds als religieus
o In het Westen is religie minder zichtbaar vanwege secularisatie
o In onze samenleving wordt gestreefd naar een neutrale publieke
ruimte, waar religie naar de zijkant wordt verplaatst
Christelijk mens en wereldbeeld als gesprekspartner: kritische dialoog
KU Leuven: Men vindt het nog altijd belangrijk om na te denken over de
katholieke identiteit in dialoog wat zich in de samenleving aan pluraliteit
voordoet
We vetrekken vanuit onze eigen positie en van daaruit gaan wij dialoog aan
met allerlei vormen van spiritualiteit, levensbeschouwing en religie(katholiek,
practiserend) =dialoogmodel
o Verbondenheid met christelijke traditie en verhaal
o Visie op onderwijs (persoonsvorming)
o Levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
Competentie die je zal dienen in je latere beroepsleven, maar
ook waarmee je zelf de samenleving dient
1.1.1. Rode draad
Dialoog
Christelijk mens- en wereldbeeld
Perspectief op maatschappij, gekleurd door perspectief vanuit de zorg
Integraal mensbeeld, van waaruit theologen en psychologen kijken naar de
mens
o De mens is een relationeel wezen verbonden met een heel aantal
realiteiten
1.2. Religie: de R in RZL
Religie is aanwezig in de samenleving en kan ook een rol spelen op het
wereldtoneel.
Recent voorbeeld: de begrafenis van Paus Franciscus, waarbij beelden
verschenen van Zelensky en Trump samen in de Sint-Pietersbasiliek
Dit was de eerste keer sinds het rampzalige bezoek van Zelensky aan het
Witte Huis, waar hij door Trump en Vance werd uitgescholden
Waarom net nu?
o Diplomatie van het Vaticaan heeft gewerkt om hen naar aanleiding
van de begrafenis samen te brengen voor een bruggesprek
1
,Tweede voorbeeld: de situatie in Venezuela toen Trump een inval plande om
Maduro van de macht te verwijderen
Een aantal kardinalen, die hoog aangeschreven staan op diplomatiek vlak,
hebben geprobeerd een militaire interventie te voorkomen
Ze zijn daar uiteindelijk niet in geslaagd, maar hebben wel geprobeerd het
bloedvergieten te beperken door te zoeken naar een vreedzame oplossing
Waarom wordt Vaticaanse diplomatie wereldwijd gewaardeerd?
o Omdat men geen nationale agenda heeft zoals gewone staten
o Het Vaticaan verdedigt geen eigen economische of territoriale
belangen
o Men probeert mee te werken aan wereldvrede door daar consequent
op te blijven hameren
Religie is niet alleen aanwezig binnen de kringen van de Vaticaanse diplomatie,
maar ook in de bredere samenleving en cultuur
Voorbeeld: de nieuwe LP van Rosalía
o Dit album gaat volledig over haar spiritualiteit
o De 13 songs zijn gecomponeerd op basis van hagiografieën
(beschrijvingen van het leven van heiligen), specifiek van
vrouwelijke heiligen
o Ze is wereldwijd op zoek gegaan naar vrouwelijke heiligen die haar
inspireerden
o Vervolgens heeft ze liedjes gemaakt over deze heiligen, telkens in
de taal die met die heiligen verbonden is
1.3. Zinbeleving: de Z in RZL
Als we het hebben over religie, het belang ervan en de aanwezigheid in de
samenleving, kan je daar je ogen voor sluiten
De samenleving wordt pas echt interessant wanneer je leert kijken en
begrijpen welke rol religie speelt
Het is ook belangrijk om te begrijpen uit welk verleden onze samenleving
is ontstaan en hoe dat verleden vandaag nog steeds invloed heeft.
De professor verkiest de term zinbeleving boven zingeving.
Zingeving legt vooral de nadruk op het zelf betekenis geven aan je leven,
keuzes en ervaringen
Zinbeleving is ruimer: je kan zin geven aan je leven, maar ook zin
ontvangen, zin verliezen of moeten zoeken en kiezen
Basics van zinbeleving
Wat is het?
Wie heeft het?
Hoe herken je het?
Wat doe je ermee?
