Verzekeringswezen — Module 2
VERZEKERINGSWEZEN
Module 2 — Examengerichte samenvatting
Colleges 8 t/m 12 — met sprekersnotities
Het business model van verzekeraars · acceptatie & premie · segmentatie · antiselectie & moral hazard · ratio’s
· reservevorming · interest en de lage rente · schaderegeling · herverzekering · Solvency II
Inclusief de drie bijlagedocumenten:
Swiss Re sigma 1/2012 (winstgevendheid levensverzekering) · De impact van de lage rente op verzekeraars ·
Insurance Rating Variables (CAS & I.I.I.)
Kernregels · formules · redeneerstappen · ezelsbruggetjes · examenvlaggen van de docent
1
, Verzekeringswezen — Module 2
Inhoudsopgave
1. Het business model van verzekeraars ........................................................................................................................................................... 4
1.1 De omgekeerde productiecyclus ............................................................................................................................................................ 4
1.2 Het resultaat per business: BOAR, tak 21, tak 23 ................................................................................................................................... 4
1.3 Business model canvas van een verzekeraar .......................................................................................................................................... 5
1.4 Interactie economie ↔ verzekeringen .................................................................................................................................................. 5
2. Verzekerbaarheid, acceptatie & de prestatie van de verzekeraar ................................................................................................................. 6
2.1 Wat is verzekerbaar?.............................................................................................................................................................................. 6
2.2 Acceptatie: een vorm van kunst ............................................................................................................................................................. 6
2.3 De prestatie van de verzekeraar ............................................................................................................................................................ 7
3. De premie: berekening & samenstelling ....................................................................................................................................................... 8
3.1 Wet van de grote getallen & sterftetafels .............................................................................................................................................. 8
3.2 Welke elementen bepalen de premie? (leven als voorbeeld) ................................................................................................................ 8
3.3 Samenstelling van een premie ............................................................................................................................................................... 9
3.4 Premiebetaling & verdiende premie ...................................................................................................................................................... 9
4. Segmentatie & rating variables ................................................................................................................................................................... 10
4.1 Waarom (niet) segmenteren? .............................................................................................................................................................. 10
4.2 Gevolgen van een verbod op segmentatie ........................................................................................................................................... 10
4.3 De wet van 4/4/2014: toegelaten segmentatie.................................................................................................................................... 10
4.4 Bijlagedocument: “Insurance Rating Variables” (CAS & I.I.I.) ............................................................................................................... 11
5. Antiselectie, moral hazard & vrijstellingen .................................................................................................................................................. 11
5.1 Het verschil antiselectie ↔ moral hazard ........................................................................................................................................... 11
5.2 Oplossingen .......................................................................................................................................................................................... 12
5.3 Vrijstellingen ........................................................................................................................................................................................ 12
6. De verzekeringspolis: onderdelen, dekkingsomvang & looptijd .................................................................................................................. 13
6.1 Onderdelen van een polis .................................................................................................................................................................... 13
6.2 Indeling volgens omvang van de dekking: allrisk vs. multirisk .............................................................................................................. 13
6.3 Aanvang, hernieuwing en einde ........................................................................................................................................................... 13
7. Ratio’s, sanering & winstcontributiecurve ................................................................................................................................................... 14
7.1 De drie ratio’s ....................................................................................................................................................................................... 14
7.2 Saneren van slechte risico’s ................................................................................................................................................................. 14
7.3 Het bijdragefonds ................................................................................................................................................................................. 14
7.4 De winstcontributiecurve ..................................................................................................................................................................... 15
8. Reservevorming & boekhoudkundig resultaat ............................................................................................................................................ 15
8.1 Waarom reserveren? ........................................................................................................................................................................... 15
