Samenvatting Gastcollege Cultuursensitieve Zorg | Cross-culturele Psychologie | KU Leuven | 2026/27

Gastcollege 1: cultuursensitieve zorg
1. Overzicht
 Meestal geen aandacht voor de culturele aspecten
o Als een patiënt besproken wordt, wordt er niet vaak gekeken naar
hoe cultuur een invloed heeft
 Als het gedaan wordt, wordt er vaak over “Etnische matching”
gesproken
o =Als we een patiënt hebben met een bepaalde culturele
achtergrond, zou het misschien goed zijn om een hulpverlener te
hebben die van dezelfde etnische achtergrond heeft (dat denkt
men)
o Werkt niet als je dat systematisch doet
 Soms helpt het, soms geen effect en soms zelfs schadelijk
 Enkel aandacht voor de cultuur van de cliënt
o Dat is niet zo logisch, analyseren van het eigen zorgsysteem zou
even goed kunnen gebeuren
o De culturele achtergrond bv. waarom we een hersenscan nemen
wordt niet bevraagd
o Soms kunnen de culturele opties niet zo voor de hand liggend zijn
voor de cliënt
o Lijkt alsof wij geen cultuur hebben “wij doen gewoon ons werk”
 Analyse van cultuur van eigen zorgsysteem meestal als irrelevant
beschouwd
 Cultural consultants als de casus over een cliënt van “exotische”,
“ongewone” culturele achtergrond
o Een cultural consultant wordt gezien als een persoon die de code
van de cultuur zal kraken, waardoor we het kunnen begrijpen
o Deze weet welke vragen je allemaal kan stellen, waar je op moet
letten om te zien waar het vastloopt bij de hulpverlening
Prof is voorstander van interculturele bemiddeling. Alleen zie je in het
intercultureel bemiddelen de laatste jaren een evolutie. 20 jaar geleden hadden
de interculturele bemiddelaars een “rugzak” met antwoorden over een cultuur.
Nu komen interculturele bemiddelaars veel meer met de juiste vragen i.p.v.
antwoorden

2. Evolutie van cultuursensitieve zorg
Je ziet 3 fases. (periode van 70 jaar tot maximum 100 jaar)
Voor multiculturele fase had je nog een universalistische fase= hoogtepunt
waarin ze in het Westen zo overtuigd waren v/h ontdekken en onderzoeken dat ze
dachten dat dat voor de hele wereld telden.
 Van een Multiculturele fase (kennis)
= oplossing om verder te geraken is om kennis te verzamelen
Boeiend: verschillende manieren van kijken naar hoe ziek en gezondheid
wordt beleefd
Maar: er werd nog altijd gedacht dat het Westen een neutrale cultuur is.
Alle andere ziektebeelden die we vinden, gaan we cultural bound


1

, syndroms noemen (= syndromen die cultuur zijn binnengekomen en waar
een verstoring opzit van het normale begrip)




o 1ste reflex van een psychiaters die terugkwamen van kolonies en bv.
zeiden van psychose ‘ik weet het niet zo goed’. We moeten het
anders kaderen als we in een ander werelddeel zitten
o Zo ontstond er etnopsychiatrie: hoever is onze kennis bruikbaar
en welke andere inzichten moeten we beginnen hebben als we met
andere culturen te maken hebben.
o Bedenkingen:
 Klopt dit wel? Soms bleek het te kloppen en soms niet
 Migratiepatronen zijn exponentieel gegroeid, dus de
bewegingen over de aarde veel diverser dus je kan niet meer
spreken over cultuur A en B
 Via een Interculturele fase (vaardigheden)
=Niet alleen kennis verzamelen ook kijken naar hoe we tussen culturen
een patroon gaan vinden. Gaat veel meer over vaardigheden. Wat hebben
we nodig om met om het even welke cultuur aan de slag te gaan
o Het hielp wel, maar het bleek ook dat die kennis en vaardigheden
alleen niet volstond
 Naar een Transculturele fase (attitude)
= kennis en vaardigheden volstond niet om te spreken van een waardige
cultuursensitieve zorg. Er ontbrak nog iets
o Inzicht dat men verkeerd bezig is geweest. Denken dat iemand tot
een cultuur behoort is misschien fout. Het zijn Westerse constructen
die ons de illusie geven
o Cultuur die hier begint en daar stopt, bestaat niet!
 Van culturen zullen wel invloeden komen, maar je kan niet iemand
binnen een bepaalde cultuur zetten
oWe moeten ook iets anders zoeken dan enkel kennis en
vaardigheden. We gaan het ook moeten zoeken in de attitude
 Dat is zelfs ook niet genoeg (deze fase zegt wel niet dat dat niet genoeg is).
Hoe we de zorg organiseren kunnen we niet zomaar kantelen. Het hele
zorgsysteem is een cultureel fenomeen