1.3.1. Jimmy Fallon over de zin van het leven
Video: wat heb je opgemerkt? Zie notities dia 14
2
, Valt in de keuken en blijft met trouwring haken achter keukenkast
Afgerukte vinger (ring avulsion)– microchirurgie
10 dagen intensieve zorgen
Nagedacht over de zin van zijn leven
Herbevestiging van wat zijn ‘roeping’ is: leuke tv maken en mensen doen
lachen
Boek: Viktor Frankl – Man’s Search for Meaning
1.3.2. Viktor Frankl
Psychiater en neuroloog
Boek: Man's Search for Meaning is geschreven in 1946 en gebaseerd
op zijn ervaringen in WO II in 3 concentratiekampen
o Deel 1 analyseert zijn bevindingen en ervaringen in het kamp
o Deel 2 introduceert de visie van Frankl over betekenis en
zinbeleving (basis voor zijn logotherapie)
Logotherapie:
De naam die hij gaf aan zijn eigen therapievorm waarin betekenis en zin
centraal staan
Tijdens zijn ervaringen in concentratiekampen merkte hij op dat mensen
die geen betekenis konden geven aan wat hen overkwam, het vaak sneller
opgaven en stierven dan mensen die gemotiveerd bleven door een gevoel
van zin en betekenis
Waarom is dit zo volgens Frankl?
o De zoektocht naar een zinvol leven is volgens hem de hoogste
drijfveer van de mens
o Deze drijfveer is dus aangeboren
Zingeving:
De hoogste drijfveer van de mens is zijn/haar zinsvervulling
Innate inner search for meaning: de aangeboren drang tot betekenis
Het leven stelt vragen aan ons en wij hebben de opdracht om een
antwoord te formuleren
Kritiek op piramide van Maslow: als de basale (laagste) noden niet vervuld
zijn, dan is de nood aan zin en betekenis de meest dringende
1.3.3. Piramide van Maslow
Volgens de piramide van Maslow moeten eerst de meest basale behoeften
vervuld zijn voordat een mens zich kan ontwikkelen naar hogere
niveaus
Eerst eten, drinken, veiligheid en lichamelijke noden
Pas daarna is er ruimte voor persoonlijke ontwikkeling en
zingeving
Zingeving staat bij Maslow helemaal bovenaan de piramide.
Frankl spreekt dit tegen op basis van zijn eigen, zeer confronterende ervaringen
3
, Hij had daar geen voldoende eten, drinken, hygiëne, warmte of veiligheid
Toch was hij voortdurend bezig met de zin van wat hem overkwam
Voor hem was de zoektocht naar betekenis dus niet iets dat pas komt
wanneer alle basisbehoeften vervuld zijn
1.3.4. Theologie en psychologie
Psychologie als wetenschap ontstond halverwege de 19de eeuw uit filosofisch
denken
Gelijkenissen:
Gaat over menselijke ervaringen en betekenisgeving
Proberen vragen te beantwoorden over levensdoelen, welzijn en
persoonlijke ontwikkeling
Begeleiden van mensen
Onderzoeken hoe mensen omgaan met levensveranderingen en
problemen
Beïnvloeden hoe mensen zichzelf en anderen begrijpen
Toch zijn er ook verschillen tussen psychologie en theologie
Wanneer je je voorstelt als psycholoog, zullen mensen andere elementen
uit hun verhaal vertellen dan wanneer je je voorstelt als zorgpastor
o De rol en het kader van de hulpverlener beïnvloeden dus wat
mensen delen
Voorbeeld: thesisonderzoek in een dagkliniek oncologie
o Een arts stelde voor dat een zorgpastor en een psycholoog samen
patiënten voor de eerste keer zouden zien en samen een
intakegesprek zouden doen
o Resultaat:
Ze stelden verschillende soorten vragen
Het beeld van de patiënt werd meer multidimensioneel
Er kwam meer informatie naar boven over wat mensen ten
diepste motiveert
1.3.5. Is er een revival van
religie bij gen z/alpha?
Hernieuwde interesse voor geloof bij jongeren?
De laatste tijd verschijnen er meer artikels en getuigenissen van
influencers waarin het lijkt dat er een hernieuwde interesse is voor geloof
bij jongeren
Godsdienstleerkrachten merken ook op dat steeds meer jongeren openlijk
opkomen voor hun religie of levensbeschouwing
4
Les 1
1.1. Inleiding
Waarom RZL?