8.2 Soorten reserves .................................................................................................................................................................................. 15
8.3 Belegging van de reserves (dekkingswaarde) ....................................................................................................................................... 15
8.4 Het boekhoudkundig resultaat ............................................................................................................................................................. 16
9. Interest, lage rente & verzekeringen ........................................................................................................................................................... 16
9.1 Interest als camouflage ........................................................................................................................................................................ 16
9.2 Effect op de productontwikkeling (vooral in leven).............................................................................................................................. 16
9.3 Bijlagedocument: “De impact van de lage rente op verzekeraars” ...................................................................................................... 17
10. Winstgevendheid in levensverzekering & embedded value ...................................................................................................................... 18
10.1 Drie winstbronnen ............................................................................................................................................................................. 18
10.2 Accounting-based maatstaven en hun grenzen ................................................................................................................................. 18
10.3 Embedded value (EV / EEV / MCEV / EVM) ........................................................................................................................................ 19
2
, Verzekeringswezen — Module 2
11. Schaderegeling .......................................................................................................................................................................................... 20
11.1 Soorten schade................................................................................................................................................................................... 20
11.2 Het proces & de schade-expert .......................................................................................................................................................... 20
12. Capaciteit, medeverzekering & herverzekering ......................................................................................................................................... 21
12.1 Capaciteit van een verzekeraar .......................................................................................................................................................... 21
12.2 Medeverzekering ............................................................................................................................................................................... 21
12.3 Herverzekering ................................................................................................................................................................................... 21
13. Alternatieve risicofinanciering & Solvency II ............................................................................................................................................. 22
13.1 Alternatieve vormen .......................................................................................................................................................................... 22
13.2 Solvency II .......................................................................................................................................................................................... 23
14. Risk management: the curious case of Lemonade .................................................................................................................................... 23
15. Snelle referentie (cheat sheet) .................................................................................................................................................................. 24
15.1 Formules ............................................................................................................................................................................................ 24
15.2 Rentegevoeligheid per product .......................................................................................................................................................... 24
15.3 Tegenstellingen die examenvragen testen ......................................................................................................................................... 24
15.4 Cijfers & feiten om paraat te hebben ................................................................................................................................................. 24
Module 2 gaat over hoe verzekeren technisch en economisch werkt: het business model, hoe een
premie ontstaat, hoe risico’s worden geaccepteerd en gesegmenteerd, hoe rentabiliteit wordt gemeten
en gestuurd, en hoe een verzekeraar zich indekt (reserves, herverzekering, Solvency II).
• Bepaal eerst het soort verzekering en het soort resultaat: gaat het over het technisch
(verzekerings-) resultaat of het financieel (beleggings-) resultaat? Over BOAR, tak 21 of tak 23?
• Zoek het scharnierbegrip: antiselectie vs. moral hazard, loss vs. combined ratio, wachttijd vs.
carenztijd, allrisk vs. multirisk, facultatief vs. obligatoir, uitgegeven vs. verdiende premie.
• Let op combinatievragen: de docent gebruikt vaak meerdere leerstofelementen in één vraag (bv.
antiselectie + lijfrente).
100% examenvragen
• Herverzekering — “verschillende vragen”. Ken voordelen/nadelen en de vormen (QS, surplus,
excess of loss, stop loss).
• Antiselectie — “er komen sowieso vragen over”. Ken het verschil met moral hazard.
• Ratio’s — loss ratio, combined ratio en hun betekenis.
• Capaciteit — “wat bepaalt of je capaciteit hoog of laag zal zijn?” (drie parameters: schadekans,
herverzekering en Solvency II / eigen vermogen).
• Interest ↔ verzekeringen — heel het hoofdstuk; o.a.: rente stijgt → marktwaarde
obligatieportefeuille daalt → dekkingswaarde daalt.
• Tak 23 — strikvraag: er is géén financieel resultaat voor de verzekeraar, en de reserves van tak 23
staan niet bij de verzekeraar maar bij de fondsbeheerder.
• Segmentatieverbod — gevolg: verzekeraars wijken uit naar andere normen (bv. opleidingsniveau,
woonplaats), de markt verkrapt en de premie stijgt.
• Reservering — beïnvloedt het technisch (niet het financieel) resultaat.
• Zelfstudie reserves — Bornhuetter-Ferguson (11.3.3) NIET kennen; risico’s op schadereserves
(11.3.4) WEL kennen.
• MVA-formule — wordt niet gevraagd; het idée moet je wél kennen.
• Premieberekening (afbakening) — hoofdstuk 10.3.1 (p. 297) is GEEN examenstof; het principe van
de premie op p. 301 moet je WÉL kennen.