3. Cultuur als een betekenissysteem
Geertz: “De mens is een dier dat vasthangt aan een web van betekenissen die hij
zelf heeft gesponnen. Ik beschouw dat web als cultuur.”
 Prof geeft een oude ‘definitie’ van cultuur of dit is zelfs geen definitie van
cultuur maar de definitie van de mens
 = de mens bouwt het web zelf.
o Creëren we allemaal dan zelf onze eigen cultuur? Neen
Er is altijd iets wat je als individu overstijgt en je gaat daar
naar handelen
Bv. hoe je opstaat ’s morgens, hoe je huis er moet uitzien 
Daar zijn meningen over. Die worden ons ingelepeld door de



2

, personen die u opvoeden en de buurt waarin je opgroeit,
sociale media, boeken,…
Je beïnvloedt het wel zelf. Als we geen impact hadden op
cultuur dan zou die cultuur of hoe we kijken naar geestelijke
gezondheid al duizenden jaren hetzelfde zijn (niet altijd te
maken met dat er een vooruitgang is, het wordt gewoon
anders)

 Dat web = cultuur. Cultuur is dus eigenlijk de betekenis die je geeft aan
dingen die rondom jou gebeuren. Je hebt dat deels in de hand maar ook
deels niet in de hand.
o Complex, maar we gaan het wel altijd herkennen.
(niet perse dé definitie, maar verder gaat hij niet vertellen over definities)

4. Cultureel bewustzijn
We moeten ons bewust worden van:
 Eigen cultuur, waarden en normen (individueel niveau)
o Moeilijk om dat alleen te kunnen, vandaar dat er iets bestaat als
intervisies en samenkomen tussen collega’s
 Cultuur van de patiënt
 Cultuur van de hulpverlening

5. Hoe beïnvloedt cultuur ons denken over ziekte en gezondheid
Er is geen regio op aarde of geen groep mensen die geen ziektesysteem heeft.
Het ziektesysteem steunt op 3 vragen
 Herkennen: wanneer is iemand ziek en hoe drukt hij/zij dat uit?
 Oorzaak: welke verklaring zoeken we voor het ziek zijn?
 Behandeling: wat is er nodig om weer gezond te worden?
 Die vragen worden overal gesteld
 De antwoorden zijn niet overal hetzelfde, ook niet in de geschiedenis

6. Ziekte is nooit zomaar een ziekte…
 Disease
o Professioneel perspectief
o Biologische pathologie
o Wat doen we als ons perspectief niet overeenkomt met het
perspectief van de patiënt
 Sickness
o Maatschappelijk perspectief
o Sociale en culturele context
o Dit bepaald ook welke rollen een hulpverlener heeft
Een psycholoog kan enkel een rol van psycholoog hebben omdat
onze maatschappij erin geloof dat de manier waarop psychologen
werken een goede manier is om onderscheid te kunnen maken
tussen ziek en gezond
 Illness
o Perspectief vanuit 1ste persoon


3

, o Voelen van verlies van gezondheid, kwaliteit van mijn leven is aan
het verminderen
Als hulpverlener hoop je dat de patiënt hetzelfde perspectief heeft als jij, maar
dat is lang niet altijd het geval. En dan komt daar nog eens sickness bovenop




Volgende dia: wat er allemaal invloed op heeft
 Individuen rond u
 Patiëntengroepen
o Er zijn patiëntgroepen die samenkomen om elkaar te ondersteunen
o Maar ook patiënt lobby groepen.

Een vb. jaren 70 mensen die terugkwamen van verloren Amerikaanse oorlogen.
De Amerikaanse maatschappij wist niet goed wat te doen daarmee. Dan is er een
groep gekomen die gelobbyt heeft voor de herkenning PTSS
Ander vb. van man die geen homo wilt zijn. Psycholoog moet zijn eigen
ziektesysteem aan de kant schuiven. Dit is een goed voorbeeld dat disease,
sickness en illness niet op hetzelfde niveau zitten
 Industrie heeft ook een impact hoe we disease bevatten. Als er vanuit een
farmaceutische industrie iets ontdekt wordt, wordt gemakkelijker in die
termen ziektes geformuleerd
 Als onderzoekers iets ontdekken, hebben een impact op hoe we iets ziek
en gezond zien
 Ziektesysteem is dus erg complex
Tekening van een Sjamaan.
 Waar die Sjamaan een functie heeft, zal niet veel sprake zijn van bv. een
psycholoog want die Sjamaan neemt verschillende rollen op (psycholoog,
arts, rechter, priester, burgemeester,…).
 Dat geeft hem een zekere macht.
Hersenscans
 Voor hersenscans denk je dat dat geen cultuur is
 Je zal 20 keer zelfde scan hebben. Dat is toch geen cultuur?
 Het willen objectief zijn vanuit hulpverlening is ook een cultuur
o De oorzaak van het probleem gaan we zoeken in de hersenen.
o Dit is dan toch beter dan de Sjamaan? Het is maar wat weten is
 Sjamaan weet veel meer over omgeving
 Zijn keuzes die we maken om antwoorden op het ziektesysteem te bieden.
Dia “Crazy like us”:
 In een aantal hoofdstukken is hij gaan kijken naar wat doen we met onze
manier van kijken, met ons ziektesysteem?
o Wij exporteren onze manier van kijken zoveel mogelijk over de
wereld bv. door ontwikkelingshulp


4