Beroepsmatig: aspect van elke mens
o Elke mens heeft een spiritualiteit
Persoonlijk: aspect van jezelf, zelfontwikkeling
o Het is voor mij vandaag vormend, doet het me nadenken
o Zinvol om iets te horen buiten de gewone leerstof
Aanwezigheid in samenleving
o 2/3 identificeert zich nog steeds als religieus
o In het Westen is religie minder zichtbaar vanwege secularisatie
o In onze samenleving wordt gestreefd naar een neutrale publieke
ruimte, waar religie naar de zijkant wordt verplaatst
Christelijk mens en wereldbeeld als gesprekspartner: kritische dialoog
KU Leuven: Men vindt het nog altijd belangrijk om na te denken over de
katholieke identiteit in dialoog wat zich in de samenleving aan pluraliteit
voordoet
We vetrekken vanuit onze eigen positie en van daaruit gaan wij dialoog aan
met allerlei vormen van spiritualiteit, levensbeschouwing en religie(katholiek,
practiserend) =dialoogmodel
o Verbondenheid met christelijke traditie en verhaal
o Visie op onderwijs (persoonsvorming)
o Levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
Competentie die je zal dienen in je latere beroepsleven, maar
ook waarmee je zelf de samenleving dient
1.1.1. Rode draad
Dialoog
Christelijk mens- en wereldbeeld
Perspectief op maatschappij, gekleurd door perspectief vanuit de zorg
Integraal mensbeeld, van waaruit theologen en psychologen kijken naar de
mens
o De mens is een relationeel wezen verbonden met een heel aantal
realiteiten
1.2. Religie: de R in RZL
Religie is aanwezig in de samenleving en kan ook een rol spelen op het
wereldtoneel.
Recent voorbeeld: de begrafenis van Paus Franciscus, waarbij beelden
verschenen van Zelensky en Trump samen in de Sint-Pietersbasiliek
Dit was de eerste keer sinds het rampzalige bezoek van Zelensky aan het
Witte Huis, waar hij door Trump en Vance werd uitgescholden
Waarom net nu?
o Diplomatie van het Vaticaan heeft gewerkt om hen naar aanleiding
van de begrafenis samen te brengen voor een bruggesprek
1
,Tweede voorbeeld: de situatie in Venezuela toen Trump een inval plande om
Maduro van de macht te verwijderen
Een aantal kardinalen, die hoog aangeschreven staan op diplomatiek vlak,
hebben geprobeerd een militaire interventie te voorkomen
Ze zijn daar uiteindelijk niet in geslaagd, maar hebben wel geprobeerd het
bloedvergieten te beperken door te zoeken naar een vreedzame oplossing
Waarom wordt Vaticaanse diplomatie wereldwijd gewaardeerd?
o Omdat men geen nationale agenda heeft zoals gewone staten
o Het Vaticaan verdedigt geen eigen economische of territoriale
belangen
o Men probeert mee te werken aan wereldvrede door daar consequent
op te blijven hameren
Religie is niet alleen aanwezig binnen de kringen van de Vaticaanse diplomatie,
maar ook in de bredere samenleving en cultuur
Voorbeeld: de nieuwe LP van Rosalía
o Dit album gaat volledig over haar spiritualiteit
o De 13 songs zijn gecomponeerd op basis van hagiografieën
(beschrijvingen van het leven van heiligen), specifiek van
vrouwelijke heiligen
o Ze is wereldwijd op zoek gegaan naar vrouwelijke heiligen die haar
inspireerden
o Vervolgens heeft ze liedjes gemaakt over deze heiligen, telkens in
de taal die met die heiligen verbonden is
1.3. Zinbeleving: de Z in RZL
Als we het hebben over religie, het belang ervan en de aanwezigheid in de
samenleving, kan je daar je ogen voor sluiten
De samenleving wordt pas echt interessant wanneer je leert kijken en
begrijpen welke rol religie speelt
Het is ook belangrijk om te begrijpen uit welk verleden onze samenleving
is ontstaan en hoe dat verleden vandaag nog steeds invloed heeft.
De professor verkiest de term zinbeleving boven zingeving.
Zingeving legt vooral de nadruk op het zelf betekenis geven aan je leven,
keuzes en ervaringen
Zinbeleving is ruimer: je kan zin geven aan je leven, maar ook zin
ontvangen, zin verliezen of moeten zoeken en kiezen
Basics van zinbeleving
Wat is het?
Wie heeft het?
Hoe herken je het?
Wat doe je ermee?