3
VERZEKERINGSWEZEN
Module 2 — Examengerichte samenvatting
Colleges 8 t/m 12 — met sprekersnotities
Het business model van verzekeraars · acceptatie & premie · segmentatie · antiselectie & moral hazard · ratio’s
· reservevorming · interest en de lage rente · schaderegeling · herverzekering · Solvency II
Inclusief de drie bijlagedocumenten:
Swiss Re sigma 1/2012 (winstgevendheid levensverzekering) · De impact van de lage rente op verzekeraars ·
Insurance Rating Variables (CAS & I.I.I.)
Kernregels · formules · redeneerstappen · ezelsbruggetjes · examenvlaggen van de docent
1
, Verzekeringswezen — Module 2
Inhoudsopgave
1. Het business model van verzekeraars ........................................................................................................................................................... 4
1.1 De omgekeerde productiecyclus ............................................................................................................................................................ 4
1.2 Het resultaat per business: BOAR, tak 21, tak 23 ................................................................................................................................... 4
1.3 Business model canvas van een verzekeraar .......................................................................................................................................... 5
1.4 Interactie economie ↔ verzekeringen .................................................................................................................................................. 5
2. Verzekerbaarheid, acceptatie & de prestatie van de verzekeraar ................................................................................................................. 6
2.1 Wat is verzekerbaar?.............................................................................................................................................................................. 6
2.2 Acceptatie: een vorm van kunst ............................................................................................................................................................. 6
2.3 De prestatie van de verzekeraar ............................................................................................................................................................ 7
3. De premie: berekening & samenstelling ....................................................................................................................................................... 8
3.1 Wet van de grote getallen & sterftetafels .............................................................................................................................................. 8
3.2 Welke elementen bepalen de premie? (leven als voorbeeld) ................................................................................................................ 8
3.3 Samenstelling van een premie ............................................................................................................................................................... 9
3.4 Premiebetaling & verdiende premie ...................................................................................................................................................... 9
4. Segmentatie & rating variables ................................................................................................................................................................... 10
4.1 Waarom (niet) segmenteren? .............................................................................................................................................................. 10
4.2 Gevolgen van een verbod op segmentatie ........................................................................................................................................... 10
4.3 De wet van 4/4/2014: toegelaten segmentatie.................................................................................................................................... 10
4.4 Bijlagedocument: “Insurance Rating Variables” (CAS & I.I.I.) ............................................................................................................... 11
5. Antiselectie, moral hazard & vrijstellingen .................................................................................................................................................. 11
5.1 Het verschil antiselectie ↔ moral hazard ........................................................................................................................................... 11
5.2 Oplossingen .......................................................................................................................................................................................... 12
5.3 Vrijstellingen ........................................................................................................................................................................................ 12
6. De verzekeringspolis: onderdelen, dekkingsomvang & looptijd .................................................................................................................. 13
6.1 Onderdelen van een polis .................................................................................................................................................................... 13
6.2 Indeling volgens omvang van de dekking: allrisk vs. multirisk .............................................................................................................. 13
6.3 Aanvang, hernieuwing en einde ........................................................................................................................................................... 13
7. Ratio’s, sanering & winstcontributiecurve ................................................................................................................................................... 14
7.1 De drie ratio’s ....................................................................................................................................................................................... 14
7.2 Saneren van slechte risico’s ................................................................................................................................................................. 14
7.3 Het bijdragefonds ................................................................................................................................................................................. 14
7.4 De winstcontributiecurve ..................................................................................................................................................................... 15
8. Reservevorming & boekhoudkundig resultaat ............................................................................................................................................ 15
8.1 Waarom reserveren? ........................................................................................................................................................................... 15