1.3.1. Jimmy Fallon over de zin van het leven
Video: wat heb je opgemerkt? Zie notities dia 14
2
, Valt in de keuken en blijft met trouwring haken achter keukenkast
Afgerukte vinger (ring avulsion)– microchirurgie
10 dagen intensieve zorgen
Nagedacht over de zin van zijn leven
Herbevestiging van wat zijn ‘roeping’ is: leuke tv maken en mensen doen
lachen
Boek: Viktor Frankl – Man’s Search for Meaning
1.3.2. Viktor Frankl
Psychiater en neuroloog
Boek: Man's Search for Meaning is geschreven in 1946 en gebaseerd
op zijn ervaringen in WO II in 3 concentratiekampen
o Deel 1 analyseert zijn bevindingen en ervaringen in het kamp
o Deel 2 introduceert de visie van Frankl over betekenis en
zinbeleving (basis voor zijn logotherapie)
Logotherapie:
De naam die hij gaf aan zijn eigen therapievorm waarin betekenis en zin
centraal staan
Tijdens zijn ervaringen in concentratiekampen merkte hij op dat mensen
die geen betekenis konden geven aan wat hen overkwam, het vaak sneller
opgaven en stierven dan mensen die gemotiveerd bleven door een gevoel
van zin en betekenis
Waarom is dit zo volgens Frankl?
o De zoektocht naar een zinvol leven is volgens hem de hoogste
drijfveer van de mens
o Deze drijfveer is dus aangeboren
Zingeving:
De hoogste drijfveer van de mens is zijn/haar zinsvervulling
Innate inner search for meaning: de aangeboren drang tot betekenis
Het leven stelt vragen aan ons en wij hebben de opdracht om een
antwoord te formuleren
Kritiek op piramide van Maslow: als de basale (laagste) noden niet vervuld
zijn, dan is de nood aan zin en betekenis de meest dringende
1.3.3. Piramide van Maslow
Volgens de piramide van Maslow moeten eerst de meest basale behoeften
vervuld zijn voordat een mens zich kan ontwikkelen naar hogere
niveaus
Eerst eten, drinken, veiligheid en lichamelijke noden
Pas daarna is er ruimte voor persoonlijke ontwikkeling en
zingeving
Zingeving staat bij Maslow helemaal bovenaan de piramide.
Frankl spreekt dit tegen op basis van zijn eigen, zeer confronterende ervaringen
3
, Hij had daar geen voldoende eten, drinken, hygiëne, warmte of veiligheid
Toch was hij voortdurend bezig met de zin van wat hem overkwam
Voor hem was de zoektocht naar betekenis dus niet iets dat pas komt
wanneer alle basisbehoeften vervuld zijn
1.3.4. Theologie en psychologie
Psychologie als wetenschap ontstond halverwege de 19de eeuw uit filosofisch
denken
Gelijkenissen:
Gaat over menselijke ervaringen en betekenisgeving
Proberen vragen te beantwoorden over levensdoelen, welzijn en
persoonlijke ontwikkeling
Begeleiden van mensen
Onderzoeken hoe mensen omgaan met levensveranderingen en
problemen
Beïnvloeden hoe mensen zichzelf en anderen begrijpen
Toch zijn er ook verschillen tussen psychologie en theologie
Wanneer je je voorstelt als psycholoog, zullen mensen andere elementen
uit hun verhaal vertellen dan wanneer je je voorstelt als zorgpastor
o De rol en het kader van de hulpverlener beïnvloeden dus wat
mensen delen
Voorbeeld: thesisonderzoek in een dagkliniek oncologie
o Een arts stelde voor dat een zorgpastor en een psycholoog samen
patiënten voor de eerste keer zouden zien en samen een
intakegesprek zouden doen
o Resultaat:
Ze stelden verschillende soorten vragen
Het beeld van de patiënt werd meer multidimensioneel
Er kwam meer informatie naar boven over wat mensen ten
diepste motiveert
1.3.5. Is er een revival van
religie bij gen z/alpha?
Hernieuwde interesse voor geloof bij jongeren?
De laatste tijd verschijnen er meer artikels en getuigenissen van
influencers waarin het lijkt dat er een hernieuwde interesse is voor geloof
bij jongeren
Godsdienstleerkrachten merken ook op dat steeds meer jongeren openlijk
opkomen voor hun religie of levensbeschouwing
4