8.2 Soorten reserves .................................................................................................................................................................................. 15
8.3 Belegging van de reserves (dekkingswaarde) ....................................................................................................................................... 15
8.4 Het boekhoudkundig resultaat ............................................................................................................................................................. 16
9. Interest, lage rente & verzekeringen ........................................................................................................................................................... 16
9.1 Interest als camouflage ........................................................................................................................................................................ 16
9.2 Effect op de productontwikkeling (vooral in leven).............................................................................................................................. 16
9.3 Bijlagedocument: “De impact van de lage rente op verzekeraars” ...................................................................................................... 17
10. Winstgevendheid in levensverzekering & embedded value ...................................................................................................................... 18
10.1 Drie winstbronnen ............................................................................................................................................................................. 18
10.2 Accounting-based maatstaven en hun grenzen ................................................................................................................................. 18
10.3 Embedded value (EV / EEV / MCEV / EVM) ........................................................................................................................................ 19
2
, Verzekeringswezen — Module 2
11. Schaderegeling .......................................................................................................................................................................................... 20
11.1 Soorten schade................................................................................................................................................................................... 20
11.2 Het proces & de schade-expert .......................................................................................................................................................... 20
12. Capaciteit, medeverzekering & herverzekering ......................................................................................................................................... 21
12.1 Capaciteit van een verzekeraar .......................................................................................................................................................... 21
12.2 Medeverzekering ............................................................................................................................................................................... 21
12.3 Herverzekering ................................................................................................................................................................................... 21
13. Alternatieve risicofinanciering & Solvency II ............................................................................................................................................. 22
13.1 Alternatieve vormen .......................................................................................................................................................................... 22
13.2 Solvency II .......................................................................................................................................................................................... 23
14. Risk management: the curious case of Lemonade .................................................................................................................................... 23
15. Snelle referentie (cheat sheet) .................................................................................................................................................................. 24
15.1 Formules ............................................................................................................................................................................................ 24
15.2 Rentegevoeligheid per product .......................................................................................................................................................... 24
15.3 Tegenstellingen die examenvragen testen ......................................................................................................................................... 24
15.4 Cijfers & feiten om paraat te hebben ................................................................................................................................................. 24
Module 2 gaat over hoe verzekeren technisch en economisch werkt: het business model, hoe een
premie ontstaat, hoe risico’s worden geaccepteerd en gesegmenteerd, hoe rentabiliteit wordt gemeten
en gestuurd, en hoe een verzekeraar zich indekt (reserves, herverzekering, Solvency II).
• Bepaal eerst het soort verzekering en het soort resultaat: gaat het over het technisch
(verzekerings-) resultaat of het financieel (beleggings-) resultaat? Over BOAR, tak 21 of tak 23?
• Zoek het scharnierbegrip: antiselectie vs. moral hazard, loss vs. combined ratio, wachttijd vs.
carenztijd, allrisk vs. multirisk, facultatief vs. obligatoir, uitgegeven vs. verdiende premie.
• Let op combinatievragen: de docent gebruikt vaak meerdere leerstofelementen in één vraag (bv.
antiselectie + lijfrente).
100% examenvragen
• Herverzekering — “verschillende vragen”. Ken voordelen/nadelen en de vormen (QS, surplus,
excess of loss, stop loss).
• Antiselectie — “er komen sowieso vragen over”. Ken het verschil met moral hazard.
• Ratio’s — loss ratio, combined ratio en hun betekenis.
• Capaciteit — “wat bepaalt of je capaciteit hoog of laag zal zijn?” (drie parameters: schadekans,
herverzekering en Solvency II / eigen vermogen).
• Interest ↔ verzekeringen — heel het hoofdstuk; o.a.: rente stijgt → marktwaarde
obligatieportefeuille daalt → dekkingswaarde daalt.
• Tak 23 — strikvraag: er is géén financieel resultaat voor de verzekeraar, en de reserves van tak 23
staan niet bij de verzekeraar maar bij de fondsbeheerder.
• Segmentatieverbod — gevolg: verzekeraars wijken uit naar andere normen (bv. opleidingsniveau,
woonplaats), de markt verkrapt en de premie stijgt.
• Reservering — beïnvloedt het technisch (niet het financieel) resultaat.
• Zelfstudie reserves — Bornhuetter-Ferguson (11.3.3) NIET kennen; risico’s op schadereserves
(11.3.4) WEL kennen.
• MVA-formule — wordt niet gevraagd; het idée moet je wél kennen.
• Premieberekening (afbakening) — hoofdstuk 10.3.1 (p. 297) is GEEN examenstof; het principe van
de premie op p. 301 moet je WÉL kennen.
3
